Bổ sung, hoàn thiện pháp luật về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác

Báo cáo tại phiên họp, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, qua 20 năm thi hành, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, góp phần phát triển kỹ thuật ghép mô, bộ phận cơ thể người tại Việt Nam.

Tính đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người, chủ yếu là ghép tạng từ người cho sống (chiếm 91,4%). Số ca ghép từ người cho chết não chỉ chiếm khoảng 8,6%.

Tuy nhiên, hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác vẫn còn một số tồn tại, hạn chế như thiếu hành lang pháp lý cho việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể ở người sau khi chết tuần hoàn; quy định về độ tuổi người hiến còn bất cập; thiếu quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong toàn bộ hoạt động hiến, lấy, ghép và điều phối mô, bộ phận cơ thể người.

Bên cạnh đó, một số điều kiện đối với cơ sở y tế thực hiện ghép bộ phận cơ thể người không còn phù hợp; còn khoảng trống pháp lý về máu, tế bào và các sản phẩm từ tế bào, mô. Chế độ, chính sách đối với người hiến còn nhiều bất cập. Chưa có cơ chế tài chính rõ ràng cho hoạt động hồi sức, bảo quản, vận chuyển, xét nghiệm sàng lọc và điều phối mô, bộ phận cơ thể người. 

Dự thảo Luật gồm 7 chương, 39 điều; kế thừa những nguyên tắc và quy định cốt lõi của Luật năm 2006, bao gồm nguyên tắc tự nguyện trong hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác; nguyên tắc điều phối bộ phận cơ thể người phải bảo đảm hòa hợp, công bằng, minh bạch và phải được điều phối bởi Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người.

Dự thảo Luật hoàn thiện phạm vi điều chỉnh theo hướng bổ sung các nội dung liên quan đến quản lý máu, chế phẩm máu, tinh trùng, noãn, phôi và các loại mô, tế bào khác; hoàn thiện toàn bộ cơ chế quản lý mô, bộ phận cơ thể người theo hướng quy định quản lý theo quy trình thực hiện trong thực tế; hoàn thiện các quy định về điều kiện bảo đảm đối với hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật đồng thời bổ sung các quy định về trường hợp hiến mô, bộ phận cơ thể người; bổ sung một chương riêng về đăng ký hiến; bổ sung quy định về ghép bộ phận cơ thể người có liên quan đến người nước ngoài; bổ sung quy định về thông tin, truyền thông, tư vấn và vận động hiến.

Thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết hồ sơ dự án Luật cơ bản đầy đủ theo quy định. Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, bảo đảm tính thống nhất về nội dung giữa Tờ trình, dự thảo Luật và các tài liệu trong hồ sơ; hoàn thiện Báo cáo đánh giá tác động chính sách; bổ sung báo cáo tổng quan về kinh nghiệm pháp luật nước ngoài liên quan tới các chính sách của dự án Luật; bổ sung việc lấy ý kiến của trẻ em, của tổ chức đại diện tiếng nói, nguyện vọng của trẻ em, đánh giá tác động riêng đối với nhóm đối tượng trẻ em theo quy định.

Thường trực Ủy ban nhận định dự thảo Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, phù hợp với Hiến pháp, tương thích với điều ước quốc tế có liên quan đã rà soát. Đề nghị nghiên cứu bổ sung cơ chế kiểm soát, phòng chống mua bán mô, bộ phận cơ thể người. Tiếp tục đánh giá đầy đủ khả năng cân đối ngân sách nhà nước, Quỹ bảo hiểm y tế; giải pháp tài chính để nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ ghép mô, bộ phận cơ thể người, gắn với lộ trình mở rộng phạm vi thanh toán của Quỹ bảo hiểm y tế và hoàn thiện định mức kinh tế - kỹ thuật, giá dịch vụ.

Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành việc mở rộng phạm vi điều chỉnh của Luật bao gồm máu, tế bào và các sản phẩm từ tế bào, mô. Tuy nhiên, đề nghị rà soát, bổ sung phạm vi điều chỉnh đối với tế bào, sản phẩm từ tế bào để bảo đảm thống nhất trong dự thảo Luật.

Dự thảo Luật loại trừ phạm vi áp dụng đối với việc hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể người theo quy định của Luật Thi hành án hình sự và việc kinh doanh, sử dụng mô làm nguyên liệu làm thuốc theo quy định của Luật Dược. Thường trực Ủy ban cho rằng đây là Luật gốc điều chỉnh về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác; do đó, đề nghị xác định cụ thể nguyên tắc áp dụng giữa các luật, thay vì loại trừ chung, bảo đảm mọi quan hệ phát sinh đều có căn cứ pháp lý điều chỉnh. 

Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành việc bổ sung các nguyên tắc mới trong việc hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác. Tuy nhiên, đề nghị kế thừa các nguyên tắc còn phù hợp trong Luật hiện hành và chỉ bổ sung nội dung thật sự cần thiết, rõ ràng, thể hiện đúng tính chất của nguyên tắc chung.

Thảo luận tại phiên họp, các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội đồng tình với sự cần thiết sửa đổi Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác; cơ bản thống nhất với Báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật của Ủy ban Văn hóa và Xã hội.

Các đại biểu nhận định đây là đạo luật có tính chuyên môn sâu nhưng đồng thời có ý nghĩa nhân văn đặc biệt, liên quan trực tiếp đến quyền sống, quyền nhân thân, đạo đức, quan hệ gia đình và niềm tin xã hội. Do đó, yêu cầu xuyên suốt là phải vừa khuyến khích, tạo điều kiện cho hiến tặng vì mục đích nhân đạo, mở rộng cơ hội cứu chữa người bệnh; vừa phải thiết lập được cơ chế quản lý đủ chặt chẽ để bảo vệ người hiến, người được ghép; bảo đảm nguyên tắc tự nguyện, công bằng, minh bạch và phòng ngừa mua bán, thương mại hóa và trục lợi.

Phát biểu kết luận về nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh, sau phiên họp, đề nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Y tế tiếp thu đầy đủ ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cơ quan thẩm tra; khẩn trương hoàn thiện hồ sơ dự án Luật bảo đảm chất lượng và tiến độ trình Quốc hội. Giao Ủy ban Văn hóa và Xã hội phối hợp chặt chẽ với Bộ Y tế và các cơ quan liên quan trong quá trình tiếp thu hoàn thiện, tổ chức thẩm tra theo đúng quy định, bảo đảm chất lượng và tiến độ trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI. 

Nguyễn Hoàng