Đề xuất mới về vận động, tiếp nhận, phân phối, sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện thực hiện hoạt động xã hội, từ thiện

Dự thảo Nghị định gồm 03 chương, 35 điều và 01 Phụ lục mẫu Thông báo. So với Nghị định số 93/2021/NĐ-CP của Chính phủ về vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, sự cố; hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo (03 Chương, 27 Điều), dự thảo bổ sung 08 điều mới, gồm: Điều 5 về nghĩa vụ chung của tổ chức, cá nhân vận động, tiếp nhận, phân phối nguồn đóng góp tự nguyện; Điều 7 về phạm vi áp dụng của Mục 1 Chương II theo từng nhóm chủ thể; Điều 16 về Hệ thống thông tin quản lý vận động, tiếp nhận, phân phối nguồn đóng góp tự nguyện; và 04 điều của Mục 5 Chương II (từ Điều 28 đến Điều 31) quy định cụ thể đối với nhóm đối tượng được bổ sung tại điểm c khoản 1 Điều 1 và Điều 34 về điều khoản chuyển tiếp.

Các nội dung sửa đổi, hoàn thiện

Dự thảo mở rộng phạm vi điều chỉnh và điều chỉnh tên gọi của Nghị định sang hoạt động xã hội, từ thiện (tên Nghị định, Điều 1, Điều 2).

Cập nhật toàn bộ căn cứ pháp lý; thay tên gọi "Ban chỉ đạo quốc gia về phòng, chống thiên tai" bằng "Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia"; cập nhật tên các Bộ sau sắp xếp tổ chức bộ máy (phần căn cứ ban hành và các Điều 2, 8, 11, 32); bỏ Ủy ban nhân dân cấp huyện và giao Ủy ban nhân dân cấp xã trực tiếp vận động, tiếp nhận, phân phối theo phân cấp.

Sửa đổi khái niệm "sự cố" theo khoản 2 Điều 2 Luật Phòng thủ dân sự số 18/2023/QH15, thay cho việc dẫn chiếu Nghị định số 30/2017/NĐ-CP (khoản 2 Điều 3).

Kéo dài thời gian phân phối từ 20 ngày lên 45 ngày, cho phép kéo dài nhưng tổng thời gian không quá 90 ngày đối với trường hợp thiên tai, dịch bệnh, sự cố có phạm vi ảnh hưởng rộng, diễn biến kéo dài, khối lượng tiền, hàng cứu trợ lớn hoặc địa bàn miền núi, biên giới, hải đảo, vùng khó khăn, vùng bị chia cắt giao thông (khoản 3 Điều 10).

Sửa quy định về tài khoản tiếp nhận theo hướng cho phép theo dõi, hạch toán riêng theo từng cuộc vận động trên tài khoản đã mở; bổ sung quy định chuyển số dư tại ngân hàng thương mại về Kho bạc Nhà nước vào cuối năm và xử lý tiền lãi, phí dịch vụ ngân hàng (Điều 11).

Sửa quy định về chủ thể kêu gọi vận động ở cấp tỉnh là Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh thay cho cá nhân Chủ tịch; bổ sung thẩm quyền kêu gọi của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã khi được cấp ủy cùng cấp và Ban Vận động cấp tỉnh đồng ý (khoản 1 Điều 8). Để bảo đảm cơ sở thẩm quyền cho việc chuyển số tiền còn dư của cuộc vận động hỗ trợ một bệnh nhân cụ thể cho Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp theo khoản 7 Điều 26, dự thảo bổ sung Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp, Ban Vận động vào các chủ thể vận động, tiếp nhận, sử dụng nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo (điểm a khoản 1 Điều 2, Điều 25, khoản 1 Điều 26).

