Chuỗi logistics xăng dầu: Nền tảng của an ninh năng lượng

Trong bối cảnh giá dầu thế giới biến động khó lường, xung đột địa chính trị kéo dài và áp lực duy trì nguồn cung ngày càng lớn, năng lực logistics xăng dầu từ nhập khẩu, kho dự trữ, vận tải đến phân phối đang trở thành một trong những yếu tố quyết định sức chống chịu của nền kinh tế.

Theo Bộ Công Thương, tổng nguồn xăng dầu tối thiểu phân giao cho thị trường nội địa năm 2025 ước khoảng 28,6 triệu m³/tấn, tăng hơn 2% so với năm trước; sản lượng tiêu thụ dự kiến khoảng 26,4 triệu m³/tấn, tương đương bình quân gần 2,2 triệu m³/tấn/tháng. Điều này phản ánh quy mô tiêu thụ lớn của nền kinh tế và yêu cầu duy trì chuỗi cung ứng liên tục.

Năm 2026, Bộ Công Thương tiếp tục phân giao tổng nguồn xăng dầu tối thiểu gần 31,8 triệu m³/tấn, bình quân khoảng 2,65 triệu m³/tấn/tháng, phục vụ mục tiêu tăng trưởng và ổn định thị trường.

Chuỗi cung ứng xăng dầu gồm nhiều mắt xích liên hoàn

Điều này cho thấy, an ninh xăng dầu không chỉ nằm ở bài toán có đủ nguồn hàng, mà còn ở năng lực vận hành của một hệ thống logistics đồng bộ. Chuỗi cung ứng xăng dầu gồm nhiều mắt xích liên hoàn, từ tiếp nhận nguồn hàng từ các nhà máy lọc dầu trong nước hoặc nhập khẩu, qua hệ thống tàu biển, cảng tiếp nhận, kho đầu mối, bể chứa, đường ống, vận tải đường bộ và đường thủy, đến tổng đại lý và cửa hàng bán lẻ.

Nếu một mắt xích bị gián đoạn, toàn hệ thống sẽ chịu áp lực. Một lô hàng chậm cập cảng có thể ảnh hưởng kế hoạch nhập bổ sung; năng lực kho chứa hạn chế khiến doanh nghiệp khó tăng dự trữ trong giai đoạn giá biến động; trong khi đứt gãy vận tải liên vùng có thể dẫn tới mất cân đối cục bộ giữa các khu vực.

Ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và Tăng trưởng xanh (CEGR), cho rằng trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động mạnh, tự chủ năng lượng và đa dạng hóa nguồn cung là yêu cầu quan trọng để tăng khả năng thích ứng của nền kinh tế. Việt Nam từng đối mặt với áp lực nguồn cung trong các giai đoạn giá dầu tăng cao hoặc khi hoạt động lọc hóa dầu nội địa gặp khó khăn. Khi đó, vai trò của hệ thống logistics, kho dự trữ và các doanh nghiệp đầu mối trở nên đặc biệt quan trọng trong bảo đảm dòng chảy hàng hóa không bị gián đoạn.

Hiện nay, các doanh nghiệp đầu mối lớn giữ vai trò quan trọng trong duy trì nguồn cung và điều tiết thị trường. Với hệ thống kho cảng, phương tiện vận tải và mạng lưới phân phối rộng, các doanh nghiệp này tạo thành hạ tầng trung gian kết nối nguồn nhập khẩu, nguồn từ các nhà máy lọc dầu trong nước với thị trường tiêu thụ.

Năng lực dự trữ- lớp đệm chiến lược cho ổn định thị trường

Với đặc thù là mặt hàng thiết yếu và chịu tác động trực tiếp từ thị trường quốc tế, xăng dầu là lĩnh vực mà năng lực hạ tầng quyết định đáng kể sức chống chịu của thị trường. 

Một quốc gia có nguồn hàng nhưng thiếu kho dự trữ, thiếu năng lực điều phối vùng hoặc thiếu hệ thống phân phối sâu rộng vẫn có thể đối mặt với nguy cơ gián đoạn cục bộ. Bài toán lớn của doanh nghiệp đầu mối không chỉ nằm ở bán lẻ, mà ở khả năng dự báo thị trường và duy trì dòng chảy hàng hóa trong điều kiện biến động mạnh. Khi giá dầu thế giới giảm, doanh nghiệp có thể thận trọng nhập hàng để hạn chế rủi ro tồn kho giá cao. Ngược lại, khi giá dầu tăng, việc duy trì lượng hàng dự trữ lớn cũng kéo theo áp lực vốn, chi phí tài chính, bảo hiểm và vận hành kho bãi. 

