Cần một cuộc cải cách, thay vì chỉ cải tiến
(Chinhphu.vn) – Ý kiến chuyên gia cho rằng cần một cuộc “cải cách toàn diện” trong lĩnh vực kiểm tra chuyên ngành với hàng hóa xuất nhập khẩu, thay vì những thay đổi mang tính chất “cải tiến kỹ thuật”.
 |
| Thời gian thông quan hàng hóa phụ thuộc rất lớn vào các thủ tục kiểm tra chuyên ngành-Ảnh minh họa |
Mới ở mức độ cải tiến
Thực hiện yêu cầu của Chính phủ, nhiều bộ ngành đã chủ động triển khai một số giải pháp. Nhưng theo chuyên gia hải quan Phạm Thanh Bình, nguyên Cục trưởng Cục Kiểm tra sau thông quan (Tổng cục Hải quan), các giải pháp mới ở mức độ cải tiến các giải pháp truyền thống.
“Vẫn chưa có các giải pháp khả dĩ tạo sự chuyển biến đột phá”, ông Bình nói.
Theo tổng hợp của Bộ KHĐT, cho tới tháng 6 vừa qua, nhiều nhiệm vụ mà Chính phủ giao vẫn chưa được triển khai, chẳng hạn sửa đổi thông tư về kiểm tra formaldehyt, thông tư về khai báo hóa chất, thông tư kiểm tra, chứng nhận an toàn thực phẩm thủy sản xuất khẩu hay Nghị định ghi nhãn hàng hóa…
Thậm chí, bà Nguyễn Minh Thảo, Phó Trưởng ban Môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh (Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương) cho biết có không ít cơ quan được doanh nghiệp phản ánh là có hướng sửa đổi nhưng lại theo hướng tệ hơn trước, chẳng hạn thủ tục kiểm tra formaldehyt với sản phẩm dệt may.
Trong khi đó, tại văn bản mới nhất ngày 13/8 gửi các cơ quan chức năng, Hiệp hội Dệt may Việt Nam vẫn tiếp tục “than” rằng đây vẫn là loại thủ tục quản lý chuyên ngành đòi nhiều giấy tờ nhất, lên tới 10 loại, trong đó 7 loại bắt buộc phải có, khiến hầu hết doanh nghiệp rất vất vả và mất thời gian, công sức để hoàn thành.
Thậm chí, có những động thái chính sách được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá là đang đi "đi ngược dòng" cải cách.
Tại một hội thảo mới đây, nhắc đến dự thảo của Bộ Y tế về kiểm tra an toàn thực phẩm đối với thực phẩm nhập khẩu, xuất khẩu, ông Nguyễn Văn Thân, Phó Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam cho biết ông “cảm thấy rất buồn”.
Theo dự thảo này thì việc kiểm tra sẽ do các tổ chức kiểm tra thực hiện, nhưng việc “thông báo kết quả xác nhận lô hàng đạt/không đạt yêu cầu nhập khẩu” lại do Cục An toàn thực phẩm hoặc Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm thực hiện.
Theo các chuyên gia, đây là một bước lùi về thủ tục hành chính, khi có tới 2 cấp tham gia kiểm tra, thay vì 1 cấp (vừa kiểm tra vừa cấp xác nhận) như hiện nay. Hơn nữa, nếu thực hiện đúng quy định tại dự thảo trên, tổng thời gian để hoàn thành kiểm tra sẽ lên tới 11-13 ngày, quá dài so với mục tiêu cải cách của Chính phủ.
Cắt bỏ “mạng nhện”
Không ít ý kiến cho rằng các thủ tục về kiểm tra chuyên ngành đang như lưới “mạng nhện” rất khó gỡ bỏ. Theo rà soát mới đây của Tổng cục Hải quan, trong lĩnh vực này có tới 9/19 luật, 19/54 nghị định, 126/186 thông tư, quyết định cấp bộ “có vấn đề”, đã được cơ quan này bước đầu có ý kiến sửa đổi.
Các cuộc khảo sát gần đây về thủ tục quản lý chuyên ngành cho thấy, danh mục hàng hóa kiểm tra vẫn quá rộng, chưa rõ ràng, dẫn đến cách hiểu khác nhau; thủ tục chủ yếu là làm thủ công; thời gian cấp phép, kiểm tra dài; chưa áp dụng quản lý rủi ro, nên kiểm tra tràn lan, trùng lặp với doanh nghiệp và mặt hàng…
Thực tế, bên cạnh việc chỉ rõ từng văn bản cụ thể đang gây bức xúc nhất cho doanh nghiệp, cần phải sửa đổi ngay, tại Nghị quyết số 19, Chính phủ còn đưa ra những định hướng lớn lớn cho vấn đề này.
Nghị quyết chỉ rõ, phải“cải cách toàn diện các quy định về về quản lý chuyên ngành đối với hàng hóa, dịch vụ xuất khẩu, nhập khẩu, phù hợp với thông lệ quốc tế, chuyển mạnh sang hậu kiểm”.
Đánh giá cao quan điểm này của Chính phủ, chuyên gia Phạm Thanh Bình cho rằng để tạo sự thay đổi có tính cải cách, bên cạnh việc khắc phục từng bất cập trong các văn bản pháp luật, các cơ quan quản lý nhà nước cần áp dụng một hệ thống các giải pháp.
Trước hết, phải áp dụng chính thức, một cách có hệ thống phương pháp quản lý rủi ro trong quản lý, kiểm tra chuyên ngành. Theo đó, áp dụng cách thức, mức độ kiểm tra khác nhau đối với hàng hóa của các doanh nghiệp, áp dụng chế độ ưu tiên cho các doanh nghiệp chấp hành tốt quy định của nhà nước. Hiện, mới chỉ có ngành Hải quan áp dụng phổ biến phương thức này.
Giải pháp lớn thứ hai là điện tử hóa thủ tục (nộp hồ sơ, trả kết quả); kết nối chia sẻ thông tin giữa các cơ quan, tổ chức để giảm tối thiểu giấy tờ, hướng tới mục tiêu phi giấy tờ.
Cùng với đó, càn rà soát lại danh mục hàng hóa phải quản lý, kiểm tra để loại trừ những mặt hàng không cần thiết kiểm tra. “Đây là giải pháp không mới, nhưng cần đổi mới cách làm, chẳng hạn không quy định cả nhóm mặt hàng “phân bón” phải kiểm tra, mà chỉ quy định cụ thể loại phân bón nào phải kiểm tra. Cũng phải loại bỏ các quy định kiểu “mã khác” vì không rõ ràng, nếu phát hiện mặt hàng nào cần kiểm tra thì bổ sung sau”, ông Bình kiến nghị các cơ quan chức năng.
Theo TS Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, với “hệ thống mạng nhện” quản lý chuyên ngành thì việc gỡ bỏ là rất khó. Giải pháp khả thi hơn cả là phải dùng công cụ đủ mạnh để “cắt bỏ làm lại” thì mới tạo điều thuận lợi kinh doanh cho doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả quản lý Nhà nước.
“Đây là thứ rất cần, phải đạt được và cũng là mục tiêu cao nhất của Nghị quyết 19”, ông Cung chia sẻ.
Hà Chính