Cần Thơ xây hệ sinh thái đổi mới sáng tạo để tạo động lực tăng trưởng mới

PII là thước đo, không phải đích đến

Năm 2025, TP. Cần Thơ đứng đầu vùng Đồng bằng sông Cửu Long và nằm trong Top 10 địa phương cả nước về Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII). Đây là kết quả phản ánh những chuyển biến tích cực trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của thành phố trong những năm gần đây. Tuy nhiên, theo lãnh đạo thành phố, giữ vững vị trí này mới chỉ là bước khởi đầu, bởi mục tiêu lớn hơn là tạo dựng nền tảng tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Phát biểu tại hội thảo khoa học "Giải pháp thúc đẩy nâng cao Chỉ số đổi mới sáng tạo TP. Cần Thơ", chiều 27/7, Phó Chủ tịch UBND TP. Cần Thơ Nguyễn Văn Khởi nhấn mạnh, PII không đơn thuần là một bảng xếp hạng mà là công cụ phản ánh toàn diện năng lực phát triển kinh tế - xã hội dựa trên tri thức của từng địa phương. Trong bối cảnh Cần Thơ mở rộng không gian phát triển sau hợp nhất, việc đánh giá đúng thực trạng và xây dựng lộ trình nâng cao Chỉ số PII giai đoạn 2026-2030 có ý nghĩa chiến lược đối với mục tiêu phát triển nhanh và bền vững.

Theo định hướng của thành phố, việc nâng cao Chỉ số PII sẽ gắn với triển khai hiệu quả Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cùng Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân. Trong đó, khoa học và công nghệ được xác định là nền tảng, đổi mới sáng tạo là trụ cột, còn chuyển đổi số là động lực để nâng cao hiệu quả quản trị, phát triển sản xuất và dịch vụ.

Đáng chú ý, hội thảo không chỉ nhìn vào thứ hạng hiện tại mà tập trung tìm lời giải cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Hầu hết các tham luận đều thống nhất rằng, nếu chỉ hướng tới cải thiện điểm số PII thì Cần Thơ sẽ khó tạo ra bước bứt phá. Điều quan trọng hơn là xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đủ mạnh để chuyển các nguồn lực khoa học, công nghệ thành năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Muốn bứt phá phải xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Phân tích thực trạng của Cần Thơ, PGS.TS Vũ Văn Tích, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), cho rằng thành phố đã có những nền tảng quan trọng để phát triển đổi mới sáng tạo. Chỉ số PII tăng liên tục trong ba năm gần đây, năm 2025 đạt 46,21 điểm, lần đầu tiên lọt vào Top 10 cả nước. Các chỉ số về thể chế, cải cách hành chính, môi trường chính sách và đầu tư cho đổi mới sáng tạo đều nằm trong nhóm khá của cả nước.

Theo PGS.TS Vũ Văn Tích, lợi thế nổi bật của Cần Thơ không chỉ nằm ở kết quả cải cách hành chính hay môi trường đầu tư, mà còn ở vị trí trung tâm của vùng Đồng bằng sông Cửu Long với hệ thống trường đại học, viện nghiên cứu, bệnh viện tuyến cuối, trung tâm logistics và hạ tầng kết nối ngày càng hoàn thiện. Đây là những điều kiện mà không nhiều địa phương có được để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mang tầm vùng.

Tuy nhiên, chuyên gia cũng lưu ý rằng khoảng cách giữa Cần Thơ với nhóm địa phương dẫn đầu cả nước vẫn còn khá lớn. Vì vậy, thay vì chỉ tập trung cải thiện từng chỉ số thành phần, thành phố cần xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đồng bộ, tăng cường liên kết giữa chính quyền, trường đại học, viện nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp; đồng thời phát triển mạnh hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), thương mại hóa kết quả nghiên cứu, thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ và hình thành các ngành kinh tế mới dựa trên tri thức.

Ở góc độ tăng trưởng kinh tế, PGS.TS Phan Thị Bích Nguyệt, Đại học Kinh tế TPHCM (UEH), cho rằng đổi mới sáng tạo chỉ thực sự có ý nghĩa khi tạo ra tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy khoa học, công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo phải được đặt trong cùng một hệ thống chính sách, lấy doanh nghiệp làm trung tâm, lấy tri thức làm nguồn lực và lấy tăng trưởng bền vững làm mục tiêu cuối cùng.

Theo bà, với lợi thế là trung tâm vùng Đồng bằng sông Cửu Long, Cần Thơ cần phát triển các chương trình đổi mới sáng tạo theo chuỗi giá trị, ưu tiên những lĩnh vực có thế mạnh như nông nghiệp công nghệ cao, chế biến thực phẩm, logistics, kinh tế số và dịch vụ chất lượng cao. Đồng thời, thành phố cần tạo cơ chế để doanh nghiệp đầu tư cho nghiên cứu, phát triển công nghệ và thương mại hóa các kết quả nghiên cứu khoa học, qua đó biến đổi mới sáng tạo thành động lực tăng trưởng thực chất thay vì chỉ dừng lại ở các chỉ số đánh giá.

