Bảo vệ nền tảng tư tưởng ở ĐBSCL - Bài 2: Giành ‘giờ vàng’ trên không gian số

Hằng ngày, ông Trương Hữu Phước, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy xã, Trưởng ban Xây dựng Đảng kiêm Phó Trưởng ban Công tác 35 xã Đông Thuận (TP. Cần Thơ) theo dõi mạng xã hội, các nhóm dân cư cùng những kênh báo chí, thông tin chính thống để nắm tình hình trên địa bàn.

Ông dẫn ra những thông tin không chính thống từng lan truyền trên mạng xã hội liên quan đến khả năng tiếp tục sáp nhập đơn vị hành chính cấp xã hoặc nơi đặt trụ sở chính của TP. Cần Thơ. Điều đáng quan tâm không chỉ nằm ở nội dung tin đồn, mà ở tốc độ chia sẻ khi người dân chưa có thông tin để kiểm chứng."Khó nhất là tốc độ lan truyền", ông Trương Hữu Phước nói.

Câu trả lời ngắn ấy chạm đúng một thách thức ngày càng rõ của công tác tư tưởng ở cơ sở: Trong môi trường số, chậm vài giờ có thể đồng nghĩa với việc phải mất nhiều thời gian hơn để giành lại một cách hiểu đã hình thành trong cộng đồng trên mạng xã hội.

Tin chính thống không thể đi sau

Theo ông Trương Hữu Phước, dấu hiệu một vấn đề có thể trở thành dư luận nóng thường xuất hiện khi lượt tìm kiếm, chia sẻ và bình luận tăng nhanh trong thời gian ngắn. Khi chưa đủ căn cứ để trả lời toàn bộ sự việc, chính quyền vẫn có thể xác nhận đã tiếp nhận thông tin, cho biết cơ quan chức năng đang kiểm tra, xác minh và đề nghị người dân không chia sẻ những nội dung chưa được kiểm chứng.

Đó không phải là yêu cầu "nhanh bằng mọi giá", bởi thông tin chính thống vẫn phải chính xác và có trách nhiệm. Nhưng giữa im lặng và một phản hồi bước đầu minh bạch có khoảng cách rất lớn.

Thực tế tại Vĩnh Long cũng cho thấy mạng xã hội khiến nhiều vụ việc có thể trở thành vấn đề dư luận chỉ trong thời gian ngắn. Nếu chậm phát hiện hoặc chậm cung cấp thông tin chính thống, tin đồn và thông tin sai sự thật có thể lan rộng, tác động đến niềm tin của người dân đối với chính quyền địa phương.

Từ góc nhìn toàn vùng, TS. Lê Quốc Khởi, Phó Hiệu trưởng Trường Chính trị tỉnh Cà Mau cho rằng, đối với những dự án, công trình lớn hoặc vấn đề dân sinh phức tạp như giải phóng mặt bằng, sạt lở đê biển, ngập mặn, cơ quan chức năng phải trở thành nguồn phát ngôn đầu tiên, cung cấp thông tin kịp thời ngay từ "giờ vàng".

Điểm mới ở đây không chỉ là phản bác một thông tin đã sai sự thật. Quan trọng hơn là không để những vấn đề người dân đang quan tâm rơi vào khoảng lặng quá lâu.

Từ 'quản lý thông tin' đến 'kiến tạo thông tin'

TS. Lê Quốc Khởi đề xuất một sự chuyển đổi về tư duy: Từ "quản lý thông tin" sang "kiến tạo thông tin" và phản ứng nhanh. Theo ông, định hướng dư luận không thể chỉ là chạy theo xử lý hậu quả sau khi thông tin sai đã lan rộng, mà phải đi trước một bước. Ông cũng đề xuất cơ chế phản ứng nhanh 24/7 và ứng dụng các công cụ Social Listening (lắng nghe mạng xã hội) để phát hiện sớm những vấn đề có nguy cơ trở thành điểm nóng.

Đây là đề xuất, không phải một thời hạn hành chính áp dụng chung. Nhưng tư tưởng cốt lõi rất rõ: Chính quyền phải trở thành một nguồn thông tin chủ động chứ không chỉ là nơi lên tiếng sau cùng.

Ở Cần Thơ, mạng lưới thông tin số đã được kéo xuống tới cấp cơ sở. Theo tài liệu của Ban Tuyên giáo Thành ủy Cần Thơ, lực lượng 35 các cấp đã duy trì trên 239 kênh mạng xã hội công khai, đăng tải gần 40.000 thông tin tích cực. Riêng hơn 16.091 tin, bài, video liên quan đến Đại hội XIV của Đảng và bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI, HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 thu hút hơn 16,76 triệu lượt truy cập, tiếp cận, tương tác.

Những con số cho thấy khả năng phủ thông tin đã lớn hơn trước. Nhưng có kênh chưa đồng nghĩa với đã giành được người đọc.

Ông Trương Hữu Phước nhận xét, người dân thường không đọc những thông báo dài, nặng ngôn từ hành chính. Họ có xu hướng tìm nhanh nội dung liên quan trực tiếp đến quyền lợi, nghĩa vụ của mình; hình ảnh trực quan hay video ngắn dễ được tiếp nhận hơn. Theo ông, một thông tin hoàn toàn chính xác nhưng đăng muộn hoặc truyền tải quá khô khan vẫn có thể lép vế trước nội dung sai nhưng đánh vào tâm lý tò mò, lo lắng.

