Các trường đại học cần tiên phong phát hiện vấn đề, đề xuất cách làm mới

Ngày 20/9, tại TPHCM, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu dự Hội nghị Kết nối đối tác khu vực công năm 2026 do Đại học Kinh tế TPHCM (UEH) tổ chức.

Tham dự Hội nghị có đồng chí Bùi Quang Huy, Phó Chủ tịch Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Bí thư thứ nhất Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh; lãnh đạo các bộ, cơ quan Trung ương: Giáo dục và Đào tạo, Khoa học và Công nghệ, Ban Tuyên giáo Trung ương, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam; lãnh đạo các địa phương: TPHCM, Cần Thơ, Tây Ninh, An Giang, Vĩnh Long, Khánh Hoà, Quảng Ngãi, Đắk Lắk; các tổ chức khoa học - công nghệ, doanh nghiệp, chuyên gia,...

Kết nối đa phương, đồng sáng tạo giá trị

PGS.TS Bùi Quang Hùng, Giám đốc UEH cho biết, năm 2026 đánh dấu cột mốc 50 năm hình thành và phát triển của trường. Nửa thế kỷ kinh qua nhiều giai đoạn lịch sử của đất nước, UEH đến nay đã trở thành một đại học đa ngành, đa lĩnh vực, định hướng nghiên cứu và phát triển bền vững, có thứ hạng quốc tế thuộc Top 150 châu Á và Top 501+ thế giới.

Giai đoạn 2020 – 2025, UEH đã mở rộng kết nối với 7 nhóm đối tác khu vực công; triển khai các hoạt động tư vấn và phản biện chính sách, phát triển nguồn nhân lực, nghiên cứu, đổi mới, chuyển đổi số, phát triển đô thị thông minh và hợp tác quốc tế. Trong đó, tiến hành 25 văn bản hợp tác; hơn 160 khoá, lớp với trên 15.000 lượt học viên; 105 đề tài, đề án, nhiệm vụ khoa học - công nghệ với 550 lượt chuyên gia UEH tham gia.

Tại Hội nghị, UEH chính thức công bố Chiến lược Kết nối Đối tác Khu vực công giai đoạn 2026 – 2030 với bước chuyển quan trọng: Chuyển từ đại học đa ngành, bền vững sang đại học đồng kiến tạo; Chuyển từ các kết nối song phương riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái hợp tác đa phương đồng sáng tạo giá trị vì tương lai bền vững (UEH Value Co-Creation Ecosystem for Sustainable Impact): Đồng xác định vấn đề - Đồng thiết kế giải pháp – Đồng triển khai và Đồng tạo giá trị.

Chiến lược này vận hành dựa trên mô hình hợp tác 5 thành phần: Chính quyền - Đại học - Doanh nghiệp - Cộng đồng - Môi trường tự nhiên, quy tụ sức mạnh tổng hợp để giải quyết những bài toán lớn của vùng và quốc gia thông qua mô hình đột phá, các công cụ mới, tiếp cận mới. Đơn cử như mô hình UniverCity Innovation Hub; ứng dụng Living Lab, field lab và cơ chế Sandbox; Open Policy Lab - mô hình Phòng thí nghiệm chính sách mở; vận hành nền tảng kết nối số.

Hệ sinh thái đồng sáng tạo sẽ được UEH triển khai toàn diện qua 5 hướng hợp tác: Đào tạo nguồn nhân lực công theo chuẩn quốc tế gắn với thực tiễn; Nghiên cứu và chuyển giao khoa học công nghệ, phát triển hệ sinh thái ĐMST; Phát triển quản trị công hiện đại; Ươm tạo các sáng kiến chính sách và xã hội; Đầu tư hạ tầng tri thức dài hạn.

