Để chính sách tìm đúng ‘địa chỉ’

Những đổi thay từ chính sách giảm nghèo

Câu chuyện của gia đình ông Cứ A Páo (dân tộc Mông), ở thôn Trung Thu, xã Sính Phình, tỉnh Điện Biên cho thấy rõ điều đó.

Trước đây, gia đình ông Páo sống trong cảnh thiếu trước hụt sau. Con nhỏ thường xuyên đau ốm, trong khi gia đình không có vốn để đầu tư sản xuất. Bà con trong thôn vẫn thường xuyên giúp đỡ, người cho cân gạo, người mang mớ rau, nhưng những hỗ trợ tình nghĩa ấy chỉ giúp gia đình vượt qua khó khăn trước mắt.

Năm 2023, khi xã Sính Phình triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, người dân cùng thôn thống nhất đề nghị ưu tiên gia đình ông Páo được tiếp cận các mô hình hỗ trợ phát triển sản xuất và vay vốn tín dụng ưu đãi.

Từ những cây, con giống ban đầu cùng kiến thức chăn nuôi, trồng trọt được tập huấn, gia đình ông từng bước gây dựng sinh kế. Đến nay, trâu, bò, gà đã có trong chuồng, ngô đầy nương.

Năm 2025, từ chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát, gia đình ông có thêm một căn nhà khang trang và chính thức được công nhận thoát nghèo. Gia đình ông Páo là một trong gần 170 nghìn hộ trên cả nước thoát nghèo trong năm 2025.

Hay như tại xã Thông Nông, tỉnh Cao Bằng, kết quả rà soát hộ nghèo đã được sử dụng làm căn cứ để triển khai chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát. 

Theo kết quả rà soát, toàn xã có 75 hộ thuộc diện đề xuất hỗ trợ, trong đó 62 hộ xây mới và 13 hộ sửa chữa.

Trong đợt phân bổ kinh phí đầu tiên từ nguồn Quỹ "Vì người nghèo" của tỉnh do Bộ Quốc phòng hỗ trợ, 7 hộ nghèo được phê duyệt xây mới nhà ở, với mức 80 triệu đồng/hộ, tổng kinh phí 560 triệu đồng.

Vừa qua, địa phương đã tổ chức nghiệm thu 7 căn nhà. Qua kiểm tra, các công trình bảo đảm chất lượng, đúng quy mô, đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và đủ điều kiện đưa vào sử dụng. Từ một danh sách rà soát, nguồn lực của Nhà nước và cộng đồng đã được chuyển thành những căn nhà cụ thể.

Rà soát để nhìn đúng thực trạng

Năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt khi công tác rà soát vừa phục vụ việc đánh giá kết quả giảm nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022-2025, vừa tạo căn cứ xác định đối tượng thụ hưởng chính sách trong giai đoạn 2027-2030.

Theo Quyết định số 806/QĐ-BNNMT ngày 11/3/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tỷ lệ nghèo đa chiều năm 2025 giữa các vùng còn có sự khác biệt đáng kể: Trung du và miền núi phía Bắc là 13,27%; Đồng bằng sông Hồng là 1,36%; Bắc Trung Bộ là 6,57%; Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên là 5,17%; Đông Nam Bộ là 0,29%; Đồng bằng sông Cửu Long là 2,74%.

Điều này cho thấy giảm nghèo vẫn là bài toán không đồng đều giữa các vùng, địa phương. Mỗi nơi có điều kiện tự nhiên, sinh kế, khả năng tiếp cận dịch vụ xã hội và những nguyên nhân nghèo khác nhau.

Vì vậy, một cuộc rà soát có chất lượng phải phản ánh được thực tế đó, thay vì chỉ dừng ở việc xác định một hộ có nằm dưới một ngưỡng thu nhập hay không.

Thông tư số 25/2026/TT-BNNMT ngày 27/5/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường hướng dẫn quy trình, phương pháp rà soát, công nhận hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ thoát nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2027-2030.

Theo đó, việc rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều quốc gia giai đoạn 2027-2030 được thực hiện thông qua việc chấm điểm tài sản, điều kiện sống, thông tin thành viên hộ gia đình để ước lượng thu nhập bình quân đầu người và đo lường mức độ thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ bản.

Từ ngày 1/9/2026, việc rà soát theo chuẩn mới được thực hiện đồng thời với rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ thoát nghèo năm 2026 theo chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2022-2025. Kết quả sẽ là cơ sở thực hiện chính sách giảm nghèo từ ngày 1/1/2027.

Vai trò then chốt của chính quyền cơ sở

Để một cuộc rà soát phản ánh đúng đời sống người dân, vai trò của chính quyền cơ sở và những người trực tiếp làm việc tại thôn, bản là rất quan trọng.

Họ là những người gần dân nhất, hiểu được hoàn cảnh của từng hộ, biết gia đình nào đang thiếu sinh kế, hộ nào có người đau ốm, nhà nào còn ở trong điều kiện khó khăn.

Như tại xã Trịnh Tường, tỉnh Lào Cai, địa phương đã tổ chức tập huấn cho đội ngũ cán bộ trực tiếp tham gia rà soát, tập trung vào tiêu chí, quy trình, phương pháp thu thập thông tin, kiểm chứng và những tình huống có thể phát sinh tại cơ sở.

Ông Vũ Ba Duy, Phó Chủ tịch UBND xã Trịnh Tường, nhấn mạnh: "Công tác rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo rất quan trọng trong trong việc đánh giá đúng thực trạng đời sống nhân dân, xác định chính xác đối tượng thụ hưởng các chính sách giảm nghèo, an sinh xã hội. Ban Chỉ đạo, Tổ giúp việc và trưởng các thôn trong xã cần nắm chắc quy trình, phương pháp rà soát; thực hiện bảo đảm đúng đối tượng, công khai, dân chủ, khách quan, chính xác".

Còn tại xã Dân Chủ, tỉnh Phú Thọ, yêu cầu này cũng được đặt ra trong quá trình triển khai rà soát năm 2026.

Địa phương đã hướng dẫn các thôn thu thập, tổng hợp thông tin, xác định hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ thoát nghèo và cập nhật kết quả trên hệ thống phần mềm cơ sở dữ liệu.

Ông Lê Phúc Tuất, Phó Chủ tịch UBND xã Dân Chủ, cho rằng: "Quá trình rà soát cần có sự tham gia, giám sát của người dân; tuyệt đối không để xảy ra tình trạng bỏ sót đối tượng, trùng lặp hoặc chạy theo chỉ tiêu, thành tích làm sai lệch kết quả. Kết quả rà soát là cơ sở quan trọng để đánh giá công tác giảm nghèo, xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và thực hiện các chính sách an sinh, hỗ trợ người dân trong thời gian tới".

Đó cũng là yêu cầu cốt lõi của công tác rà soát hộ nghèo năm nay. Một tỷ lệ hộ nghèo thấp chưa hẳn đồng nghĩa với giảm nghèo bền vững nếu phía sau con số ấy vẫn còn những hộ khó khăn chưa được nhận diện.

Ngược lại, một danh sách được rà soát trung thực sẽ giúp địa phương biết nguồn lực cần tập trung vào đâu, chính sách nào cần ưu tiên và nhóm dân cư nào còn dễ bị tổn thương.

Và khi nguồn lực đến đúng người, đúng nhu cầu, mục tiêu giảm nghèo mới có thể chuyển những con số trên báo cáo thành những thay đổi thực sự trong đời sống.

Sơn Hào