Bộ Y tế làm rõ đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô, tạng

Dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) đang được trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI. Trong quá trình xây dựng và trình dự án Luật, dự thảo nhận được sự quan tâm rộng rãi của đại biểu Quốc hội, chuyên gia và người dân.

Không khuyến khích hiến mô, tạng ở trẻ em 

Trước những ý kiến nhiều chiều về đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể, ngày 23/10, Bộ Y tế đã có thông tin nhằm làm rõ nội dung dự thảo luật, điều kiện hiến và các biện pháp bảo vệ trẻ em.

Cục Quản lý khám, chữa bệnh, Bộ Y tế - đơn vị chủ trì soạn thảo cho biết, với nguyên tắc xuyên suốt là bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em, dự thảo Luật hướng tới tạo thêm cơ hội cứu chữa cho trẻ mắc bệnh hiểm nghèo, nhất là các trường hợp cần mô, bộ phận cơ thể có kích thước, đặc điểm giải phẫu phù hợp mà nguồn hiến từ người trưởng thành khó đáp ứng.

Đồng thời, quy định này tôn trọng nguyện vọng hiến tặng của người dưới 18 tuổi và gia đình, kể cả mong muốn hiến tặng sau khi qua đời để sự sống được tiếp nối ở những người bệnh khác.

Bộ Y tế nhấn mạnh, dự thảo không khuyến khích hiến tặng mô, tạng ở trẻ em mà nhằm thiết lập khung pháp lý chặt chẽ, bảo đảm an toàn và quyền lợi của trẻ, tạo cơ sở xem xét các trường hợp hiến tặng phù hợp mà Luật hiện hành chưa quy định.

Đối với người dưới 18 tuổi, dự thảo Luật đang phân biệt rõ việc hiến khi còn sống và hiến sau khi qua đời. Đây là hai trường hợp khác nhau về bản chất.

Thứ nhất, khi còn sống: người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh (như tế bào gốc tạo máu) để điều trị cho người thân khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi hiến cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột.

Trẻ phải đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập, có sự đồng ý của cả trẻ và cha mẹ hoặc người giám hộ. Dự thảo Luật tiếp tục nghiêm cấm lấy thận, gan, tim, phổi hay bất kỳ bộ phận cơ thể lành nào của người dưới 18 tuổi đang sống.

Thứ hai, sau khi qua đời: Việc lấy mô, bộ phận cơ thể chỉ đặt ra khi trẻ đã được Hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, đã đăng ký hoặc có nguyện vọng hiến trước khi qua đời và được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.

Với người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến khi có văn bản đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ; có thể thay đổi, hủy đăng ký bất cứ lúc nào.

Từ góc nhìn thực tế công việc của một bác sĩ, PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội cho biết, ông đã gặp nhiều trẻ bị suy tim, suy thận giai đoạn cuối đang chờ ghép. Không ít cháu không chờ được tạng phù hợp, một phần vì Luật hiện hành chưa cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến sau khi chết. Trong khi, ghép tạng của người lớn cho trẻ nhỏ gặp nhiều khó khăn do chênh lệch về kích thước tạng và mạch máu.

Vị chuyên gia này cũng bày tỏ quan điểm, người trẻ, đặc biệt trẻ em cần được cung cấp thông tin phù hợp với lứa tuổi và được bày tỏ ý kiến, không chịu áp lực. Tuy nhiên, lắng nghe trẻ nhưng cũng không nên tuyệt đối hóa ý kiến của trẻ mà bỏ qua độ tuổi và nền tảng giáo dục.

"Lắng nghe trẻ cũng không có nghĩa là bắt trẻ gánh một quyết định vượt quá sức mình; nhưng bảo vệ trẻ cũng không có nghĩa là tước đi quyền được nói của các con. Mở rộng nguồn tạng để cứu các em nhỏ là cần thiết... Tính nhân văn của chính sách không chỉ nằm ở số cháu được cứu, mà còn ở cách chúng ta bảo đảm phẩm giá và lợi ích tốt nhất của từng đứa trẻ", PGS Nguyễn Lân Hiếu chia sẻ.

Thực tiễn kinh nghiệm trong nước và quốc tế liên quan hiến mô, tạng ở trẻ 

Cơ sở thực tiễn và kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy, từ ca ghép tạng đầu tiên được thực hiện năm 1992 đến tháng 3 năm 2026, nước ta đã thực hiện tổng số 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người.

Số lượng trẻ em mắc các bệnh về suy mô, tạng cần phải ghép mô, bộ phận cơ thể người là rất lớn (tại Bệnh viện Nhi Trung ương hằng năm có hơn 20 bệnh nhân chờ ghép gan, khoảng 40 bệnh nhân chờ ghép thận; Bệnh viện Nhi đồng 2 năm 2022 có hơn 80 bệnh nhân nhi bị suy thận mạn giai đoạn cuối). Nếu người dưới 18 tuổi sau khi chết não, chết tuần hoàn hiến mô, bộ phận cơ thể người sẽ trao cơ hội sống cho nhiều trẻ em.

Theo các nguyên tắc hướng dẫn của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), việc lấy tế bào, mô, bộ phận cơ thể từ người chưa thành niên còn sống chỉ được thực hiện trong những trường hợp ngoại lệ, với điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt. Công ước Oviedo của Hội đồng châu Âu cũng cho phép hiến mô tái sinh để điều trị cho anh, chị, em ruột trong những điều kiện chặt chẽ.

Đối với hiến tạng sau khi qua đời, số liệu năm 2023 của Hội đồng châu Âu ghi nhận nhiều quốc gia như Hoa Kỳ, Anh, Đức, Australia, Italia, Thái Lan, Malaysia đã triển khai đối với người dưới 18 tuổi.

Bộ Y tế cho biết, đây là những cơ sở để ban soạn thảo tham khảo, nghiên cứu và đánh giá sự phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam, bảo đảm khung pháp lý và cơ chế bảo vệ cần thiết.

Cơ chế kiểm soát, ngăn ngừa mua bán mô, tạng và bảo vệ trẻ em

Trước những lo ngại trên mạng xã hội về nguy cơ mua bán mô, bộ phận cơ thể người, kể cả ở trẻ em, Ban soạn thảo nhấn mạnh, Dự thảo lần này đã quy định nghiêm cấm mua bán, ép buộc, lấy trộm, môi giới mô, bộ phận cơ thể người và lợi dụng quan hệ giám hộ, chăm sóc thay thế, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của trẻ; người vi phạm có thể bị xử lý hình sự theo quy định.

Đồng thời, việc ghép phải được điều phối qua mã quốc gia và danh sách chờ ghép công bằng; người hiến còn sống được xác minh nhân thân và đánh giá bởi Hội đồng tư vấn độc lập.

Quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn được bảo đảm độc lập, khách quan, ngăn ngừa xung đột lợi ích và hành vi làm sai lệch kết quả. Đồng thời, Bộ Y tế cũng đề nghị người dân thông báo ngay cho cơ quan công an hoặc cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện dấu hiệu môi giới, mua bán mô, bộ phận cơ thể người.

Hiện nay, Dự thảo Luật đang tiếp tục được tiếp thu ý kiến của đại biểu Quốc hội, ý kiến của nhân dân, để tiếp tục chỉnh lý, hoàn thiện theo hướng chặt chẽ, nhân văn, mang lại cơ hội sống cho người bệnh và bảo vệ tốt nhất quyền, lợi ích của trẻ em.

Hiền Minh