‘Cần nhìn nhận văn hóa vừa là nền tảng tinh thần, vừa là khu vực tạo ra giá trị đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng’

Tham dự buổi làm việc có các đồng chí: Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương Trần Thanh Lâm; Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh; Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Tạp chí Cộng sản Dương Trung Ý; Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng.

Nhận diện và lượng hóa đóng góp của văn hóa cho tăng trưởng

Phát biểu định hướng buổi làm việc, đồng chí Trịnh Văn Quyết cho biết, trong một thời gian dài, văn hóa được xác định là nền tảng tinh thần của xã hội, là mục tiêu và động lực phát triển. Đây là quan điểm hoàn toàn đúng đắn và tiếp tục được khẳng định. Tuy nhiên, trong giai đoạn mới, như vậy là chưa đủ.

Đồng chí Trịnh Văn Quyết cho rằng, Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đặt ra chỉ tiêu rất cụ thể: Đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 7% GDP, hình thành từ 5 đến 10 thương hiệu quốc gia và đến năm 2045 đóng góp khoảng 9% GDP. Nghị quyết 19-NQ/TW của Trung ương về đổi mới mô hình phát triển đất nước yêu cầu văn hóa Việt Nam phải trở thành một lợi thế trong hoạt động kinh tế, xã hội và đối ngoại.

"Như vậy, Đảng đã chuyển từ khẳng định vị trí của văn hóa sang giao chỉ tiêu cho văn hóa. Đã là chỉ tiêu thì phải có lộ trình, có kế hoạch, có sản phẩm và có người chịu trách nhiệm", đồng chí Trịnh Văn Quyết nhấn mạnh.

Theo đồng chí Trịnh Văn Quyết, không chỉ Nhà nước đầu tư bao nhiêu cho văn hóa, mà phải nghiên cứu, xác định văn hóa đã tạo ra bao nhiêu giá trị cho nền kinh tế và cho xã hội, từ việc làm, thu nhập, xuất khẩu, thương hiệu… đến những tác động lan tỏa sang các ngành khác.

Đồng chí Trịnh Văn Quyết đề nghị, cần nhìn văn hóa vừa là nền tảng tinh thần, vừa là khu vực tạo ra giá trị đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng. Nghiên cứu lấy "chuỗi chuyển hóa" làm hệ quy chiếu chung cho thảo luận: Tài nguyên văn hóa thành tài sản, tài sản thành sản phẩm và từ sản phẩm đến thị trường. Thị trường sẽ tạo ra giá trị kinh tế và sức mạnh của đất nước.

Kết quả đến nay cho thấy, quy mô và xu hướng các ngành công nghiệp văn hóa được ước tính đóng góp khoảng 5% GDP và tăng trưởng 7%-8% một năm. Nhưng chưa đủ cơ sở để nói chính xác văn hóa đã đóng góp bao nhiêu % vào GDP của cả nước, bao nhiêu vào tăng trưởng hằng năm…

Trên cơ sở đó, đồng chí Trịnh Văn Quyết đề nghị các đại biểu tập trung thảo luận, làm rõ 5 vấn đề: Nhận diện và lượng hóa đóng góp của văn hóa cho tăng trưởng; xác định rõ lĩnh vực có khả năng trở thành động lực tăng trưởng mới; nhận diện đúng và tháo gỡ những điểm nghẽn then chốt đang cản trở việc chuyển hóa nguồn lực văn hóa thành giá trị; xác định vị trí của chuyển đổi số, dữ liệu, tài sản trí tuệ và đổi mới sáng tạo trong việc tạo bước nhảy vọt về quy mô; hoàn thiện cơ chế phối hợp, theo dõi, đánh giá và truyền thông.

Từ những vấn đề trên, đồng chí Trịnh Văn Quyết đề nghị các đại biểu trả lời cho 5 câu hỏi cốt lõi: Văn hóa hiện đóng góp bao nhiêu cho tăng trưởng và đến năm 2030 còn có thể đóng góp thêm được bao nhiêu? Những lĩnh vực nào, sản phẩm nào có thể tạo ra động lực tăng trưởng mới và trở thành thương hiệu quốc gia? Điểm nghẽn lớn nhất là gì, điểm nghẽn nào ưu tiên tháo gỡ trước bằng cơ chế gì và ai làm? Huy động nguồn lực của Nhà nước, doanh nghiệp và xã hội theo cơ chế nào để tạo đột phá, phát huy vai trò chủ thể của đội ngũ sáng tạo? Tổ chức hệ thống dữ liệu, đo lường và truyền thông như thế nào để đóng góp của văn hóa được tính bằng chỉ tiêu, lộ trình, kế hoạch và bằng các sản phẩm cụ thể?