Như vậy, giành không gian số không chỉ là bài toán về thời gian. Nó còn là cuộc cạnh tranh về cách truyền đạt thông tin.

Mỗi địa phương một cách giữ 'không gian số'

Ở Đồng bằng sông Cửu Long sau sắp xếp, mỗi địa phương đang tìm một cách khác nhau để tăng sức hiện diện của thông tin chính thống.

Fanpage "Tràm Xanh" của Ban Chỉ đạo 35 Tỉnh ủy Cà Mau duy trì khoảng 100 tin, bài mỗi tháng. Dù nội dung tự sản xuất mới chiếm khoảng 10%, trang đạt gần 600.000 lượt tiếp cận, khoảng 9.400 lượt tương tác mỗi tháng và hơn 11.000 người theo dõi.

Đồng Tháp hình thành hệ thống 414 kênh truyền thông do lực lượng Ban Chỉ đạo, Ban Công tác 35 quản lý, đã đăng tải, chia sẻ 97.439 tin, bài với hơn 422.078 lượt tương tác. Địa phương còn thành lập Câu lạc bộ "Niềm tin số Đồng Tháp", tập hợp hơn 100 KOL và quản trị viên trang, kênh, nhóm để trao đổi kỹ năng sáng tạo nội dung, lan tỏa thông tin tích cực và kiểm soát thông tin xấu độc.

An Giang đi theo một hướng khác khi ứng dụng VNPT Social Listening để theo dõi, phân tích dư luận, đồng thời ra mắt Câu lạc bộ "Niềm tin số tỉnh An Giang", kết nối KOL, KOC và quản trị viên các trang, hội, nhóm mạng xã hội.

Anh Nguyễn Hoàng Thắng, thành viên Câu lạc bộ "Niềm tin số tỉnh An Giang", lý giải vì sao những nhóm cộng đồng có sức hút: Người dân muốn biết ngay "chuyện gì đang xảy ra" và "mình cần làm gì", thay vì phải tìm câu trả lời trong những thông báo dài. Khi nhận thông tin chưa kiểm chứng, anh kiểm tra nguồn phát, thời điểm đăng, nội dung gốc rồi đối chiếu với các kênh chính thức hoặc liên hệ cơ quan có thẩm quyền trước khi chia sẻ.

Theo anh Thắng, uy tín trên môi trường số phải được xây dựng từ "sự minh bạch, chính xác và trách nhiệm, chứ không chỉ từ việc đưa thông tin nhanh".

Những cách làm khác nhau tại Cần Thơ, Cà Mau, Đồng Tháp và An Giang cùng hướng tới một mục tiêu: Tạo ra dòng thông tin chính thống đủ nhanh và đủ gần với cách người dân đang sử dụng mạng xã hội. Với Vĩnh Long, yêu cầu đặt ra cũng tương tự khi chính địa phương nhận diện nguy cơ tin đồn lan rộng nếu thông tin chính thống phản hồi chậm.

Nhanh chưa đủ, phải thuyết phục

Tốc độ có thể giúp thông tin chính thống không bị đẩy vào thế chạy theo, nhưng tốc độ không tự sinh ra niềm tin.

Ở xã Long Thạnh, tỉnh An Giang, Thượng tọa Danh Quol, chùa Nha Si, người có uy tín trong đồng bào Khmer cho biết, khi có thắc mắc về chính sách, đất đai, tôn giáo hoặc đời sống dân sinh, nhiều bà con trước hết tìm đến trụ trì, Ban Quản trị chùa hoặc người có uy tín trong ấp.

Ông từng nhiều lần cùng chính quyền giải thích, đính chính những tin đồn liên quan đến giải phóng mặt bằng, chính sách an sinh và tôn giáo. Một cách làm ông cho là hiệu quả là giải thích trực tiếp bằng tiếng Khmer trong các sinh hoạt cộng đồng.

Thượng tọa Danh Quol chỉ ra một điểm rất đáng suy nghĩ: Khi thông tin được người có uy tín cô đọng, chuyển tải gần gũi và giải thích rõ quyền lợi cụ thể, khả năng tiếp nhận thay đổi rõ rệt.

Nhưng với ông, yếu tố quyết định vẫn nằm ở thực tế: "Sức thuyết phục cao nhất đến từ việc chính quyền thực sự giải quyết triệt để, thỏa đáng vấn đề thực tế của dân; hành động thực tiễn luôn là minh chứng rõ ràng nhất".

Đó cũng là giới hạn của các phương thức truyền thông khi mà hàng trăm kênh mạng xã hội, hàng triệu lượt tiếp cận hay một phản hồi rất nhanh có thể giúp thông tin chính thống giành được "giờ vàng", nhưng không thể thay thế trải nghiệm thực tế của người dân.

Sau cuộc cạnh tranh về tốc độ trên không gian số vì thế là một câu hỏi sâu hơn: Điều gì khiến người dân thực sự tin?

Câu trả lời phải trở lại nơi loạt bài bắt đầu là từng hồ sơ, từng phản ánh, từng bức xúc và cách chính quyền giải quyết những việc thiết thân của người dân cấp cơ sở hiện nay.

Lê Sơn

Bài 3: Quản trị niềm tin từ những việc của dân