Doanh nghiệp Việt Nam cần có giải pháp "đúng và trúng" để tận dụng những cơ hội lớn về thị trường, tham gia sâu chuỗi giá trị toàn cầu và tiếp cận công nghệ hiện đại để tối đa hóa lợi ích
Thời gian qua, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhiều lần nhấn mạnh để tận dụng tối đa các FTA, thúc đẩy xuất nhập khẩu, thì điều rất quan trọng là "biết mình biết người".
Thủ tướng chỉ rõ, cần làm tốt công tác phối hợp trong nước và ngoài nước, giữa các bộ, ngành với nhau, giữa doanh nghiệp – Nhà nước – người dân và các doanh nghiệp cần năng động, sáng tạo, chủ động thích ứng tình hình với tinh thần "3 cùng": Cùng lắng nghe và thấu hiểu; cùng chia sẻ tầm nhìn hành động; cùng làm, cùng hưởng, cùng thắng và cùng phát triển.
Bàn giải pháp để FTA thực sự là động lực, là "đôi cánh" cho kinh tế Việt Nam bay cao, PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng (Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế) cho rằng: Doanh nghiệp Việt Nam cần có giải pháp "đúng và trúng" để tận dụng những cơ hội lớn về thị trường, tham gia sâu chuỗi giá trị toàn cầu và tiếp cận công nghệ hiện đại.
Theo PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng, tác động đầu tiên và lớn nhất của các FTA là mở rộng tối đa thị trường cả chiều rộng và chiều sâu. Để khai thác hiệu quả tác động này, doanh nghiệp cần chủ động đầu tư khảo sát, tìm hiểu thị trường để nắm chắc nhu cầu đối tác theo phương châm "bán những thứ thị trường cần", tích cực chào hàng trong các hội chợ, triển lãm, diễn đàn, hội nghị, hội thảo, kết nối giao thương để tìm đối tác phù hợp.
Mỗi doanh nghiệp cần có bộ phận chuyên nghiệp về thu thập và xử lý thông tin, cập nhật thông tin, dự báo xu hướng và xây dựng các kịch bản thâm nhập thị trường hiệu quả.
Việc tham gia FTA, về thực chất, là kết nối chuỗi giá trị, thâm nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Để kết nối thực chất, doanh nghiệp cần đáp ứng tiêu chuẩn xuất xứ theo cam kết trong từng hiệp định. Tuyệt đối không gian lận xuất xứ, lẩn tránh các biện pháp phòng vệ thương mại dẫn đến đánh mất "chữ tín" với các đối tượng hữu quan.
Hầu hết doanh nghiệp Việt Nam (khoảng 90%) đều có quy mô nhỏ và vừa, do đó, khó có thể bao phủ hết thị trường rộng lớn, khó tạo được lợi thế quy mô, thiếu đầu tư vào công nghệ cao, dễ bị đối thủ cạnh tranh chiếm lĩnh thậm chí bị gạt khỏi thị trường. Do vậy, các doanh nghiệp cần chủ động kết nối nội bộ ngành và ngoài ngành để tăng khả năng hỗ trợ, bổ sung lợi thế lẫn nhau, tăng năng lực đáp ứng đơn hàng quy mô lớn.
Các doanh nghiệp nên đầu tư nghiên cứu, phát triển và đổi mới sáng tạo. Đây là những yếu tố tạo sự khác biệt, bí quyết và lợi thế cạnh tranh cốt lõi cho doanh nghiệp.
Theo số liệu ước tính của Ngân hàng Thế giới (WB), chí phí đầu tư nghiên cứu và phát triển so với GDP của Việt Nam chỉ trong khoảng 0,5-1%. Đây là lý do khiến doanh nghiệp trong nước ít có sản phẩm có hàm lượng đổi mới sáng tạo cao trên thị trường thế giới.
Bên cạnh đó, cam kết trong các FTA có xu hướng mở rộng phạm vi đến hàng rào phi thuế quan, yêu cầu cao về tiêu chuẩn kỹ thuật, vệ sinh dịch tễ, quy tắc xuất xứ, mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, sự hợp chuẩn, hàm lượng nội địa, bảo vệ môi trường, thương mại điện tử, tiêu chuẩn lao động... Xu hướng này cho thấy các cam kết hướng đến khía cạnh kỹ thuật- công nghệ- môi trường-lao động nhiều hơn so với khía cạnh thương mại thuần túy.
