Đề xuất hợp nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia, tăng phân cấp cho địa phương

Đề xuất hợp nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1

Bộ Tài chính đang xây dựng phương án thống nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia (CTMTQG) thành một CTMTQG tổng thể, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng nguồn lực và tăng cường phân cấp cho địa phương.

Thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị, Đảng ủy Chính phủ và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Thông báo số 368/TB-VPCP ngày 11-7-2026 của Văn phòng Chính phủ, Bộ Tài chính đã có các tờ trình báo cáo Đảng ủy Chính phủ, Thường trực Chính phủ về phương án thống nhất 4 CTMTQG thành một chương trình tổng thể.

4 chương trình gồm CTMTQG xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; CTMTQG hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo; CTMTQG về phát triển văn hóa; CTMTQG về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển.

Theo phương án, Bộ Tài chính báo cáo Chính phủ trình Quốc hội ban hành nghị quyết giữ nguyên mục tiêu tổng thể, tổng nguồn lực thực hiện chương trình; đồng thời giao Chính phủ quy định cụ thể về nội dung, cơ cấu nguồn lực và cơ chế, chính sách thực hiện.

Phương án thống nhất được xây dựng trên nguyên tắc giữ nguyên mục tiêu, nhiệm vụ đã được Quốc hội quyết nghị. Các nội dung được nghiên cứu, sắp xếp theo nhóm vấn đề cần giải quyết, phù hợp với bản chất chính sách và mục tiêu của từng chương trình, không cộng gộp cơ học.

Đồng thời, phương án phải có giải pháp chuyển tiếp phù hợp, không làm gián đoạn các nhiệm vụ đã được phê duyệt.

Một nội dung đáng chú ý khác là cơ cấu lại ngân sách nhà nước theo hướng phấn đấu đạt tỷ trọng 75% vốn đầu tư công và 25% kinh phí thường xuyên.

Cùng với đó, đầu mối quản lý được thu gọn, gắn với trách nhiệm của từng bộ chủ trì ngành, lĩnh vực trong xây dựng mục tiêu, nhiệm vụ và tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện theo yêu cầu đầu ra. Bộ Tài chính thực hiện vai trò quản lý ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước.

Đặc biệt, phương án đẩy mạnh phân cấp cho địa phương theo phương châm "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Ngày 4/8/2026, trên cơ sở tiếp thu, giải trình ý kiến của các thành viên Chính phủ, Bộ Tư pháp và tổng hợp đề xuất của các bộ, cơ quan trung ương và địa phương, Bộ Tài chính đã có Tờ trình Chính phủ số 591/TTr-BTC về hoàn thiện hồ sơ của Chính phủ trình Quốc hội về giải pháp thống nhất các CTMTQG.

Giải ngân vốn vẫn thấp, cần tiếp tục đẩy nhanh

Song song với việc nghiên cứu mô hình quản lý mới, các bộ, ngành tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách để triển khai từng chương trình.

Đến nay, CTMTQG phòng, chống ma túy và CTMTQG tích hợp gồm xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội đã hoàn thành đầy đủ hệ thống cơ chế, chính sách và văn bản hướng dẫn thực hiện.

Đối với CTMTQG phát triển văn hóa, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã cơ bản hoàn thành cơ sở phân bổ nguồn lực và phần lớn văn bản quản lý, hướng dẫn triển khai.

Trong khi đó, CTMTQG về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển và CTMTQG về hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo đã hoàn thành cơ sở phân bổ nguồn lực nhưng vẫn tiếp tục hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thực hiện.

Về kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, Thủ tướng Chính phủ đã giao đợt 1 kế hoạch vốn ngân sách trung ương cho CTMTQG tích hợp và CTMTQG phòng, chống ma túy.

Đối với dự toán ngân sách trung ương năm 2026, Quốc hội đã quyết nghị bố trí 35.000 tỷ đồng thực hiện các CTMTQG, gồm 25.000 tỷ đồng vốn đầu tư công và 10.000 tỷ đồng kinh phí thường xuyên.

Đến ngày 31/7/2026, Thủ tướng Chính phủ đã giao 21.656 tỷ đồng cho 3 chương trình gồm CTMTQG phòng, chống ma túy, CTMTQG phát triển văn hóa và CTMTQG tích hợp. Các địa phương đang hoàn thiện phương án phân bổ nguồn vốn để triển khai.