Theo các chuyên gia năng lượng, đây là lĩnh vực đòi hỏi doanh nghiệp vừa bảo đảm hiệu quả kinh doanh, vừa duy trì nguồn cung ổn định cho thị trường. Bởi, vai trò của hạ tầng logistics thể hiện rõ ở 3 khía cạnh. 

Thứ nhất, năng lực dự trữ. Trong đó, kho chứa lớn giúp doanh nghiệp duy trì nguồn hàng trong ngắn hạn, hạn chế tác động khi nguồn nhập khẩu hoặc sản xuất nội địa bị gián đoạn.

Thứ hai, năng lực điều phối vùng. Việt Nam có chiều dài địa lý lớn, nhu cầu tiêu dùng giữa các vùng không đồng đều. Việc điều chuyển xăng dầu Bắc - Nam hoặc giữa các trung tâm tiêu thụ đòi hỏi hệ thống kho trung chuyển, tàu và vận tải đồng bộ.

Thứ ba, mạng lưới phân phối. Hệ thống bán lẻ rộng giúp kiểm soát dòng hàng hiệu quả hơn, giảm phụ thuộc vào trung gian trong giai đoạn thị trường biến động.

Hiện nay, trên thị trường Việt Nam, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam là doanh nghiệp đầu mối có quy mô lớn nhất và sở hữu hệ thống hạ tầng đồng bộ, bao gồm đội tàu vận tải xăng dầu, kho cảng, đường ống, phương tiện vận tải đường bộ và mạng lưới bán lẻ phủ rộng trên toàn quốc. Hệ thống này giúp doanh nghiệp chủ động tiếp nhận, lưu trữ và phân phối hàng hóa khi thị trường xuất hiện biến động về nguồn cung hoặc phát sinh áp lực cung ứng tại một số khu vực.

Tuy nhiên, để tăng sức chống chịu cho toàn thị trường và bảo đảm an ninh năng lượng dài hạn, hệ thống logistics xăng dầu không thể phụ thuộc vào một vài doanh nghiệp duy nhất. Cùng với Tổng công ty Dầu Việt Nam, Công ty cổ phần Lọc hóa dầu Bình Sơn và các doanh nghiệp đầu mối khác, việc tiếp tục đầu tư đồng bộ vào kho cảng, dự trữ, vận tải và năng lực phân phối sẽ là yếu tố quan trọng để đa dạng hóa nguồn cung, tăng khả năng điều phối và giảm rủi ro đứt gãy thị trường trong các giai đoạn biến động.

Khả năng điều phối nguồn cung xăng dầu

Theo nhiều chuyên gia, rủi ro lớn trong giai đoạn hiện nay không chỉ là giá dầu, mà còn đến từ gián đoạn chuỗi cung ứng, chi phí vận tải, biến động địa chính trị và rủi ro tài chính toàn cầu. Do đó, an ninh năng lượng trong lĩnh vực xăng dầu cần được nhìn ở góc độ dài hạn không chỉ là nguồn hàng, mà còn là năng lực hạ tầng, dự trữ và khả năng điều phối.

Kho cảng, đường ống, đội tàu, hệ thống vận tải và mạng lưới phân phối, xét ở một mức độ nhất định, không chỉ là tài sản sản xuất, kinh doanh, mà còn là cấu phần quan trọng trong năng lực ứng phó của nền kinh tế.

Xăng dầu vì thế không chỉ là câu chuyện nhập đủ hàng hay bảo đảm lưu thông thị trường. Trong bối cảnh thế giới tiếp tục nhiều biến động, sức chống chịu của nền kinh tế ngày càng gắn chặt với độ bền của chuỗi logistics năng lượng. Từ góc nhìn toàn ngành, việc đầu tư hạ tầng, nâng năng lực dự trữ, đa dạng hóa nguồn cung và tăng khả năng điều phối sẽ tiếp tục là nền tảng quan trọng để Việt Nam chủ động hơn trong bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, phục vụ mục tiêu phát triển ổn định và bền vững.

PT