"Vì thế, yêu cầu đổi mới sáng tạo được đặt ra rất lớn và trở thành nền tảng mới của các cam kết. Các FTA, khi không được tận dụng triệt để cơ hội đầu tư nghiên cứu và phát triển và đổi mới sáng tạo, có thể trở thành "bẫy cam kết" đối với doanh nghiệp", PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng nêu nhận định..
Các doanh nghiệp nên đầu tư nghiên cứu, phát triển và đổi mới sáng tạo trong sản xuất
Chuyên gia Doãn Hữu Tuệ cho rằng, bên cạnh những giải pháp vĩ mô mà Chính phủ, các Bộ, ngành và địa phương đã đề ra, bản thân các doanh nghiệp phải nâng cao nhận thức và hành động sát với thực tiễn để tận dụng tốt các cơ hội từ các FTA.
Doanh nghiệp Việt Nam cần định vị lại chính mình để tập trung vào những ngành hàng được xác định là thế mạnh và gắn bó lâu dài với những ngành hàng đó, cũng như tập trung vào những thương hiệu phát triển bền vững, mang lại giá trị gia tăng cao.
Doanh nghiệp nên tập trung và hướng tới những sản phẩm trách nhiệm, những sản phẩm thân thiện với môi trường, từ khâu nguyên liệu cho đến khâu sản xuất, chế biến, tiêu thụ và tiến tới bao bì cũng phải sạch. Về phía mình, ngành ngân hàng cần tư vấn cho các doanh nghiệp làm thế nào để tận dụng được những nguồn vốn tín dụng xanh của các tổ chức quốc tế.
Chú trọng chào hàng các sản phẩm chế biến có giá trị gia tăng cao, với giá cả cạnh tranh sát thực và chất lượng phù hợp, tuân thủ các yêu cầu về tiêu chuẩn và quy định nhập khẩu; tích cực quan tâm, đầu tư khai thác thị trường; thường xuyên theo dõi sát những diễn biến về an ninh chính trị đối với thị trường hợp tác để có đối sách kịp thời về các giao dịch ký kết hợp đồng mua bán, chuyên chở hàng hóa xuất nhập khẩu và bảo đảm lợi ích kinh doanh.
Doanh nghiệp cần nắm bắt, cập nhật thông tin về thị trường, tìm hiểu các ưu đãi thuế quan các khu vực có FTA, đặc biệt là các FTA thế hệ mới để có kế hoạch đáp ứng hàng hóa xuất khẩu bền vững theo tiêu chuẩn thị trường lựa chọn, phù hợp với lợi thế của địa phương; tăng cường liên kết tạo sức mạnh cạnh tranh; xây dựng thương hiệu; đầu tư vào các vùng trồng nguyên liệu để chủ động nguồn hàng xuất khẩu.
Các doanh nghiệp cũng cần nhận thức rõ tầm quan trọng của việc bảo vệ thương hiệu, bản quyền, sở hữu trí tuệ, kiểu dáng công nghiệp… để tránh những rủi ro không đáng có trong quá trình tham gia FTA.
"Để đẩy mạnh xuất khẩu, mở rộng thị trường với các mặt hàng chủ lực của địa phương, doanh nghiệp cần nâng cao hiệu quả công tác hội nhập kinh tế quốc tế, xây dựng mối liên kết chặt chẽ giữa các doanh nghiệp với nhau, phối hợp với các hiệp hội ngành hàng để nâng cao sức cạnh tranh và hội nhập nhanh của doanh nghiệp. Trong đó cần tập trung vào 3 nội dung để tăng giá trị kim ngạch xuất khẩu đó là: Phát triển doanh nghiệp xuất khẩu, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và nâng cao chất lượng sản phẩm xuất khẩu", ông Tuệ nhấn mạnh.
Cổng thông tin điện tử về Hiệp định Thương mại tự do của Việt Nam (FTAP) được xây dựng và phát triển bằng nguồn hỗ trợ kỹ thuật của Chính phủ Úc do Ngân hàng Thế giới quản lý
Theo đại diện Bộ Công Thương, trong bối cảnh hiện nay, hoạt động xuất nhập khẩu đối mặt với nhiều khó khăn do tác động từ tình hình thế giới, khu vực diễn biến phức tạp, khó lường; lạm phát cao làm sụt giảm đơn hàng xuất khẩu. Xung đột nổ ra ở nhiều nơi... gây gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, gia tăng chi phí sản xuất, vận chuyển hàng hoá.
Bộ Công Thương đã và đang tập trung triển khai nhiều giải pháp đẩy mạnh xuất khẩu, trong đó chú trọng tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và thúc đẩy tận dụng các Hiệp định FTA.
