Chung sống cùng thiên nhiên

Sau rất nhiều bài học đắt giá, con người dần rút ra được kinh nghiệm sống còn, đó là hãy chung sống hòa thuận với thiên nhiên. Chỉ có chung sống hòa thuận với thiên nhiên, hạn chế những tiêu cực đồng thời tạo điều kiện cho những mặt tích cực của nó với đời sống con người phát triển, môi trường sống của con người mới bền vững và môi trường sống có bền vững thì tương lai của loài người mới lâu dài. Có vô số thí dụ về điều đó và mùa lũ năm nay ở đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là một trong những thí dụ ấy.

06/10/2011 15:44

Khác với dự báo, lũ ở ĐBSCL mùa này lên cao bất ngờ, nhiều thời điểm vượt cả lũ lịch sử năm 2000. Ở nhiều tỉnh vùng này, lúa đang kỳ chắc hạt, hoa màu, nhà ở, đường quốc lộ, các cụm dân cư bị ngập, nhiều tuyến đê bao bị sạt lở làm thiệt hại hàng nghìn tỷ đồng. Công tác phòng chống sạt lở, vỡ đê tuy đã có rất nhiều cố gắng nhưng vẫn không ngăn chặn được nhiều sự cố đáng tiếc. Trong số hơn 600.000 héc ta lúa vụ 3 còn gọi là vụ hè thu, hàng nghìn héc ta bị chìm sâu dưới dòng nước xiết. Hàng trăm héc ta vuông tôm, các lồng nuôi cá trên sông bị thiệt hại hoặc mất trắng. Tổn thất đó thật lớn và thật đau xót. Nhưng ở một góc độ khác, đó cũng là sự cảnh tỉnh, một thực tế cần thiết để ngăn chặn một lối nghĩ, một cách sản xuất không thân thiện với môi trường vẫn xảy ra ở nước ta và không chỉ ở nước ta lâu nay.

Hàng năm, lũ từ đầu nguồn và hồ Tôn Lê Sáp dồn về sông Tiền và sông Hậu một lượng rất lớn. Nước lũ của sông Mê Kông làm ngập úng hàng chục ngàn héc ta đất ĐBSCL, trong đó phần lớn là đất lúa, khiến cho 4 đến 5 tháng liền không còn trồng cấy gì được, đến gia súc cũng không còn cỏ để ăn, bà con địa phương gọi đây là mùa nước nổi. Tuy bị mất đi một vụ trồng cấy như thế, mùa nước nổi là dịp cá từ thượng nguồn đổ về, tôm cá và các giống thủy sản, bò sát bản địa như rùa, rắn, ba ba, lươn, ếch... sinh sôi nảy nở. Nước ngập hàng năm còn mang đến một lượng phù sa màu mỡ rất lớn, làm vệ sinh cho đồng ruộng, một nguồn lợi tự nhiên không sức người nào có thể làm được. Ở đây phải có sự cân nhắc, đánh đổi thật khoa học. Được mùa nước nổi thì mất đi một vụ trồng cấy có thể tới hàng triệu héc ta lúa và hoa màu trong khi nhu cầu về lương thực để ăn và xuất khẩu ngày càng lớn. Nếu đắp đê, qui hoạch các cụm dân cư để khai hoang, mở rộng diện tích và mùa vụ thì được hàng triệu tấn lương thực nhưng dần dà, mất dần cũng hàng triệu héc ta đất phù sa, mất đi cả một vùng sinh thái với hàng trăm ngàn tấn thủy hải sản, bò sát quí giá. Kinh nghiệm đắp đê sông, đê biển hàng nghìn năm nay ở miền Bắc và miền Trung bên cạnh mặt tích cực đã để lại những hệ lụy không thể nào sửa chữa được nữa. Đó là đất bị chia thành những ô trũng, thấp hơn cả mặt sông (Hà Nội là một thí dụ), không có phù sa, không được thau rửa thường xuyên nên chua phèn ngày một tăng, thủy sản cạn kiệt, chưa mưa đã úng, đã úng thì hàng tháng chưa rút. Liệu vài trăm năm nữa, ĐBSCL có như vậy nếu ta tiếp tục bồi trúc đê điều, thu hẹp dòng chảy, ngăn cách cánh đồng mênh mông thành những ô nhỏ hẹp .

Trong khi đất nông nghiệp đang bị thu hẹp, biến thành sân golf, khu công nghiệp, đô thị thì để bù lại diện tích bị mất và trong trào lưu tăng sản lượng lương thực bằng mọi giá, đang có xu hướng đắp đê, ngăn lũ vào đồng để làm nông nghiệp,mở thêm diện tích vuông tôm như gần 20 năm nay đã làm ở ĐBSCL. Vẫn còn kịp để đặt ra câu hỏi qua phản ứng tiêu cực của thiên nhiên trong mùa lũ này,đắp đê, thu hẹp dòng chảy, chia cắt ĐBSCL ra như hiện nay là việc làm có khoa học, có nghĩ đến lâu dài không ?

Duy Vũ