Agent City: Mở hướng phát triển đô thị vận hành bằng các tác nhân AI

Ngày 10/10, trong khuôn khổ chuỗi sự kiện chào mừng Ngày Chuyển đổi số quốc gia 2026, "Diễn đàn Đô thị Thông minh Tương lai - The Smart Agent City" diễn ra với sự phối hợp của Cục Chuyển đổi số quốc gia, Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số (VIDTI) và Stamford Global Leadership Center (SGLC), dưới sự chỉ đạo và bảo trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam và UBND TP. Hà Nội.

Từ đô thị số đến đô thị vận hành bằng tác nhân AI

Phát biểu tại Diễn đàn, GS.TS. Trương Xuân Lam, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam cho rằng dữ liệu và AI ngày càng giữ vai trò quan trọng trong quản lý, vận hành đô thị và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Đô thị thông minh thế hệ mới cần vượt ra khỏi việc số hóa các quy trình hiện có, hướng tới kết nối dữ liệu, nâng cao năng lực dự báo và chuyển từ quản lý phản ứng sang chủ động. AI có thể hỗ trợ dự báo ùn tắc giao thông, phát hiện nguy cơ ngập lụt, ô nhiễm, tối ưu hóa sử dụng năng lượng và nguồn nước...

Từ góc độ chuyển đổi số, PGS.TS. Hoàng Hữu Hạnh, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết chủ đề Diễn đàn đặt ra hai vấn đề trọng tâm là chiến lược phát triển trí tuệ nhân tạo và thúc đẩy đô thị thông minh. Trong đó, Agent City là một trong những định hướng phát triển trong tương lai, với triển vọng ngày càng gần với thực tiễn.

PGS.TS. Hoàng Hữu Hạnh nhận định quá trình phát triển đô thị có thể nhìn qua 3 giai đoạn: Đô thị số, đô thị thông minh và đô thị vận hành bằng các tác nhân AI. Nếu 2 giai đoạn đầu tập trung số hóa, khai thác dữ liệu phục vụ giám sát, điều hành và ra quyết định, giai đoạn tiếp theo hướng tới khả năng phối hợp giữa các hệ thống để chuyển thông tin thành hành động.

Thực tế, nhiều hệ thống đã có thể phát hiện, cảnh báo nhưng chưa phối hợp hiệu quả trong xử lý các vấn đề liên ngành. Chẳng hạn, ứng phó ngập lụt cần sự phối hợp giữa các ngành giao thông, giáo dục, y tế và lực lượng phòng, chống thiên tai. Vì vậy, cần kết nối dữ liệu và xây dựng quy tắc phối hợp rõ ràng để sử dụng hiệu quả các nguồn lực.

Để tiến tới Agent City, dữ liệu cần được chuẩn hóa theo nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”, có định dạng để máy đọc và xử lý, đồng thời bảo đảm quyền riêng tư và an toàn thông tin.

Ông Hạnh nhấn mạnh, khi AI thực hiện nhiệm vụ thay mặt cá nhân, tổ chức, cần xác định rõ danh tính, phạm vi quyền hạn và trách nhiệm; con người vẫn phải có khả năng giám sát, phê duyệt hoặc can thiệp khi cần thiết.

Tại Diễn đàn, sáng kiến Agent City do Tyr, SGLC và VIDTI triển khai được công bố, hướng tới xây dựng môi trường để các tác nhân AI phối hợp thực hiện nhiệm vụ trong dịch vụ công và thương mại theo những quy tắc chung, góp phần đưa Việt Nam tiếp cận xu hướng phát triển AI trên thế giới.

Theo TS. Bangdao Chen, đồng sáng lập Tyr và Trung tâm Nghiên cứu Blockchain thuộc Đại học Oxford, AI đang chuyển từ các ứng dụng riêng lẻ sang hệ sinh thái các tác nhân phối hợp trong đời sống, kinh doanh và quản trị đô thị. Xu hướng này đòi hỏi quy định rõ về danh tính, quyền hạn, trách nhiệm và an toàn.

Agent City tập trung vào 3 ưu tiên: bảo đảm chủ quyền dữ liệu và quyền tự chủ, an ninh vận hành tác nhân AI và thu hẹp khoảng cách số. Mỗi cá nhân, tổ chức cần giữ quyền kiểm soát dữ liệu và tác nhân đại diện cho mình; AI chỉ được cấp quyền truy cập cần thiết cho từng nhiệm vụ.

Chẳng hạn, tác nhân AI kiểm tra hóa đơn chỉ cần quyền đọc và phân tích dữ liệu, không nhất thiết được truy cập hệ thống thanh toán. Để hạn chế rủi ro, cần xác thực danh tính, kiểm soát quyền truy cập, kiểm thử an ninh, giám sát liên tục và duy trì cơ chế để con người phê duyệt hoặc can thiệp khi cần.

Bên cạnh an toàn, Agent City hướng tới mở rộng khả năng tiếp cận AI cho nhiều nhóm dân cư và doanh nghiệp. Người cao tuổi có thể dùng AI thanh toán hóa đơn trong hạn mức quy định; chủ cửa hàng có thể giao AI bổ sung hàng hóa nhưng không cấp quyền truy cập hệ thống trả lương. Cách tiếp cận này nhằm phát huy hiệu quả của AI, đồng thời bảo đảm quyền kiểm soát và hạn chế rủi ro cho người dùng.

Cần đồng bộ hạ tầng, thể chế và nguồn nhân lực

Tại phiên thảo luận về năng lực, thể chế và cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho Agent City, các chuyên gia nhấn mạnh cần kết hợp hạ tầng công nghệ, cơ chế quản trị và mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp, người dân.

Ông Timothy Ngo, đồng sáng lập kiêm CEO Iozera.ai Inc. cho rằng bên cạnh đầu tư trung tâm dữ liệu và hạ tầng tính toán, cần tăng cường truyền thông minh bạch, đào tạo nhân lực và tạo sự đồng thuận của cộng đồng.

Theo ông Ashish Arvind Thukral, đồng sáng lập kiêm CEO NeuGenM.ai, doanh nghiệp cần chuẩn hóa thông tin sản phẩm, dịch vụ để AI có thể nhận diện, đồng thời xây dựng quy tắc an toàn cho giao dịch giữa các tác nhân. 

Trong khi bà Kaylene Wong, CEO John Ethans International, khuyến nghị doanh nghiệp bắt đầu từ những bài toán cụ thể, lựa chọn nhiệm vụ phù hợp để tự động hóa và xác định rõ trách nhiệm của con người.

TS. Bangdao Chen đề xuất tăng cường thử nghiệm, mô phỏng để nhận diện rủi ro, kiểm chứng cơ chế kiểm soát và hoàn thiện chính sách quản trị AI. Các chương trình sandbox cần bảo đảm giám sát của con người, trách nhiệm giải trình và tạo điều kiện để người dân trải nghiệm, phản hồi.

Theo các chuyên gia, để phát triển Agent City, Việt Nam cần đặt yếu tố an toàn, quyền kiểm soát và lợi ích thiết thực của người dân, doanh nghiệp song hành với ứng dụng công nghệ.

Thu Giang