Cụ thể, Bộ đã chủ động làm việc với các Hiệp hội ngành hàng xuất khẩu, các doanh nghiệp xuất khẩu lớn trong các ngành để nắm bắt các khó khăn, vướng mắc về sản xuất, xuất khẩu hàng hoá, giải quyết theo thẩm quyền hoặc tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền theo dõi, chỉ đạo.
Chỉ đạo hệ thống Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài thường xuyên, liên tục cập nhật các thông tin về quy định, chính sách của thị trường sở tại, kịp thời thông tin, khuyến nghị đối với các Hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp xuất khẩu trên các trang thông tin điện tử của Bộ Công Thương và các Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài.
Tăng cường cảnh báo sớm các vụ kiện phòng vệ thương mại; hướng dẫn doanh nghiệp cách ứng phó với các vụ kiện; kịp thời thông tin cho doanh nghiệp, Hiệp hội về thông tin, nhu cầu, quy định mới của thị trường.
Về các giải pháp thúc đẩy tận dụng các FTA, Bộ đã và đang đa dạng hoá hình thức tổ chức tuyên truyền rộng rãi về các ưu đãi tại các FTA, trong đó ứng dụng môi trường Internet và các mạng xã hội; triển khai vận hành tốt hệ thống cấp Giấy chứng nhận xuất xứ qua Internet và cơ chế tự chứng nhận xuất xứ; rà soát, đơn giản hóa quy trình cấp C/O; áp dụng khai báo C/O điện tử. Chúng ta không nỗ lực tận dụng, chúng ta sẽ lạc hậu và bị đứng ra ngoài cuộc chơi.
Với sự tăng trưởng mạnh mẽ trong hoạt động xuất khẩu, sản phẩm thép của Việt Nam hiện đang là một trong những mặt hàng bị nước ngoài khởi xướng điều tra phòng vệ thương mại nhiều nhất
Bên cạnh công tác tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và thúc đẩy tận dụng các FTA, Bộ Công Thương đã và đang triển khai một số giải pháp thúc đẩy xuất khẩu khác, trong đó, Bộ hỗ trợ doanh nghiệp các địa phương tham gia các hoạt động xúc tiến thương mại nhằm phát triển các thị trường trong nước và xuất khẩu như tham gia các hoạt động hội chợ triển lãm, kết nối giao thương giữa nhà cung ứng với doanh nghiệp mua hàng, các nhà phân phối quốc tế và nhà nhập khẩu nước ngoài trực tiếp và trực tuyến.
Phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; Bộ Ngoại giao trong công tác đàm phán mở cửa thị trường xuất khẩu, đặc biệt cho các mặt hàng trái cây và sản phẩm trồng trọt.
Định kỳ đăng tải Bản tin thị trường nông, lâm, thủy sản trên Cổng thông tin điện tử của Bộ; khuyến cáo về sự thay đổi trong thực thi chính sách của một số thị trường lớn như Trung Quốc, Hoa Kỳ, Nhật Bản, EU …; biên soạn, phát hành cuốn Sổ tay "Một số thông tin cần biết khi xuất khẩu nông, thủy sản sang thị trường Trung Quốc", "Cẩm nang hướng dẫn xuất khẩu rau quả chính ngạch sang Trung Quốc".
Nâng cao hiệu quả và điều tiết tốt tốc độ thông quan hàng hóa xuất nhập khẩu tại khu vực cửa khẩu thuộc biên giới giữa Việt Nam - Trung Quốc, thúc đẩy chuyển nhanh, chuyển mạnh sang xuất khẩu chính ngạch.
Trong thời gian tới, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục chủ động phối hợp với các Bộ, ngành đẩy mạnh đàm phán, ký kết các FTA mới với các đối tác khác còn nhiều tiềm năng; hỗ trợ doanh nghiệp khai thác tối đa cơ hội trong các Hiệp định; thường xuyên trao đổi, nắm bắt các khó khăn, vướng mắc trong từng ngành hàng xuất khẩu để kịp thời có giải pháp tháo gỡ, đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu hàng hoá.
Việc đàm phán thành công và tham gia vào các FTA đã chứng tỏ năng lực hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam. Tuy nhiên, đây mới chỉ là bệ phóng tốt để phát triển. Với "sân chơi" quốc tế rộng lớn, luật chơi nghiêm ngặt thì đòi hỏi người chơi – các doanh nghiệp phải nỗ lực rất nhiều. Bên cạnh các chính sách, giải pháp hỗ trợ từ phía Nhà nước, "trái ngọt" từ các FTA vẫn chờ những doanh nghiệp có đủ năng lực, chủ động thích ứng.
Nhóm PV