Tại Thông báo số 368/TB-VPCP ngày 11/7/2026 về kết luận của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tại phiên họp thứ nhất của Ban Chỉ đạo Trung ương thực hiện các CTMTQG, Thủ tướng yêu cầu Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch khẩn trương hoàn thiện phương án phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn vốn ngân sách trung ương giai đoạn 2026-2030 của CTMTQG về phát triển văn hóa.

Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo được yêu cầu hoàn thiện phương án phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 và vốn ngân sách trung ương năm 2026, gửi Bộ Tài chính tổng hợp, trình cấp có thẩm quyền.

Bộ Tài chính cho biết, ngay sau khi nhận được phương án phân bổ của các bộ đủ điều kiện theo đúng quy định, Bộ sẽ trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định việc phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn vốn ngân sách trung ương giai đoạn 2026-2030 và kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026 cho các chương trình.

Theo Bộ Tài chính, tiến độ giải ngân nguồn vốn ngân sách trung ương thực hiện các CTMTQG giai đoạn 2026-2030 còn thấp do phần lớn chương trình đang hoàn thiện thủ tục giao kế hoạch, phân bổ vốn và ban hành cơ chế hướng dẫn.

Đến hết ngày 31/7/2026, vốn đầu tư công thuộc giai đoạn 2026-2030 mới giải ngân khoảng 94 tỷ đồng, đạt khoảng 0,5% kế hoạch. Kinh phí thường xuyên giải ngân hơn 27 tỷ đồng, đạt khoảng 2,8% dự toán.

Đối với nguồn vốn ngân sách nhà nước năm 2025 được Quốc hội cho phép kéo dài sang năm 2026, Bộ Tài chính theo dõi khoảng 18.232 tỷ đồng vốn được thực hiện kéo dài, trong đó vốn đầu tư công gần 6.982 tỷ đồng và kinh phí thường xuyên hơn 11.249 tỷ đồng.

Đến cuối tháng 7/2026, vốn đầu tư công của các chương trình kéo dài đã giải ngân khoảng 31% kế hoạch, trong khi kinh phí thường xuyên đạt khoảng 19,4% dự toán. Bộ Tài chính đánh giá đây là kết quả tích cực hơn so với những tháng đầu năm, tuy nhiên vẫn cần tiếp tục đẩy nhanh để bảo đảm hoàn thành giải ngân trong năm 2026.

Việc giải ngân vốn kéo dài vẫn gặp khó khăn do một số địa phương còn lúng túng trong xác định các khoản kinh phí đã hết nhiệm vụ chi hoặc còn nhiệm vụ chi để điều chỉnh, phân bổ lại nguồn vốn theo quy định.

Bên cạnh đó, quá trình triển khai dự án còn gặp khó khăn trong xác định đối tượng thụ hưởng, điều chỉnh tổng mức đầu tư do biến động giá vật liệu, bồi thường, giải phóng mặt bằng, xác minh nguồn gốc đất và bố trí tái định cư.

Ngoài ra, điều kiện địa hình phức tạp, các dự án chủ yếu triển khai tại vùng sâu, vùng xa, miền núi cùng ảnh hưởng của thời tiết mùa mưa tiếp tục tác động đến tiến độ thi công và giải ngân.

Trong thời gian tới, Bộ Tài chính kiến nghị Chính phủ tiếp tục chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương thực hiện đồng bộ các nhiệm vụ trọng tâm.

Trước hết, các bộ chủ chương trình cần phối hợp với Bộ Tài chính hoàn thiện phương án xây dựng CTMTQG tổng thể, bảo đảm kế thừa đầy đủ mục tiêu, nhiệm vụ của từng chương trình và nâng cao hiệu quả quản lý nguồn lực.

Bộ Y tế và Bộ Giáo dục và Đào tạo được đề nghị khẩn trương hoàn thiện văn bản hướng dẫn và phương án phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn, dự toán ngân sách trung ương năm 2026 để Bộ Tài chính trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Các bộ, cơ quan trung ương và địa phương cũng cần khẩn trương hoàn thành phân bổ, giao dự toán, bố trí đầy đủ nguồn vốn đối ứng của địa phương; đẩy nhanh giải ngân nguồn vốn năm 2026 và nguồn vốn năm 2025 được kéo dài. Đồng thời, tăng cường kiểm tra, tháo gỡ khó khăn, bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực và hoàn thành các mục tiêu của các CTMTQG.

Anh Minh