Bốn cơ quan tài trợ quốc tế thúc đẩy hợp tác nghiên cứu lĩnh vực công nghệ chiến lược

Sáng kiến được công bố tại phiên bàn tròn các cơ quan tài trợ do Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) tổ chức, với sự tham gia của các cơ quan tài trợ, tổ chức nghiên cứu và đối tác trong nước, quốc tế.

Theo đó, sáng kiến được bốn cơ quan cùng xây dựng gồm NAFOSTED (Việt Nam), Cơ quan Nghiên cứu và Đổi mới sáng tạo Quốc gia Indonesia (BRIN), Quỹ Khoa học Nga (RSF) và Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Quốc gia Ba Lan (NCBR).

Thông qua sáng kiến, các cơ quan thống nhất cùng hỗ trợ nghiên cứu trong những lĩnh vực có chung mối quan tâm, bao gồm bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, đất hiếm, năng lượng sạch, công nghệ sinh học, kinh tế xanh, y tế thông minh và biến đổi khí hậu.

Các bên sẽ cùng xây dựng những cơ chế tài trợ phù hợp nhằm kết nối chuyên môn, huy động nguồn lực và tạo điều kiện để các nhà khoa học hợp tác giải quyết những thách thức chung về khoa học và xã hội. Việc kết hợp tài trợ nghiên cứu chung với tăng cường hợp tác giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ góp phần chuyển hóa tiến bộ khoa học thành lợi ích thiết thực cho kinh tế - xã hội.

Kết nối nghiên cứu xuất sắc với nhu cầu phát triển và doanh nghiệp

Trước đó, phiên bàn tròn đã tập trung trao đổi kinh nghiệm về đổi mới phương thức tài trợ nghiên cứu, kết nối nghiên cứu xuất sắc với các ưu tiên phát triển quốc gia, công nghệ chiến lược và nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp.

Phát biểu khai mạc, Giám đốc NAFOSTED Đào Ngọc Chiến nhấn mạnh, trong bối cảnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng trở thành động lực then chốt của tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia, các cơ quan tài trợ cần đổi mới tư duy, phương thức hoạt động cũng như cơ chế huy động, phân bổ nguồn lực.

Một trong những yêu cầu quan trọng là thiết kế danh mục chương trình tài trợ cân đối, vừa bảo đảm không gian phát triển cho nghiên cứu cơ bản, vừa có cơ chế linh hoạt thúc đẩy nghiên cứu định hướng ứng dụng và phát triển công nghệ chiến lược.

Đặc biệt, doanh nghiệp cần tham gia ngay từ đầu vào quá trình nghiên cứu, từ xác định nhu cầu, đặt hàng nghiên cứu đến thử nghiệm, hoàn thiện và thương mại hóa sản phẩm, thay vì chỉ tiếp nhận kết quả ở giai đoạn cuối.

Chia sẻ kinh nghiệm của Indonesia, ông Raden Arthur Ario Lelono, Giám đốc phụ trách Tài trợ Nghiên cứu và Đổi mới sáng tạo BRIN nhấn mạnh nghiên cứu xuất sắc cần tạo ra giá trị cho xã hội, gắn với các thách thức quốc gia và nhu cầu thực tiễn. 

Theo đó, Chính phủ, chính quyền địa phương và doanh nghiệp cần tham gia ngay từ đầu vào quá trình nghiên cứu. Hoạt động tài trợ cần được thiết kế phù hợp với từng giai đoạn, từ nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, phát triển nguyên mẫu đến kiểm thử và thương mại hóa.

Indonesia cũng áp dụng cơ chế đồng tài trợ, ưu đãi thuế và hỗ trợ doanh nghiệp tham gia nghiên cứu. Cơ quan tài trợ cần đóng vai trò cầu nối giữa nhà khoa học, Chính phủ, doanh nghiệp và đối tác quốc tế, đồng thời bảo đảm hài hòa lợi ích về sở hữu trí tuệ.

Trong khi đó, ông Sergey Konovalov, đại diện Quỹ Khoa học Nga (RSF) cho biết Nga kết nối hoạt động nghiên cứu với các ưu tiên chiến lược quốc gia, ưu tiên của Chính phủ, địa phương và hợp tác quốc tế. Một mô hình đáng chú ý là doanh nghiệp đề xuất nhu cầu công nghệ, sau đó các nhà khoa học cạnh tranh đưa ra giải pháp nghiên cứu phù hợp.

Doanh nghiệp thường đồng tài trợ chi phí, tham gia giám sát, đánh giá tiến độ và có quyền dừng nghiên cứu tại bất kỳ thời điểm nào. Đặc biệt, doanh nghiệp là chủ sở hữu kết quả nghiên cứu, RSF đóng vai trò trung gian kết nối.

Hiện RSF ghi nhận hơn 1.000 doanh nghiệp đăng ký quan tâm tài trợ nghiên cứu. Những kinh nghiệm này cho thấy cần tăng cường sự tham gia thực chất của doanh nghiệp và đổi mới cơ chế tài trợ để thúc đẩy chuyển giao tri thức thành sản phẩm, giá trị kinh tế - xã hội.

Phát biểu bế mạc phiên bàn tròn, Giám đốc NAFOSTED Đào Ngọc Chiến nhấn mạnh ba định hướng quan trọng: Tăng cường kết nối nghiên cứu xuất sắc với ưu tiên phát triển, công nghệ chiến lược và nhu cầu doanh nghiệp; đổi mới thiết kế chương trình tài trợ, bảo đảm cân bằng giữa nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng; thúc đẩy hợp tác giữa các cơ quan tài trợ thông qua đồng tài trợ, kêu gọi đề xuất chung, phối hợp đánh giá và chia sẻ chuyên gia.

Trong quá trình này, các cơ quan tài trợ cần quan tâm đến cơ chế chia sẻ rủi ro, quyền sở hữu trí tuệ, liêm chính nghiên cứu và trách nhiệm giải trình.

Về phía NAFOSTED, Quỹ mong muốn tiếp tục duy trì trao đổi với các đối tác, cùng xác định những lĩnh vực có lợi ích chung, lựa chọn một số chủ đề hoặc mô hình hợp tác khả thi để nghiên cứu, trao đổi sâu hơn sau Diễn đàn.

Thu Giang