Bài 3: Để luật sư công không chỉ là một chức danh

Thí điểm để vận hành, không phải để "có danh sách"

Tại Hội nghị triển khai thực hiện Nghị quyết số 24/2026/QH16 về thí điểm chế định luật sư công ngày 29/9, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, thí điểm không chỉ để "xem có được hay không", mà nhằm kiểm chứng cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng mô hình luật sư công phù hợp.

Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, trong quá trình thí điểm, chúng ta cần vừa triển khai, vừa rà soát, tổng kết để có cơ sở tiếp tục hoàn thiện, mở rộng mô hình, không phải hết thời gian 2 năm là dừng lại.

Quan điểm này đặt ra yêu cầu xuyên suốt đối với giai đoạn thí điểm: Luật sư công được công nhận phải thực sự được sử dụng và tham gia xử lý các vụ việc pháp lý thay vì trở thành một chức danh chỉ tồn tại trên danh sách.

Trước mắt, cần khẩn trương rà soát, hoàn thiện hồ sơ để công bố danh sách luật sư công đợt 1 trước ngày 15/10/2026. Nhấn mạnh nhân sự là khâu then chốt quyết định hiệu quả của một chủ trương, chính sách mới, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng yêu cầu, người đứng đầu các Bộ, ngành, địa phương phải chịu trách nhiệm trực tiếp trong việc lựa chọn nhân sự đúng tiêu chuẩn, tuyệt đối không coi đây là cơ hội để giải quyết chế độ, chính sách cho cán bộ.

Bộ trưởng cũng lưu ý, đối với những địa phương có nhu cầu lớn như TP. Hà Nội, TPHCM, Đồng Nai, cần xác định số lượng luật sư công phù hợp với yêu cầu công việc. Trong khi đó, với những đơn vị có ít vụ việc, việc công nhận cần được cân nhắc thận trọng, tránh chạy theo số lượng.

Như vậy, từ người đủ điều kiện đến người được lựa chọn và được giao việc cần có sự gắn kết với nhu cầu thực tế. Giá trị của giai đoạn thí điểm không chỉ nằm ở việc hình thành danh sách luật sư công, mà ở việc đưa đội ngũ này vào giải quyết những vấn đề pháp lý cụ thể.

Khi đã có đội ngũ, vấn đề tiếp theo là tổ chức sử dụng sao cho đúng người, đúng việc và phát huy được năng lực chuyên môn. Theo định hướng được Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng quán triệt, khi đã có lực lượng luật sư công, việc sử dụng phải được ưu tiên xem xét trước. Chỉ khi vụ việc quá phức tạp hoặc vượt quá khả năng cung ứng của luật sư công tại chỗ và các nguồn lực được phép huy động thì mới lựa chọn thuê dịch vụ pháp lý bên ngoài.

Người đứng đầu cơ quan phải phân công nhiệm vụ pháp lý cho luật sư công, tập trung vào các dự án trọng điểm, các vụ án hành chính, thi hành án, giải quyết khiếu nại, tố cáo phức tạp và tranh chấp quốc tế. Điều này đặt luật sư công trực tiếp vào quá trình tư vấn, xử lý và giải quyết các vấn đề pháp lý thay vì chỉ thực hiện những công việc pháp chế theo cách thức thông thường.

Cùng với đó, cơ chế sử dụng luật sư công giữa các cơ quan thí điểm cho phép điều động, giới thiệu luật sư công cho nhau để xử lý những vụ việc phù hợp. Qua đó, nguồn lực pháp lý không chỉ được sử dụng trong phạm vi từng cơ quan mà có thể hỗ trợ lẫn nhau giữa các đơn vị tham gia thí điểm.

Như vậy, mô hình vận hành được thiết kế theo hướng kết hợp nhiều nguồn lực: Luật sư công tại cơ quan, luật sư công từ các cơ quan khác và nguồn lực luật sư bên ngoài khi vụ việc vượt quá khả năng nội bộ. Đây cũng là cách để giải quyết những tình huống pháp lý phức tạp mà đội ngũ mới hình thành chưa thể ngay lập tức đáp ứng toàn bộ.

Lấy hiệu quả công việc để kiểm chứng mô hình

Một trong những yêu cầu được đặt ra trong quá trình thí điểm là phải có cơ chế đánh giá hiệu quả hoạt động. Bộ Tư pháp sẽ giữ vai trò đầu mối, xây dựng Bộ tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động (KPI) để làm cơ sở báo cáo Chính phủ.

Việc đánh giá này có ý nghĩa trong bối cảnh chế định mới cần được kiểm chứng qua thực tiễn. Không chỉ số lượng luật sư công được công nhận, mà hoạt động thực tế, khả năng xử lý vụ việc và những vấn đề phát sinh trong quá trình hành nghề sẽ là cơ sở để nhìn nhận mô hình.

Đây cũng là cơ sở để nhìn nhận luật sư công không chỉ là một chức danh mới trong khu vực công, mà là một lực lượng phải thực sự hành nghề với kỹ năng tư vấn, tranh tụng, phòng ngừa và xử lý rủi ro pháp lý...

Vì vậy, giá trị của giai đoạn 2 năm (2026-2028) không chỉ nằm ở việc hình thành một đội ngũ luật sư công, mà còn ở khả năng kiểm chứng cách thức đội ngũ này được lựa chọn, đào tạo, sử dụng và đánh giá trong thực tế. Những kết quả đó sẽ là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện chế định luật sư công sau giai đoạn thí điểm.

Có thể thấy, thí điểm chế định luật sư công là "mảnh ghép" quan trọng còn thiếu để hoàn thiện bức tranh tư pháp hiện đại tại Việt Nam. Sự ra đời của lực lượng này không chỉ giải bài toán bảo vệ tài sản, uy tín và quyết định hành chính của Nhà nước, mà còn tạo dựng niềm tin vững chắc cho người dân và nhà đầu tư về một môi trường pháp lý minh bạch, chuyên nghiệp.

Diệu Anh