Tách Điều 32 thành 15 khoản, phân định rõ trách nhiệm của từng cơ quan theo chức năng, nhiệm vụ sau sắp xếp tổ chức bộ máy: chuyển nhiệm vụ về trợ giúp xã hội sang Bộ Y tế; giao Bộ Nội vụ nhiệm vụ theo dõi, kiểm tra việc tiếp nhận, phân phối và sử dụng nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ Nhân dân và các địa phương bị thiệt hại do sự cố và nhiệm vụ hướng dẫn hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện theo pháp luật về tổ chức, hoạt động của quỹ (khoản 4 Điều 32); gộp các nhiệm vụ về thiên tai, dịch bệnh động vật, dịch hại thực vật, xác định mức độ thiệt hại và ô nhiễm môi trường, hỗ trợ người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo về Bộ Nông nghiệp và Môi trường; bổ sung trách nhiệm của Bộ Công an và Bộ Khoa học và Công nghệ. Trách nhiệm kiểm tra của các bộ, ngành, trong đó có Bộ Tài chính, được giữ như Nghị định số 93/2021/NĐ-CP; đồng thời không quy định chức năng thanh tra của các bộ, ngành, bảo đảm phù hợp với Luật Thanh tra số 84/2025/QH15 (đã kết thúc hoạt động của Thanh tra Bộ, Thanh tra Tổng cục, Cục thuộc Bộ, tổ chức hệ thống cơ quan thanh tra gồm Thanh tra Chính phủ và Thanh tra tỉnh) và với Nghị định số 217/2025/NĐ-CP về hoạt động kiểm tra chuyên ngành; bổ sung trách nhiệm của Bộ Quốc phòng với vai trò cơ quan thường trực của Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia (khoản 11 Điều 32).

Điều chỉnh thẩm quyền kéo dài thời gian tiếp nhận và thời gian phân phối từ Ban Vận động cấp tỉnh trở lên sang Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh, bảo đảm cùng một chủ thể quyết định đối với cả hai loại thời hạn; quy định tổng thời gian tiếp nhận không quá 120 ngày và tổng thời gian phân phối không quá 90 ngày (khoản 2, khoản 3 Điều 10).

Điều chỉnh nội dung chi từ nguồn đóng góp tự nguyện: mở rộng điểm i khoản 1 Điều 13 sang khôi phục công trình hạ tầng thiết yếu bị thiệt hại; việc nâng cấp hoặc xây dựng mới chỉ thực hiện khi công trình bị thiệt hại nặng, không còn khả năng sửa chữa, khôi phục hoặc việc sửa chữa, khôi phục không bảo đảm an toàn, hiệu quả và phải bảo đảm nguyên tắc ưu tiên hỗ trợ trực tiếp cho người dân quy định tại khoản 5 Điều 4; việc hỗ trợ không thay thế nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước đã được bố trí cho công trình đó; giao Ủy ban nhân dân thống nhất với Ban Vận động cùng cấp quyết định thực hiện các chính sách an sinh xã hội từ nguồn còn dư (khoản 2 Điều 13) và các khoản hỗ trợ khác (điểm k khoản 1 Điều 13); bổ sung nội dung chi hỗ trợ khám bệnh, chữa bệnh, xử lý nguồn nước sinh hoạt (điểm l khoản 1 Điều 13).

Bổ sung quy định về việc giữ lại một phần kinh phí dự phòng, điều chuyển phải được Ban Vận động Trung ương đồng ý bằng văn bản (điểm b khoản 1 Điều 11); nguồn đóng góp do cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, đơn vị lực lượng vũ trang trực tiếp sử dụng được tổng hợp vào ngân sách nhà nước (điểm e khoản 1 Điều 11); xử lý nguồn còn dư sau 12 tháng kể từ ngày kết thúc thời gian phân phối (khoản 7 Điều 12).

Bổ sung quy định phân định với viện trợ của nước ngoài (khoản 2 Điều 1); trách nhiệm bàn giao khi Ban Vận động được tổ chức lại, hợp nhất hoặc chấm dứt hoạt động (khoản 3 Điều 9); cơ chế trao đổi, chia sẻ thông tin về nguồn hỗ trợ từ cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài (khoản 3 Điều 18); niêm yết danh sách đối tượng được hỗ trợ tại trụ sở Ủy ban nhân dân cấp xã trước khi chi trả ít nhất 03 ngày (điểm d khoản 5 Điều 17). Đồng thời chỉnh lý điểm b, điểm c khoản 1 Điều 11 về luân chuyển tiền giữa Ban Vận động các cấp sau khi bỏ cấp huyện và bổ sung trách nhiệm báo cáo kết quả tiếp nhận, kế hoạch phân phối của Ban Vận động cấp xã; xác định rõ Hội Chữ thập đỏ Việt Nam chủ trì, phối hợp với Bộ Ngoại giao trong việc chuyển tiền, hiện vật cho quốc gia khác bị thiên tai (khoản 3 Điều 24); giữ nguyên quy định về sử dụng nguồn chưa sử dụng hết cho đợt sau và chuyển sang năm sau tại khoản 7 Điều 12, tương ứng khoản 7 Điều 10 Nghị định số 93/2021/NĐ-CP.