Bộ VHTTDL thực hiện 3 nhóm giải pháp đột phá

Báo cáo tại buổi làm việc, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng nhấn mạnh, mô hình phát triển văn hóa, con người toàn diện, hiện đại, sáng tạo, giàu bản sắc và nhân văn đã được xác định là một trong bảy thành phần của mô hình phát triển Việt Nam.

"Từ nhận thức đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang nỗ lực để phát huy vai trò của văn hóa đối với tăng trưởng, thực hiện đồng thời theo hai hướng. Hướng thứ nhất là phát triển kinh tế văn hóa, công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế có năng lực cạnh tranh của quốc gia. Mặt khác, hướng thứ hai - cũng quan trọng không kém - là đưa văn hóa, thiết kế, sáng tạo và bản sắc Việt Nam thấm sâu vào từng sản phẩm, từng dịch vụ, từng điểm đến, từng không gian đô thị của tất cả các ngành và lĩnh vực trong tổng thể nền kinh tế. Tức là bản thân văn hóa không chỉ là một ngành kinh tế mà văn hóa cần phải thấm vào tất cả những ngành kinh tế khác", Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng nói.

Từ nhận thức đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xác định 6 nhóm nhiệm vụ trọng tâm và 3 đột phá triển khai ngay trong năm 2026 này.

Trong đó, 6 nhiệm vụ trọng tâm bao gồm: Phát triển công nghiệp văn hóa thành ngành kinh tế; phát triển nhân lực và năng lực sáng tạo công nghiệp văn hóa; phát triển thị trường trong nước và kích cầu tiêu dùng văn hóa; phát triển các doanh nghiệp lớn và xuất khẩu sản phẩm văn hóa; phát triển hạ tầng và các cực tăng trưởng, cùng các hệ sinh thái của địa phương; đưa văn hóa thấm sâu vào các ngành kinh tế.

Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng cho biết, trên cơ sở xác định 6 nhóm nhiệm vụ trọng tâm này, Bộ đang triển khai 3 nhóm giải pháp đột phá năm 2026:

Nhóm giải pháp thứ nhất là thể chế. Hiện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã và đang xây dựng Dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, trình Quốc hội xem xét ngay tại kỳ họp tháng 10 năm 2026 với 6 nhóm chính sách để kết nối liền mạch các khâu bị đứt gãy trong chuỗi giá trị, kiến tạo thể chế rõ ràng, thông thoáng, khơi thông nguồn lực đầu tư cho phát triển công nghiệp văn hóa. Đây là một nội dung rất quan trọng vì trong 10 ngành công nghiệp văn hóa đã có các luật để quản lý, nhưng chúng ta thiếu một thể chế, một hành lang pháp lý để kết nối các cơ chế hỗ trợ này thành một chuỗi liền mạch theo hệ sinh thái và theo chuỗi giá trị. Hiện nay, Dự án luật đã được Chính phủ thông qua để gửi sang các cơ quan chức năng của Quốc hội xem xét và dự kiến trong tuần tới Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ tiến hành thẩm tra, cho ý kiến để trình tại kỳ họp Quốc hội tháng 10/2026.

Thứ hai, yếu tố rất quan trọng là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã và đang chủ động đổi mới phương thức quản lý, chú trọng đo lường, định lượng, tốc độ tăng trưởng và đóng góp của công nghiệp văn hóa vào GDP của đất nước và GRDP của từng địa phương. Chúng ta phải lượng hóa được chỉ tiêu này của từng ngành, từng địa phương. Gắn chỉ tiêu tăng trưởng này với trách nhiệm của từng cơ quan quản lý và từng địa phương. Đây là giải pháp thực thi mà Bộ xác định là quan trọng nhất để phát huy tính chủ động, sáng tạo, đồng thời làm rõ trách nhiệm của từng ngành, từng địa phương trong phát triển công nghiệp văn hóa.