"Chúng tôi sẽ huy động toàn bộ tâm huyết, năng lực nội sinh, trí tuệ độc lập, tính liêm chính khoa học và nguồn lực của hệ thống đại học đa ngành để đồng hành lâu dài, đồng sáng tạo thực chất và mang lại lợi ích bền vững cho đất nước, vì lợi ích của nhân dân", PGS.TS Bùi Quang Hùng chia sẻ.

Cũng trong khuôn khổ chương trình, UEH đã giới thiệu website UEH Connect – nền tảng kết nối Hệ sinh thái Đồng sáng tạo giá trị. Qua đó, các địa phương, tổ chức công, doanh nghiệp, hiệp hội nghề nghiệp, tổ chức xã hội, cơ sở giáo dục, chuyên gia, nhà nghiên cứu và cộng đồng UEH có thể cùng chia sẻ nhu cầu hợp tác.

Hợp tác từ xác định nhu cầu đến kết quả cuối cùng

Phát biểu tại Hội nghị, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhận định, qua 50 năm xây dựng và phát triển, UEH đã từng bước khẳng định vị trí là một cơ sở giáo dục đại học có uy tín trong đào tạo, nghiên cứu về kinh tế, quản lý, quản trị và chính sách; từng bước phát triển theo hướng đa ngành, tăng cường hợp tác quốc tế và gắn ngày càng chặt chẽ hơn với yêu cầu phát triển của TPHCM, các địa phương và đất nước.

Thay mặt Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Phó Thủ tướng biểu dương những kết quả UEH đã đạt được; đồng thời đánh giá cao sự phối hợp, đồng hành của các bộ, ngành, địa phương, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và các đối tác của nhà trường.

Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định "giáo dục đại học là nòng cốt phát triển nhân lực trình độ cao, nhân tài, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo", các cơ sở giáo dục đại học phải trở thành các trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo quốc gia và của các vùng.

Trên thế giới, vai trò của những đại học tiên phong từ lâu đã không còn dừng lại ở giáo dục, đào tạo và phát triển tri thức, mà ngày càng tham gia trực tiếp vào giải quyết các vấn đề phát triển kinh tế - xã hội. Trên thực tế, nhiều trường đại học đồng thời là hạt nhân của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đóng vai trò dẫn dắt các chương trình nghiên cứu và phát triển các sản phẩm công nghệ chiến lược của các nước.

Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cho thấy liên kết giữa Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp chỉ có thể phát huy giá trị khi có chiến lược, phân công cụ thể, lộ trình thực thi và địa chỉ ứng dụng rõ ràng; các bên phải hợp tác chặt chẽ ngay từ khâu xác định nhu cầu và cùng đi đến kết quả cuối cùng.

Phó Thủ tướng đánh giá cao tinh thần đồng sáng tạo, đồng kiến tạo mà UEH đã xác định trong Chiến lược phát triển giai đoạn 2026 - 2030, đó chính là: Cùng xác định vấn đề, cùng thiết kế giải pháp, cùng triển khai và cùng chịu trách nhiệm về kết quả.

Đồng thời, Phó Thủ tướng ghi nhận những dự án của nhà trường để triển khai tầm nhìn trên như mô hình phòng thí nghiệm sống kết hợp cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các giải pháp phân loại rác, giao thông xanh, bản sao kỹ thuật số; hay nền tảng số kết nối khu vực công phục vụ các hoạt động nghiên cứu và tham vấn chính sách.

Khẩn trương hoàn thiện Đề án thúc đẩy hiệu quả mô hình hợp tác "Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp"

Để tạo chuyển biến thực chất trong đào tạo nhân lực chất lượng cao gắn với thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Phó Thủ tướng lưu ý một số nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất, đối với UEH, nhà trường lựa chọn một số vấn đề lớn, có nhu cầu thực tiễn và địa chỉ ứng dụng rõ ràng để tập trung nghiên cứu, làm đến cùng; hướng hoạt động hợp tác, nghiên cứu vào tháo gỡ các điểm nghẽn, giải quyết những bài toán cụ thể của TPHCM, các địa phương và đất nước.