Giữ Hội Chữ thập đỏ Việt Nam là chủ thể riêng, thực hiện theo pháp luật về hoạt động chữ thập đỏ (Điều 19, khoản 2 Điều 32), vì Luật Hoạt động chữ thập đỏ số 11/2008/QH12 quy định riêng về hoạt động nhân đạo của Hội; việc Hội là tổ chức thành viên trực thuộc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được bảo đảm thông qua cơ chế phối hợp kiểm tra, giám sát với Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam (điểm đ khoản 1, khoản 2 Điều 32).

Các nội dung bổ sung mới

Bổ sung giải thích các từ ngữ tương ứng với phạm vi điều chỉnh mở rộng và các quy định loại trừ, gồm: "hộ nghèo, hộ cận nghèo" (khoản 4 Điều 3), "đối tượng trợ giúp xã hội" (khoản 5 Điều 3), "người gặp rủi ro, biến cố đột xuất" (khoản 6 Điều 3), "vận động nội bộ" (khoản 7 Điều 3) và "vận động trên không gian mạng" (khoản 8 Điều 3); đồng thời bổ sung quy định áp dụng khái niệm này tại điểm a khoản 1 Điều 5 (nội dung thông báo phải nêu rõ kênh được sử dụng để kêu gọi, tiếp nhận khi vận động trên không gian mạng), điểm đ khoản 1 Điều 11 và khoản 10 Điều 32.

Bổ sung quy định nghĩa vụ chung của tổ chức, cá nhân vận động, tiếp nhận, phân phối nguồn đóng góp tự nguyện (Điều 5).

Bổ sung 05 hành vi bị nghiêm cấm: (i) sử dụng tài khoản phục vụ chi tiêu cá nhân hoặc tài khoản hoạt động thường xuyên của tổ chức để tiếp nhận nguồn đóng góp tự nguyện; (ii) thu phí, hoa hồng hoặc lợi ích khác tính trên nguồn đóng góp đã vận động, tiếp nhận được; (iii) kêu gọi, vận động nhân danh cơ quan, tổ chức khác khi chưa được đồng ý bằng văn bản; (iv) ấn định mức đóng góp, gắn việc đóng góp tự nguyện với việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân hoặc với việc giải quyết công việc, thủ tục hành chính; (v) vận động, tiếp nhận đóng góp tự nguyện để sử dụng cho nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước. Hai hành vi cuối được bổ sung nhằm ngăn ngừa nguy cơ lạm thu và nguy cơ huy động đóng góp thay cho nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước khi phạm vi điều chỉnh được mở rộng (Điều 6).

Bổ sung quy định cụ thể đối với nhóm đối tượng được bổ sung tại điểm c khoản 1 Điều 1 (Mục 5 Chương II, từ Điều 28 đến Điều 31).

Bổ sung quy định về Hệ thống thông tin quản lý vận động, tiếp nhận, phân phối nguồn đóng góp tự nguyện thống nhất trong phạm vi cả nước do Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam làm cơ quan chủ quản; Bộ Khoa học và Công nghệ hướng dẫn tiêu chuẩn kỹ thuật, kết nối, an toàn thông tin; Bộ Công an phối hợp kết nối Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Nghĩa vụ cập nhật trực tuyến phát sinh kể từ khi Hệ thống được đưa vào vận hành chính thức; Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam công bố thời điểm Hệ thống được đưa vào vận hành chính thức, chậm nhất 06 tháng kể từ ngày Nghị định có hiệu lực thi hành (Điều 16). Chế độ báo cáo được chuyển sang phương thức điện tử, cập nhật trực tuyến trên Hệ thống; Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quy định cụ thể tần suất báo cáo, thời điểm chốt số liệu báo cáo, phương thức gửi, nhận báo cáo, biểu mẫu số liệu và đề cương báo cáo (khoản 2 Điều 15, điểm c khoản 1 Điều 32).

