Để ngành điện tử đón sóng đầu tư

Ngành điện tử thời gian qua thu hút được đầu tư lớn từ các tập đoàn đa quốc gia, đặc biệt là các tập đoàn Hàn Quốc, Nhật Bản. Năm 2021, kim ngạch xuất khẩu điện thoại và linh kiện đạt 57,54 tỷ USD, tăng 12,4% so với cùng kỳ năm 2020; máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện điện tử đạt 50,83 tỷ USD, tăng 14,1% so với cùng kỳ năm 2020.

Trong 9 tháng đầu năm 2022, kim ngạch xuất khẩu các sản phẩm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tăng hơn 15% so với cùng kỳ năm trước; xuất khẩu điện thoại các loại và linh kiện đạt hơn 40 tỷ USD và tăng trên 13%; xuất khẩu máy ảnh, máy quay phim và linh kiện đạt khoảng 4 tỷ USD và tăng hơn 43%.

Việt Nam hiện đứng thứ 12 trên thế giới và thứ 3 trong khu vực ASEAN về xuất khẩu điện tử nhưng có hơn 90% kim ngạch xuất khẩu thuộc khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI). Ngành công nghiệp hỗ trợ cho công nghiệp điện tử chưa thực sự phát triển, tỉ lệ nội địa hóa rất thấp, bình quân chỉ 20 - 30%. Các doanh nghiệp chỉ tập trung vào công đoạn lắp ráp, còn toàn bộ mạch tích hợp đều mua từ nước ngoài. Việt Nam hiện thiếu các trung tâm, viện nghiên cứu đầu ngành để trợ giúp kỹ thuật công nghệ cho các doanh nghiệp, thực hiện thử nghiệm sản phẩm. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp không đủ sức và lực tham gia vào chuỗi giá trị của các tập đoàn đa quốc gia bởi để tham gia cung ứng linh kiện, bản mạch... cần đầu tư hàng nghìn tỷ đồng và đòi hỏi phải có thực lực về công nghệ.

Gần đây, nhiều tập đoàn lớn trong khu vực và trên thế giới như Intel, Prgatron, Wiltron… quan tâm và có kế hoạch đầu tư mới hoặc mở rộng sản xuất các sản phẩm điện tử tại Việt Nam, trong đó có một số sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao. Tập đoàn Samsung cũng đẩy mạnh hơn các hoạt động tìm kiếm, kết nối với các doanh nghiệp cung ứng nội địa tại Việt Nam để tăng cường liên kết chuỗi giá trị của Samsung tại Việt Nam.

Các tập đoàn lớn về điện tử có sức cạnh tranh rất lớn, nếu được tham gia vào những chuỗi cung ứng này sẽ là cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam phát triển trong tương lai. Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam Nguyễn Phước Hải cho rằng, quan trọng là Việt Nam phải lựa chọn được những ngành mà mình phù hợp nhất để đón sóng đầu tư.

Tại Diễn đàn, các chuyên gia khuyến cáo, Việt Nam nên tập trung vào phát triển các ngành công nghiệp điện tử mang tính hỗ trợ như chất hóa học, nhựa, bảng mạch in, thiết bị cung cấp nguồn điện, nguyên liệu đóng gói, linh kiện kết cấu nhựa, linh kiện kết cấu kim loại, máy khắc, máy rèn, dập…

GS.TSKH Nguyễn Mại - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp đầu tư nước ngoài cho biết, cơ hội là rất lớn, triển vọng tích cực, vấn đề cốt lõi để biến cơ hội và triển vọng thành hiện thực là cần đề ra giải pháp đồng bộ, thực hiện quyết liệt để khắc phục cơ bản các điểm nghẽn mà nhà đầu tư và doanh nghiệp đang gặp phải.

Muốn vậy, phải đẩy nhanh việc hoàn thiện thể chế, luật pháp, mâu thuẫn, chồng chéo giữa các văn bản pháp luật; lưu ý đến 3 cam kết quan trọng của Việt Nam với thế giới: Giảm thiểu phát thải nhà kính với COP26, thực hiện quy tắc thuế tối thiểu toàn cầu 15% và tăng trưởng xanh, bền vững, trách nhiệm xã hội trong sản xuất kinh doanh.

"Ban hành chính sách ưu đãi hợp lý để khuyến khích các tập đoàn kinh tế FDI liên kết theo chuỗi với doanh nghiệp Việt, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ về tài chính, tín dụng để đổi mới công nghệ, nâng cao trình độ quản trị, đào tạo nhân lực tay nghề cao sẽ đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp FDI về công nghiệp hỗ trợ…", GS.TSKH Nguyễn Mại chỉ ra.

Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) Phạm Tuấn Anh thì nhận định, Việt Nam cần tập trung hình thành các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) không chỉ cho phần cứng mà cả phần mềm. Cùng với đó, cần một kế hoạch, chiến lược dài hơi cho ngành điện tử có giá trị gia tăng cao. Để làm được điều này, phải củng cố, thúc đẩy các sản phẩm có giá trị gia tăng cao như màn hình, chất bán dẫn và linh kiện điện tử.

Nguồn lực để sản xuất các sản phẩm có vòng đời lâu dài đòi hỏi đầu tư lớn và mất 10 - 20 năm để cất cánh nhưng sẽ góp phần tạo ra việc làm có giá trị gia tăng cao và khoa học công nghệ. Đặc biệt, phải cải thiện năng suất lao động thông qua đổi mới sáng tạo về kỹ thuật; tăng cường hợp tác giữa các tập đoàn và doanh nghiệp nhỏ và vừa.

NT