BÀI 2: Kết nối nguồn lực, kiến tạo giá trị phát triển bền vững

Hình thành hệ sinh thái "đồng kiến tạo"

Các chuyên gia nhận định, doanh nghiệp có công nghệ và kinh nghiệm thị trường; giới nghiên cứu cung cấp tri thức và bằng chứng; cộng đồng nắm giữ những hiểu biết sát với đời sống; đối tác quốc tế đem đến kinh nghiệm và mạng lưới hợp tác. Nhiệm vụ quản trị là kết nối những nguồn lực ấy theo mục tiêu chung, để trở thành năng lực phát triển của quốc gia.

Theo ông Kiều Việt Cường, quyền Trưởng Đại diện UN-Habitat tại Việt Nam (Chương trình định cư con người Liên Hợp Quốc), chất lượng quản trị thể hiện rõ qua cách các quyết sách đi vào đời sống cộng đồng. Theo đó, mỗi đối tác mang đến một phần tri thức, nguồn lực và kinh nghiệm; cách kết nối những đóng góp ấy quyết định khả năng tạo ra kết quả lâu dài.

Từ góc nhìn này, ông Cường nêu 3 khuyến nghị: "Thứ nhất, quan hệ đối tác phải bắt đầu từ chính nhiệm vụ phát triển cụ thể để kết nối đúng tri thức, công nghệ và nguồn lực; Thứ hai, kết quả hợp tác phải được chuyển hóa thành năng lực thực thi lâu dài cho cơ quan chuyên trách địa phương thông qua nghiên cứu, thử nghiệm và bảo đảm nguồn lực vận hành bền vững; Thứ ba, thước đo giá trị của mọi quan hệ đối tác chính là sự hài lòng và lợi ích thực sự của người dân khi được tiếp cận dịch vụ tốt hơn, được lắng nghe và phản hồi kịp thời".

Nhấn mạnh đến yêu cầu hình thành hệ sinh thái quan hệ đối tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, nhà trường và các đối tác quốc tế, PGS.TS. Nguyễn Bá Chiến, Giám đốc Học viện Hành chính và Quản trị công, cho rằng hệ sinh thái này cần được tổ chức trên 4 trọng tâm: nhận diện đúng bài toán phát triển; xây dựng khung quy định rõ ràng ở trung ương và địa phương; lựa chọn các chủ thể có năng lực phù hợp; thiết lập cơ chế chia sẻ lợi ích hợp lý để duy trì sự đồng hành lâu dài.

Theo đó, cốt lõi của cách tiếp cận này là "đồng kiến tạo" (Co-creation). "Đồng kiến tạo" không có nghĩa là xóa nhòa trách nhiệm giữa các bên. Trái lại, càng có nhiều chủ thể tham gia, yêu cầu phân định thẩm quyền, trách nhiệm giải trình và cơ chế giám sát càng phải rõ ràng. Nhà nước vẫn chịu trách nhiệm bảo vệ lợi ích công, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh và ngăn ngừa việc lợi ích riêng chi phối quyết định chính sách.

Huy động nguồn lực từ doanh nghiệp

Ở góc độ doanh nghiệp, TS. Nguyễn Quang Vinh, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho biết khu vực tư nhân sở hữu kinh nghiệm thị trường và năng lực đổi mới sáng tạo, qua đó có thể giúp Nhà nước nhận diện sớm rủi ro và nhu cầu phát triển mới.

Theo ông, đối thoại chính sách thường xuyên cùng hợp tác trong chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo sẽ góp phần dung hòa lợi ích kinh tế với mục tiêu phát triển bền vững.

VCCI xác định 3 hướng hợp tác trọng tâm: thúc đẩy công cụ đo lường phát triển bền vững thông qua Bộ chỉ số CSI; tăng cường đối thoại, tham vấn chính sách; duy trì các diễn đàn hợp tác thường xuyên. Những công cụ này giúp doanh nghiệp đánh giá thực hành quản trị, tiếp cận tiêu chuẩn môi trường và xác định hướng cải thiện hoạt động.

TS. Nguyễn Quang Vinh chia sẻ: "Sự đồng hành giữa Nhà nước và doanh nghiệp chỉ thực sự hiệu quả khi được thể chế hóa bằng các công cụ đo lường cụ thể, kênh đối thoại đa chiều và cơ chế hợp tác thường xuyên. VCCI cam kết tiếp tục làm cầu nối vững chắc để cộng đồng doanh nghiệp đồng hành cùng Chính phủ và các địa phương hướng tới phát triển nhanh, bền vững".

Đưa tri thức nghiên cứu vào quyết định công

Một nền công vụ linh hoạt cần khả năng tiếp nhận bằng chứng khoa học, dự báo rủi ro và điều chỉnh chính sách trước những biến động khó lường. Đây là lĩnh vực các trường đại học, viện nghiên cứu và cơ sở đào tạo có thể đóng góp trực tiếp.

Tại Diễn đàn quốc tế thường niên về quản trị công năm 2026 tại Hà Nội (7/10), TS. Kristoffer B. Berse, Hiệu trưởng Trường Hành chính và Quản trị công, Đại học Philippines (NCPAG), cho rằng trước những biến động lớn, như biến đổi khí hậu hay thiên tai…, các trường đại học cần tư duy lại toàn bộ vai trò của mình. Các trường đại học không chỉ là nơi đào tạo lý thuyết hay sản xuất tri thức đơn thuần, mà phải trở thành "đối tác tri thức" (Knowledge Partners) chiến lược của Chính phủ mỗi quốc gia.