Bổ sung quy định công nhận hình thức tiếp nhận trên không gian mạng và nghĩa vụ đối soát giao dịch, lưu trữ chứng từ điện tử, công khai sao kê; việc cung cấp thông tin giao dịch thực hiện theo quy định của pháp luật có liên quan (điểm đ khoản 1 Điều 11).

Bổ sung nguyên tắc xác định mức hỗ trợ căn cứ mức độ thiệt hại, hoàn cảnh của đối tượng và tổng nguồn thực tế tiếp nhận được; giao Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hướng dẫn mức hỗ trợ theo từng đợt vận động, ngay khi phát động cuộc vận động hoặc trong thời gian tiếp nhận và cập nhật khi có số liệu tiếp nhận chính thức. Dự thảo không quy định định mức chi cứng vì nguồn đóng góp tự nguyện không phải là ngân sách nhà nước, không có dự toán trước và quy mô mỗi đợt vận động khác nhau rất lớn (khoản 4 Điều 13).

Bổ sung quy định về hồ sơ, thời hạn xác nhận bệnh hiểm nghèo; tiếp nhận, quản lý, sử dụng nguồn đóng góp tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh công lập; bảo vệ thông tin cá nhân, dữ liệu sức khỏe của bệnh nhân (khoản 4, khoản 5, khoản 6 Điều 26).

Bổ sung tiêu chuẩn hiện vật cứu trợ và quyền từ chối tiếp nhận hiện vật không bảo đảm chất lượng, an toàn, hạn sử dụng hoặc không phù hợp nhu cầu thực tế; bổ sung cách xử lý đối với thuốc, trang thiết bị, vật tư y tế, hóa chất, sinh phẩm, hàng hóa dễ hư hỏng hoặc có hạn sử dụng ngắn (điểm d, điểm đ khoản 2 Điều 11).

Quy định rõ hệ quả khi quá thời hạn 03 ngày làm việc mà Ủy ban nhân dân nơi tiếp nhận hỗ trợ không có ý kiến thì tổ chức, cá nhân thực hiện phân phối theo nội dung đã thông báo và chịu trách nhiệm về việc thực hiện của mình; đồng thời bổ sung trách nhiệm theo dõi, kiểm tra, giám sát của Ủy ban nhân dân cấp xã trên địa bàn (điểm b khoản 6 Điều 12; khoản 2 Điều 21; điểm d khoản 12 Điều 32).

Bổ sung thủ tục thông báo lại trong thời hạn 03 ngày làm việc khi thay đổi nội dung cuộc vận động và quyền yêu cầu hoàn trả của tổ chức, cá nhân đã đóng góp nếu không đồng ý với nội dung thay đổi; bổ sung thời hạn tiếp nhận, phân phối đối với cá nhân tương tự tổ chức và trách nhiệm lưu trữ sổ sách, chứng từ, sao kê trong thời hạn 05 năm (khoản 5 Điều 8; khoản 1, khoản 3 Điều 20; điểm đ khoản 1 Điều 5; khoản 3 Điều 22).

Bổ sung nội dung công khai sao kê tài khoản tiếp nhận và số dư; bổ sung hình thức công khai trên Hệ thống thông tin, trên trang mạng xã hội chính thức hoặc nền tảng số được công nhận và trên hệ thống truyền thanh cơ sở đối với địa bàn chưa có điều kiện tiếp cận internet; yêu cầu cập nhật, công khai số liệu tối thiểu 01 lần trong 07 ngày trong thời gian tiếp nhận và phân phối; đồng thời sửa nội dung và hình thức công khai theo hướng không giới hạn ở thiên tai, dịch bệnh, sự cố mà bao quát các nhóm hoạt động xã hội, từ thiện quy định tại khoản 1 Điều 1, bảo đảm Điều 17 được áp dụng thống nhất cho các Mục 2, Mục 4 và Mục 5 Chương II (điểm c, điểm đ khoản 2; điểm a, điểm d, điểm đ khoản 3, điểm c khoản 5 Điều 17).