"Không để hoạt động hợp tác mang tính hình thức, không mở rộng dàn trải, chạy theo số lượng mô hình, chương trình, đề tài hoặc thỏa thuận hợp tác. Mỗi nhiệm vụ phải xác định rõ vấn đề cần giải quyết, sản phẩm đầu ra, cơ quan sử dụng kết quả và hiệu quả dự kiến. Những mô hình có kết quả tốt thì tổng kết, hoàn thiện để xem xét nhân rộng; những mô hình chưa hiệu quả phải đánh giá đúng nguyên nhân và kịp thời điều chỉnh", Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Đối với các mô hình, công cụ mới đang triển khai, cần xây dựng tiêu chí đánh giá cụ thể; kết quả cuối cùng phải được thể hiện bằng sản phẩm có khả năng ứng dụng, chính sách hoặc giải pháp được tiếp nhận, vấn đề thực tiễn được giải quyết.

Đối với các cơ sở giáo dục đại học nói chung, cần xác định rõ lĩnh vực có thế mạnh, tập trung xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh, liên ngành; tăng cường liên kết giữa các trường, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và đội ngũ chuyên gia. Đánh giá hoạt động nghiên cứu không chỉ bằng số lượng đề tài, công bố khoa học, mà phải coi trọng chất lượng sản phẩm, khả năng chuyển giao, mức độ ứng dụng và tác động thực tế.

Thứ hai, trên cơ sở các mô hình, cách làm phong phú tại UEH và các cơ sở giáo dục đại học khác, Bộ Giáo dục và Đào tạo khẩn trương hoàn thiện Đề án thúc đẩy hiệu quả mô hình hợp tác "Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp".

Thứ ba, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan rà soát quy định hiện hành, bảo đảm hình thành được một quy trình thông suốt từ bài toán thực tiễn - nhiệm vụ khoa học - lựa chọn đơn vị thực hiện - bố trí nguồn lực - tổ chức nghiên cứu - tiếp nhận, ứng dụng và đánh giá kết quả.

Ngoài ra, cần rà soát các vướng mắc về cơ chế tài chính, tiếp cận và chia sẻ dữ liệu, sở hữu trí tuệ, chuyển giao, thương mại hóa và sử dụng kết quả nghiên cứu.

Thứ tư, các bộ, ngành và địa phương chủ động rà soát, lựa chọn một số vấn đề lớn, vấn đề khó, điểm nghẽn thực tiễn cần huy động trí tuệ của các trường đại học, viện nghiên cứu và đội ngũ chuyên gia để nghiên cứu, đề xuất giải pháp.

"Về phía Chính phủ, chúng tôi cam kết tiếp tục hoàn thiện thể chế, tháo gỡ các điểm nghẽn về tự chủ đại học, về cơ chế tài chính cho khoa học, công nghệ và chia sẻ dữ liệu; tạo môi trường thuận lợi nhất để các cơ sở giáo dục đại học và đội ngũ các nhà khoa học phát huy tiềm năng, đóng góp cho đất nước", Phó Thủ tướng cho biết.

Với tinh thần cùng làm, cùng hành động vì tương lai chung, đồng hành bằng sự gắn bó lâu dài, đồng kiến tạo bằng đóng góp thực chất, đồng phát triển bằng lợi ích thiết thực cho đất nước và nhân dân, Phó Thủ tướng tin tưởng hệ thống các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam sẽ phát huy bản lĩnh tiên phong, cùng Chính phủ và các địa phương mở đường bằng tri thức, thúc đẩy đổi mới bằng hành động và đóng góp bằng những kết quả cụ thể. Qua đó, đưa trí tuệ Việt Nam tạo nên những bước tiến mới cho một đất nước tự chủ, tự lực, tự cường, tự tin vững bước trong kỷ nguyên mới.

Thu Sa