Trước ý kiến phản ánh của cử tri huyện Lương Tài và Gia Bình về tình trạng nước sông Đồng Khởi và sông Ngụ đen đặc, luôn bốc mùi hôi thối, UBND tỉnh đã có công văn 1875/UBND-NN ngày 11-10-2010 chỉ đạo về việc “Kiểm tra việc ô nhiễm sông Đồng Khởi và sông Ngụ”. Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp với Phòng cảnh sát phòng chống tội phạm về Môi trường - Công an tỉnh (PC 49), phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Gia Bình, Lương Tài tiến hành kiểm tra các nguồn thải vào sông Đồng Khởi và sông Ngụ.

Sông Đồng Khởi bắt đầu từ Cầu Đào (Nhân Thắng, Gia Bình) đến điểm cuối là cầu Lai Tê (Lương Tài) có chiều dài khoảng 3,8km, dọc hai bên bờ sông là các khu dân cư gồm: thôn Duyện Dương, thôn Văn Dương, thôn Phương Xá, thôn Tĩnh Xá (xã Phú Hòa) và các thôn Ấp Dừa và Ấp Ngoài, thôn Trung Trịnh, thôn Lai Tê, thôn Lai Đông (xã Trung Chính-Lương Tài). Sông Đồng Khởi tiếp nhận dòng chảy từ đoạn sông Ngụ và nước thải sinh hoạt của các hộ dân sinh sống dọc hai bên bờ. Hai bên bờ sông Đồng Khởi không có cơ sở sản xuất công nghiệp, riêng tại địa phận thôn Phương Thanh (xã Phú Hòa) có 1 cơ sở chăn nuôi lợn của gia đình ông Nguyễn Đình Chất. Đặc điểm của sông Đồng Khởi có mật độ bèo Tây dày đặc, dọc hai bên bờ sông có hiện tượng các hộ dân lấy thân bèo, bỏ lá và gốc rễ gây nên hiện tượng thối rữa cục bộ, làm cho nước có màu đen bốc mùi hôi thối.

Sông Ngụ đoạn từ Cầu Móng đến Ngụ (Nhân Thắng) có chiều dài khoảng 5km, hai bên bờ sông là các thôn Bái Giang, Mỹ Thôn, Đổng Lâm (thuộc xã Quỳnh Phú) và thôn Khoái Khê, thị tứ Ngụ (xã Nhân Thắng). Đoạn sông Ngụ này tiếp nhận dòng chảy từ sông Bội, Kênh N9, sông Cầu Tu và nước thải sinh hoạt của các thôn xung quanh sông. Dọc hai bên bờ có 2 cơ sở sản xuất công nghiệp đó là Công ty cổ phần Phú Bình sản xuất gạch tuynel và Công ty may Gia Bình. Tuy nhiên nước thải của 2 công ty này không đáng kể và không thải ra đoạn sông này. Đặc điểm của sông Ngụ cũng có mật độ bèo Tây dày đặc, xuất hiện mùi hôi, thối do rễ bèo chết.

Tuy nhiên cũng theo ý kiến phản ánh của người dân sinh sống xung quanh khu vực Công ty TNHH Vạn Đạt, xã Tân Lãng, huyện Lương Tài (lĩnh vực hoạt động của Công ty là chuyên muối dưa chuột dưới dạng sơ chế, công suất 250 tấn/năm, hiện có 64 bể muối dưa, dung tích 4m3/bể, nước thải trong quá trình sản xuất được thu gom vào một bể chứa có dung tích 30m3), cứ khoảng 15 - 20 ngày có 1 xe đến chở nước thải đi, nhưng không ai biết là chở đi xử lý ở đâu? Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp với lực lượng cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường - Công an tỉnh đang tiến hành theo dõi chu trình vận chuyển nước thải của Công ty TNHH Vạn Đạt. Sau khi có kết quả Sở Tài nguyên và Môi trường sẽ có báo cáo chi tiết.

Qua kiểm tra và khảo sát dọc hai bên bờ sông Đồng Khởi và sông Ngụ, Sở Tài nguyên và Môi trường kết luận sơ bộ như sau: Ý kiến phản ánh của cử tri về sông Đồng Khởi và đoạn sông Ngụ nước có màu đen và mùi hôi thối là đúng. Nguyên nhân chính gây nên tình trạng ô nhiễm hai đoạn sông này không phải do nhận nước thải của sản xuất công nghiệp, mà do dòng chảy không được lưu thông, mặt khác mật độ bèo Tây dày đặc dẫn đến việc bèo chết, đồng thời do các hộ dân khai thác thân bèo bỏ lại rễ và lá trên sông gây ra hiện tượng phân hủy các hợp chất hữu cơ trong điều kiện yếm khí sinh ra mùi hôi thối. Trong khi chờ có kết quả xác minh chính xác tác động của nước thải công nghiệp có ảnh hưởng đến sự ô nhiễm của 2 đoạn sông này không? Thì trước mắt, nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường trên sông Đồng Khởi và đoạn sông Ngụ, UBND tỉnh chỉ đạo các ngành chức năng, chính quyền các địa phương liên quan sớm triển khai dự án nạo vét lòng sông, khơi thông dòng chảy, vớt sạch bèo trên mặt sông, vừa nâng cao hiệu quả dẫn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp đồng thời trả lại sự thông thoáng cho sông Đồng Khởi và sông Ngụ.

Thùy Dương