Bổ sung cơ chế Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp tổng hợp, chia sẻ thông tin về các cuộc vận động trên địa bàn nhằm hạn chế chồng chéo, trùng lặp, bỏ sót đối tượng hỗ trợ; đồng thời khẳng định việc tổng hợp, chia sẻ thông tin không phải là điều kiện để tổ chức, cá nhân thực hiện vận động, tiếp nhận, phân phối (khoản 7 Điều 8).

Bổ sung các quy định chuyển tiếp: (i) trường hợp quá trình vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng nguồn đóng góp tự nguyện theo quy định tại Nghị định số 93/2021/NĐ-CP đang diễn ra tại thời điểm Nghị định này có hiệu lực thi hành thì tiếp tục thực hiện theo quy định tại Nghị định số 93/2021/NĐ-CP cho đến khi hoàn thành (khoản 1 Điều 34); (ii) tiếp tục áp dụng Danh mục bệnh hiểm nghèo hiện hành kèm theo Thông tư số 50/2024/TT-BYT cho đến khi danh mục mới do Bộ Y tế ban hành có hiệu lực (khoản 2 Điều 34); (iii) duy trì chế độ báo cáo bằng văn bản cho đến khi Hệ thống thông tin được đưa vào vận hành chính thức (khoản 3 Điều 34).

Bổ sung quy định xác định phạm vi áp dụng của Mục 1 Chương II. Mục 1 điều chỉnh nhiều nhóm chủ thể khác nhau (Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Ban Vận động các cấp, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, các Bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan khác ở Trung ương, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Ủy ban nhân dân cấp xã, Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia và cơ quan thường trực của Ban Chỉ đạo, cơ quan thông tin đại chúng, quỹ từ thiện, doanh nghiệp, hợp tác xã và tổ chức khác có tư cách pháp nhân, tổ chức và cá nhân nước ngoài) nhưng từng điều của Mục chỉ quy định cho một hoặc một số nhóm (Điều 7).

Bổ sung quy định về tiếp nhận tiền mặt, do Nghị định số 93/2021/NĐ-CP không quy định rõ hình thức tiếp nhận bằng tiền mặt, trong khi thực tiễn cứu trợ tại địa bàn bị chia cắt, vùng chưa có điều kiện tiếp cận hạ tầng thanh toán vẫn phát sinh việc tiếp nhận tiền mặt (điểm đ khoản 1 Điều 11).

Bổ sung quy định về kiểm toán theo 02 hướng: (i) đối với tổ chức vận động: khuyến khích thực hiện kiểm toán độc lập đối với báo cáo kết quả vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng nguồn đóng góp tự nguyện; trường hợp đã thực hiện kiểm toán thì bắt buộc công khai báo cáo kiểm toán cùng với kết quả tiếp nhận, phân phối; chi phí kiểm toán được chi từ nguồn đóng góp tự nguyện khi tổ chức, cá nhân đóng góp đồng ý (khoản 10 Điều 15); (ii) đối với mọi tổ chức, cá nhân vận động, kể cả cá nhân vận động trên không gian mạng: trường hợp có dấu hiệu vi phạm các hành vi bị nghiêm cấm hoặc có phản ánh, kiến nghị của tổ chức, cá nhân đóng góp thì cơ quan nhà nước có thẩm quyền kiểm tra và quyết định việc kiểm toán theo quy định của pháp luật (điểm đ khoản 1 Điều 5). Dự thảo không quy định kiểm toán bắt buộc vì chưa xác định được đối tượng, ngưỡng áp dụng, nguồn chi trả chi phí, chu kỳ và hệ quả pháp lý của báo cáo kiểm toán; Nghị định số 03/2026/NĐ-CP về tổ chức, hoạt động của quỹ xã hội, quỹ từ thiện cũng không quy định kiểm toán bắt buộc, chỉ yêu cầu công khai kết luận kiểm toán khi đã thực hiện kiểm toán.

Bổ sung quy định về xử lý nguồn đóng góp tự nguyện bằng tiền chưa sử dụng hết trong năm (khoản 9 Điều 15).

Bổ sung quy định về cơ quan thường trực của Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia (khoản 4 Điều 11 và khoản 11 Điều 32).

Mời bạn đọc xem toàn văn dự thảo và góp ý tại đây./.