Thứ ba, hiện nay đất nước đang hình thành một số cực tăng trưởng trọng điểm, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch dự kiến sẽ làm việc với một số địa phương như Hà Nội, Đà Nẵng, Huế, Quảng Ninh, Ninh Bình và TPHCM cùng một số doanh nghiệp chủ lực để xác định những sản phẩm công nghiệp văn hóa trọng điểm (ở quy mô công nghiệp, ở quy mô quốc gia) có khả năng tạo doanh thu, có khả năng thu hút khách nước ngoài đến Việt Nam và có khả năng xuất khẩu ra nước ngoài để gắn kết triển khai ở cả Trung ương và địa phương.

Văn hóa không chỉ đồng hành mà trực tiếp tạo ra động lực mới cho tăng trưởng kinh tế

Đóng góp ý kiến tại buổi làm việc, TS. Ngô Phương Lan – Chủ tịch Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam cho rằng, để văn hóa thực sự đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng, cần chuyển mạnh tư duy từ tư duy đầu tư cho văn hóa sang tư duy khơi thông nguồn lực từ văn hóa.

Bên cạnh đó cần thay đổi việc nhìn nhận văn hóa như một lĩnh vực thụ hưởng, sang nhìn nhận đúng hơn vai trò của công nghiệp văn hóa, đó là công nghiệp văn hóa tạo ra giá trị gia tăng, tạo ra việc làm, tạo ra nguồn thu và sức mạnh, sức cạnh tranh của quốc gia.

TS. Ngô Phương Lan đề xuất cần sớm có cơ chế tài chính thực chất để khuyến khích sản xuất phim. Bên cạnh đó, cơ chế đặt hàng sản xuất phim của Nhà nước cũng cần có những thay đổi để tạo ra những sản phẩm có giá trị xã hội.

Cần ban hành chính sách ưu đãi, đủ cạnh tranh để thu hút các đoàn làm phim quốc tế. Cần đầu tư có trọng điểm cho hạ tầng điện ảnh. Đặc biệt là trường quay, trung tâm hậu kỳ, công nghệ số và hệ thống lưu trữ dữ liệu. Nhà nước không nhất thiết phải làm tất cả, nhưng cần tạo quỹ đất, tạo cơ chế hợp tác công - tư, tạo môi trường đầu tư ổn định để doanh nghiệp mạnh dạn tham gia.

Bên cạnh đó, coi nguồn nhân lực là khâu quyết định. Điện ảnh đang thiếu không chỉ là biên kịch hay đạo diễn, nhà sản xuất, mà thiếu rất nhiều đội ngũ kỹ thuật có thể điều khiển các thiết bị kỹ thuật kỹ xảo điện ảnh, quản trị dự án, đội ngũ luật sư, chuyên gia phát hành quốc tế. Đào tạo điện ảnh cần gắn trực tiếp với thị trường và tăng hợp tác giữa đào tạo với doanh nghiệp, các trung tâm điện ảnh lớn trên thế giới. Đây là kinh nghiệm mà hầu như điện ảnh các nước đều làm.

Cần xây dựng một hệ thống dữ liệu công khai, chính xác về thị trường điện ảnh, đồng thời bảo vệ quyền tác giả, quyền sở hữu trí tuệ một cách nghiêm túc.

"Không có dữ liệu đáng tin cậy thì chúng ta khó hoạch định chính sách, khó thu hút đầu tư và càng khó đánh giá sự đóng góp đúng của điện ảnh đối với nền kinh tế", TS. Ngô Phương Lan nói.

Cuối cùng, theo TS. Ngô Phương Lan cần có một chiến lược đưa phim Việt Nam ra thế giới, không chỉ trông chờ vào nỗ lực riêng lẻ của từng nhà sản xuất. Nhà nước cần hỗ trợ về quỹ quảng bá, giao dịch bản quyền, tham gia các chợ phim quốc tế, đồng thời phát huy vai trò của các liên hoan phim trong nước cũng như liên hoan phim quốc tế.

Nếu tháo gỡ được những điểm nghẽn về thể chế, về tài chính, về hạ tầng và nhân lực, thì điện ảnh có thể trở thành một ngành công nghiệp văn hóa có sức mạnh, có sức cạnh tranh, có sức tạo ra giá trị gia tăng, và đồng thời lan tỏa hình ảnh bản sắc hấp dẫn của Việt Nam, đó chính là cách văn hóa không chỉ đồng hành với sự phát triển, mà trực tiếp tạo ra động lực mới cho tăng trưởng kinh tế và nâng cao sức mạnh mềm của quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.

Diệp Anh