TS. Kristoffer B. Berse chia sẻ 3 hướng cần được chú trọng là đổi mới chương trình đào tạo và trang bị kỹ năng mới thay vì chỉ dạy các chuyên môn truyền thống; nghiên cứu nhanh và thử nghiệm chính sách; thúc đẩy hợp tác liên ngành và kết nối cộng đồng.

Để tri thức đi vào quản trị, cần hình thành cơ chế đặt hàng nghiên cứu theo nhu cầu chính sách, tạo điều kiện cho chuyên gia tham gia đánh giá tác động và tổ chức các chương trình thử nghiệm có kiểm soát. Cơ quan quản lý cần xác định rõ vấn đề cần giải quyết, cung cấp dữ liệu trong phạm vi được phép và công khai cách sử dụng kết quả nghiên cứu. Các cơ sở nghiên cứu phải bảo đảm tính độc lập chuyên môn, chất lượng bằng chứng và khả năng chuyển hóa phát hiện khoa học thành khuyến nghị có thể thực hiện được.

Hợp tác quốc tế tạo ra năng lực nội sinh

Kinh nghiệm quốc tế có thể giúp Việt Nam tiếp cận phương pháp quản trị mới, nhưng việc tiếp nhận mô hình từ bên ngoài không thể thay thế quá trình thích ứng với điều kiện trong nước. Bởi, một sáng kiến có kết quả tốt ở nơi này chưa chắc phù hợp nguyên trạng với thể chế, nguồn lực và nhu cầu của nơi khác.

Bà Karen Dalkie, Phó Chủ tịch phụ trách Phát triển và Quan hệ đối tác của Cơ quan Giáo dục quốc tế Canada (CBIE), nhấn mạnh: "Hợp tác quốc tế chỉ tạo ra giá trị bền vững khi tri thức và kinh nghiệm quốc tế được chuyển hóa thành năng lực nội sinh của cơ quan đối tác".

Theo bà, quan hệ hợp tác bền vững cần được xây dựng trên nền tảng đồng hành, niềm tin và tầm nhìn dài hạn; bảo đảm sự đồng sở hữu trong thiết kế và quyết định; thúc đẩy học hỏi hai chiều; duy trì tính linh hoạt để luôn thích ứng.

Những nguyên tắc này gợi mở yêu cầu đổi mới cách thiết kế các chương trình hợp tác phát triển. Các cơ quan trong nước cần tham gia từ khâu xác định mục tiêu, lựa chọn giải pháp đến đánh giá kết quả, thay vì chủ yếu tiếp nhận một chương trình đã được thiết kế sẵn. Việc chuyển giao tri thức cần đi kèm đào tạo nhân lực, tài liệu hóa kinh nghiệm, xây dựng quy trình và bố trí nguồn lực duy trì sau khi dự án kết thúc.

Đồng thời, cần đánh giá hợp tác quốc tế bằng năng lực mà cơ quan trong nước thực sự tiếp nhận được, như: đội ngũ có thể tự vận hành giải pháp đến đâu; kinh nghiệm có được áp dụng vào công việc thường xuyên hay không; mô hình có thể điều chỉnh và nhân rộng trong điều kiện phù hợp hay không.

Người dân là "thước đo" cuối cùng của quản trị

Bà Đỗ Thanh Huyền, chuyên gia phân tích chính sách và chương trình về quản trị bao trùm của UNDP tại Việt Nam, khẳng định: "Người dân là đối tượng trực tiếp thụ hưởng kết quả của quản trị".

Từ thực tiễn triển khai mô hình "Dịch vụ công lưu động" tại nhiều địa phương, đưa dịch vụ hành chính đến tận vùng sâu, vùng xa, hỗ trợ người cao tuổi, người yếu thế và các đối tượng chính sách, là minh chứng cho yêu cầu chuyển tư duy quản trị thành hành động phục vụ thiết thực.

Theo bà Huyền, để bảo đảm tốt nhất yêu cầu đó, bên cạnh việc kết nối và phát huy hiệu quả các nguồn lực, nền công vụ cũng cần tập trung phát triển đội ngũ cán bộ, công chức dựa trên 5 thuộc tính năng lực cốt lõi: tính quản trị linh hoạt (dám thử nghiệm mô hình Sandbox); khả năng dự báo và thích ứng chính sách trước tốc độ chuyển đổi số nhanh chóng; năng lực quản trị dựa trên dữ liệu sạch và đúng để tiên liệu rủi ro; tính chủ động của cả Trung ương, địa phương và các đối tác đồng hành; và đặc biệt là tính chân thực, thiết thực trong từng hành động công vụ để mang lại giá trị thật cho xã hội".

Đây không chỉ là những yêu cầu về năng lực cá nhân, mà còn là điều kiện để hình thành sức mạnh tổng thể của cả hệ thống.

Bởi, suy cho cùng, đổi mới, nâng cao chất lượng quản trị công là chuyển từ năng lực riêng lẻ sang sức mạnh tổng thể của hệ thống, từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển. Trong đó, người dân và doanh nghiệp là trung tâm phục vụ, hiệu quả thực thi là thước đo và phát triển nhanh, bền vững là đích đến.

Sơn Hào