Dang dở giấc mơ lên bờ

Khó khăn đủ điều

Từ thành phố Vinh, chúng tôi vượt QL 46 đi vào đường đê sông Lam và rẽ ngang men theo con đường nhỏ đầy đất đá. Những ổ gà khiến chiếc xe cứ nghiêng ngả chực hất chúng tôi ngã. Sau mấy chục phút bị"hành xác" trên "con đường đau khổ", chúng tôi cũng ra đến xóm 16, xã Hưng Long (huyện Hưng Nguyên - Nghệ An).

Xóm 16 nằm khép mình bên bờ sông Lam, ẩn hiện sau những lũy tre cằn cỗi và phi lao uốn mình theo từng làn gió thổi vun vút. Đây là xóm nằm hoàn toàn ngoài đê sông Lam, cả xóm có hơn 100 hộ dân thì đã có đến 52 hộ là dân vạn chài.

Ông Nguyễn Văn Bá, người dân ở xóm 16 cho biết: "Xóm 16 chúng tôi có nhiều dân vạn chài nhất, với khoảng một nửa là các hộ gia đình quanh năm lênh đênh ngoài sông nước. Với các hộ dân vạn chài, mang tiếng là dân của xóm 16 thế thôi chứ mấy ai có đất đai để làm nhà, ở đây thuyền là nhà, sông nước là nơi nương tựa để họ sống đời này qua đời khác".

Một trong số nhiều những thiếu thốn của các hộ vạn chài là nước sạch

Hơn 50 hộ dân vạn chài tại đây đa số đều có hoàn cảnh khá khó khăn, đặc biệt có nhiều hộ phải chạy ăn từng bữa. Không khó khăn sao được khi cuộc sống cứ thế trôi đi, tháng năm đằng đẵng mà họ vẫn lênh đênh bên dòng nước vô cảm. Nhiều hộ đã sống hàng chục đời nay trên dòng sông Lam này mà chưa bao giờ có được 1 miếng đất hay 1 căn nhà tạm trên bờ để trú chân.

Với ánh mắt buồn rười rượi, chị Nguyễn Thị Hương, tâm sự : "Từ thời cha ông chúng tôi đã gắn bó với sông nước, ở đây chủ yếu làm nghề khai thác cát sỏi và nghề đánh bắt tôm cá. Thế nhưng tôm cá thì ngày càng cạn kiệt do số người làm nghề tăng lên và nhiều người đánh bắt bằng "ba pha" (dùng điện kích) nên giờ nghề tôm cá cũng khó kiếm ăn lắm chú ạ. Giờ đa phần chuyển sang làm cát sỏi thì cũng có cái khó về đầu tư máy móc, tàu nốc…nên đầu tư quy mô nhỏ chỉ kiếm đủ ăn chứ chả tích cóp được gì".

Được biết, chị Hương có 4 người con, trong đó 2 người đã lập gia đình, còn 2 đứa sau thì đang học Cao đẳng nên cả 2 vợ chồng chị trầy trật quanh năm nhưng nghèo vẫn hoàn nghèo. Số tiền kiếm được ngoài chi phí cho sinh hoạt thì gửi cho 2 đứa con ăn học cũng vừa hết, có khi còn phải đi vay thêm bà con mới tạm đủ.

Nhưng, gia đình chị Hương cũng đã là may mắn lắm rồi khi nhiều gia đình khác có đến 6-7 đứa con thì hầu như đều thất học. Và, mai đây lại sẽ quanh quẩn bên dòng nước để sống tiếp cuộc sống vạn chài như bố mẹ của chúng bây giờ.

Mong học cái chữ

Hoàn cảnh của vợ chồng anh Ngô Văn Chỉ và chị Nguyễn Thị Vân khiến chúng tôi vô cùng ái ngại. Bên trong cái "lều thúng" cũ nát nhìn thấu trời, chúng tôi thấy đứa con thứ 4 trong 7 đứa con của anh chị đang hì hục ngắt bó rau muống vàng úa, hai đứa nhỏ tuổi hơn với thân hình đen đúa đang vừa tắm vừa đùa nghịch trên sông; vừa lúc đó ông Chỉ cũng từ một cái nốc khác về lấy nước uống. "Cả 4 cha con đi làm nghề hút cát, mẹ nó thì đi mò hến, bắt ốc đem bán. Cả nhà làm cật lực trừ chi phí mỗi ngày cũng được vài trăm nghìn. Mấy năm nay cát sỏi có lên giá nên cũng đỡ đi phần nào, chỉ tội phí đầu tư lớn, khấu hao máy móc nhiều nên cũng chỉ nhặt đây chắp đó mà thôi" - anh Chỉ than thở.

Được biết, trong 7 đứa con của người đàn ông khốn khổ này chỉ có đứa đầu học hết lớp 4 và đứa thứ 3 học hết lớp 2, còn lại 5 đứa khác không được đi học.