Doanh nghiệp phải trở thành trung tâm của đổi mới sáng tạo

Nếu như các chuyên gia đều thống nhất rằng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực tăng trưởng mới, thì câu hỏi đặt ra là ai sẽ biến những chủ trương đó thành kết quả cụ thể. Theo nhiều ý kiến tại hội thảo, câu trả lời nằm ở cộng đồng doanh nghiệp và khả năng hình thành cơ chế liên kết hiệu quả giữa Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học với khu vực tư nhân.

TS. Nguyễn Thanh Nhân, Viện Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tuần hoàn (Đại học Quốc gia TPHCM), cho rằng, kinh nghiệm quốc tế cho thấy các mô hình hợp tác công - tư (PPP) là công cụ quan trọng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Trong mô hình này, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, xây dựng và vận hành chính sách; còn doanh nghiệp là lực lượng trực tiếp đầu tư, ứng dụng công nghệ, tổ chức sản xuất và đưa các sáng kiến vào thực tiễn. Điều quan trọng không chỉ là huy động nguồn lực mà còn phải tạo được cơ chế đồng sáng tạo, chia sẻ tri thức và phản hồi chính sách để những sáng kiến thành công được nhân rộng.

Theo TS. Nguyễn Thanh Nhân, Cần Thơ có nhiều điều kiện để phát triển mô hình này khi hội tụ các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và hệ thống logistics của vùng. Nếu các chủ thể được kết nối bằng cơ chế hợp tác phù hợp, thành phố sẽ hình thành mạng lưới đổi mới sáng tạo có khả năng lan tỏa ra toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long, thay vì chỉ phát huy hiệu quả trong phạm vi từng dự án riêng lẻ.

Ở góc độ doanh nghiệp công nghệ, bà Nguyễn Ngọc Lệ, Giám đốc Khối Doanh nghiệp, Tập đoàn MISA cho rằng, chuyển đổi số không còn dừng ở việc ứng dụng phần mềm quản lý mà đang bước sang giai đoạn xây dựng doanh nghiệp tự vận hành trên nền tảng số. Trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và các nền tảng quản trị thông minh sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, rút ngắn thời gian ra quyết định, giảm chi phí và tạo ra năng lực cạnh tranh mới. Đối với Cần Thơ, thúc đẩy doanh nghiệp ứng dụng công nghệ số chính là giải pháp trực tiếp để nâng cao chất lượng đổi mới sáng tạo và cải thiện các chỉ số phát triển kinh tế trong những năm tới.

Các ý kiến tại hội thảo cũng thống nhất rằng, bên cạnh việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ nghiên cứu và phát triển (R&D), Cần Thơ cần xây dựng môi trường thuận lợi để doanh nghiệp đầu tư cho đổi mới công nghệ, hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp khoa học - công nghệ. Đồng thời, tăng cường liên kết giữa chính quyền, viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp nhằm thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu, gia tăng số lượng sáng chế, giải pháp hữu ích, sản phẩm công nghệ và các mô hình kinh doanh mới.

Hướng tới cực tăng trưởng đổi mới sáng tạo của Đồng bằng sông Cửu Long

Theo TS. Ngô Anh Tín, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP. Cần Thơ, kỳ vọng lớn nhất của hội thảo không chỉ là nâng cao thứ hạng Chỉ số PII mà còn xây dựng lộ trình phát triển dài hạn dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Các khuyến nghị của chuyên gia sẽ được thành phố nghiên cứu, tiếp thu để hoàn thiện cơ chế, chính sách và đưa vào các chương trình hành động giai đoạn 2026-2030.

Việc Cần Thơ đứng đầu Đồng bằng sông Cửu Long và lọt Top 10 cả nước về Chỉ số đổi mới sáng tạo là kết quả đáng ghi nhận. Nhưng như nhiều chuyên gia đã phân tích, thứ hạng chỉ phản ánh một giai đoạn phát triển. Điều quyết định trong chặng đường tới là khả năng chuyển những lợi thế về thể chế, nguồn nhân lực, khoa học - công nghệ và chuyển đổi số thành năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Với vai trò trung tâm của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, nếu xây dựng thành công hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có sự tham gia chặt chẽ của Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp, Cần Thơ không chỉ nâng cao Chỉ số PII mà còn có cơ hội trở thành cực tăng trưởng mới của vùng, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, xanh và bền vững trong giai đoạn tới.

Lê Sơn