Cũng theo anh Chỉ thì tại xóm vạn chài này đa số các gia đình đều có 4 đến 5 con, thậm chí 6-7 đứa con, hiếm gia đình nào đẻ ít con. Vì thế, cuộc sống khó khăn càng thêm chồng chất, những đứa trẻ ở đây ít được đi học vì nhiều lý do; trong đó phải kể đến lý do điều kiện gia đình quá khó khăn.

Dẫn chúng tôi ngược lên các hộ vạn chài phía trên là một cô bé trạc 13 tuổi. Em tên là Trần Thị Lụa, đã bỏ học từ năm ngoái. Lụa hiện đang ở nhà phụ giúp bố mẹ bắt tôm, giặt giũ và lo chuyện cơm nước cho cả gia đình.

Khi chúng tôi hỏi vì sao không tiếp tục đi học, giọng em trầm buồn: "Trước đây, em cũng từng được đến trường nhưng do hoàn cảnh gia đình khó khăn nên em quyết định bỏ học để phụ giúp cha mẹ. Em nghỉ học từ năm chuẩn bị lên lớp 6 và theo cha mẹ đánh cá để mưu sinh. Em cũng muốn đi học lắm nhưng lấy tiền đâu ra mà học. Bây giờ em sẽ cố gắng làm để có tiền cho các em ăn học là em vui rồi...".

Không chỉ riêng trường hợp của em Lụa, mà theo lời của Chi Hội trưởng Chi Hội Phụ nữ xóm 16 Nguyễn Thị Nhung thì hầu hết trẻ em ở đây chỉ học qua tiểu học rồi bỏ học giữa chừng. Thậm chí có nhiều em còn chưa một lần tới trường. Trong số gần 300 nhân khẩu ở làng chài thì mới có vài chục người học hết lớp 12, dăm đứa trẻ học Cao đẳng. Xét theo từng cấp học, số học sinh theo trường, bám lớp không nhiều, đầu năm học có vài chục cháu đến trường nhưng rồi cũng vơi dần.

Điều đáng buồn hơn là những bậc làm cha mẹ trong làng ở độ tuổi từ 30 đến 40 nhiều người không biết chữ. Vì vậy mà có một số giấy tờ như Khai sinh, Giấy Đăng ký kết hôn, giấy vay nợ... người dân đều ký bằng: Điểm chỉ. Thất học dường như là căn bệnh truyền đời ở nơi đây. Một thế hệ cư dân vạn chài đang mòn đi vì khát chữ. Không được đến trường, không được học hành, tương lai của các em sẽ đi về đâu ?

Bao giờ được lên bờ ?

Trong ánh mắt xa xăm cùng vẻ mặt buồn rười rượi, ông Phan Văn Dương nhìn vào vùng đất trống phẳng tắp trong đê và chỉ tay nói: "Đề án tái định cư cho dân vạn chài chúng tôi đã thấy nhắc đến lâu rồi, thế nhưng không hiểu vì lý do gì chúng tôi vẫn cứ mãi phải lênh đênh ngoài dòng nước mênh mông như thế này. Sống cuộc đời vạn chài trăm thứ khốn khó, chưa kể nước nôi thiếu thốn phải dùng nước sông ô nhiễm thì chuyện điện đóm, đường sá cũng không giống ai. Chưa kể chòng chành bên dòng nước quanh năm, mùa lũ cũng như mùa khô thế này nguy hiểm vô kể…".

Đã biết bao thế hệ trôi qua, dân vạn chài vẫn lênh đênh trên dòng nước

Lên bờ, đó là khát vọng mà người dân làng chài vẫn mong ước. Hàng chục hộ dân của cư dân xóm vạn chài xóm 16 (xã Hưng Long) bao thế hệ nay đều có chung một giấc mơ, đó là giấc mơ lên bờ, có đất, có nhà, không phải nổi trôi cùng những chiếc thuyền chông chênh. Thế nhưng người làm nghề chài lưới, cát sỏi ở đây hầu hết là dân nghèo nên không thể mua đất ở, xây dựng nhà cửa và các điều kiện khác để lên bờ sinh sống.

Chị Nguyễn Thị Hương thở dài: "Sống trên đời ai mà chả muốn có nhà. Ông cha ta đã nói an cư rồi mới lạc nghiệp mà. Bà con ở đây có ước mơ nhỏ nhoi là được có đất, có nhà để sống cuộc đời yên bình; vậy mà quá khó chú ạ!".

Nhìn những mảnh đời lam lũ, những lều chõng tạm bợ và cuộc đời lênh đênh ngoài sông nước mà lòng cảm thấy ái ngại xót xa. Chúng tôi dời làng chài khi chiều ngả bóng. Hình ảnh làng chài dập dềnh trên sóng nước cứ ám ảnh mãi. Trong âm âm gió thổi, câu hỏi: "Bao giờ người dân nơi đây hết cuộc sống vạn chài?" - vẫn chưa có lời đáp.

Đình Tiệp