Đề xuất nghiên cứu mô hình tổ hòa giải mới sau sáp nhập thôn, tổ dân phố

Ngày 2/6, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam tổ chức Hội nghị phản biện xã hội đối với dự án Luật Hòa giải cơ sở (sửa đổi).

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Cao Xuân Thạo nhấn mạnh, hòa giải ở cơ sở-một thiết chế giải quyết tranh chấp tại cơ sở mang đậm nét văn hóa truyền thống, đạo lý tốt đẹp của dân tộc Việt Nam. Hội nghị phản biện đối với dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) được tổ chức nhằm huy động ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học để góp phần hoàn thiện dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), bảo đảm tính khả thi và đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Phát biểu tại Hội nghị, TS. Ngô Quỳnh Hoa, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp - đại diện cơ quan chủ trì soạn thảo thông tin, ngày 21/5/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 134/NQ-CP thông qua 5 chính sách của Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) gồm: Bổ sung quy định về chỉ định hoà giải viên và quyền, nghĩa vụ của hoà giải viên ở cơ sở đáp ứng yêu cầu thực tiễn; Xác định rõ phạm vi tham gia và quyền, nghĩa vụ của người được mời tham gia hoà giải ở cơ sở; Quy định về yêu cầu công nhận kết quả hòa giải thành ở cơ sở; Ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở; Quy định trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong công tác hoà giải ở cơ sở.

Trên cơ sở đó, Bộ Tư pháp đã nghiên cứu, xây dựng hồ sơ dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) bảo đảm bám sát các chính sách đã được thông qua và đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025.

Dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) dự kiến có 05 chương và 35 điều (tăng 02 điều so với Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013) với nhiều điểm mới quan trọng.

Trong đó, đáng chú ý là việc bổ sung quy định về chỉ định hòa giải viên nhằm kiện toàn nhân sự, bảo đảm đủ số lượng, chất lượng hòa giải viên và duy trì hoạt động ổn định, liên tục của tổ hòa giải ở cơ sở; quy định đầy đủ, toàn diện hơn về quyền, nghĩa vụ của đội ngũ hòa giải viên; quy định cụ thể hình thức tham gia và quyền, nghĩa vụ của người được mời tham gia hòa giải; quy định trường hợp một hoặc các bên yêu cầu Tòa án nhân dân có thẩm quyền công nhận kết quả hoà giải thành thì thực hiện theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự.

Đặc biệt, dự thảo Luật Hòa giải ở cơ sở đã bổ sung một số quy định nhằm ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hòa giải ở cơ sở như quy định về hòa giải trực tuyến, bầu hòa giải viên, tổ trưởng tổ hòa giải bằng hình thức trực tuyến để các địa phương, hòa giải viên quyết định lựa chọn thực hiện bên cạnh phương thức truyền thống…

Đồng thời, các quy định về trách nhiệm quản lý nhà nước về hòa giải ở cơ sở, nội dung quản lý nhà nước về hòa giải ở cơ sở và trách nhiệm của UBND các cấp trong công tác hòa giải ở cơ sở được rà soát, hoàn thiện bảo đảm phù hợp với bối cảnh vận hành mô hình tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp và chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, bảo đảm quyền con người, quyền công dân, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoà giải góp phần giữ gìn đoàn kết cộng đồng và ổn định trật tự xã hội.

Các đại biểu tham dự Hội nghị đánh giá cao sự chuẩn bị hồ sơ dự án Luật của Bộ Tư pháp và thống nhất về sự cần thiết sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở nhằm khắc phục những bất cập, hạn chế trong thực tiễn.

Nhiều ý kiến tập trung đề nghị tiếp tục cụ thể hóa các chủ trương, đường lối của Đảng vào dự thảo Luật; rà soát, hoàn thiện các nguyên tắc tổ chức, hoạt động hòa giải ở cơ sở theo hướng bảo đảm tính toàn diện, khả thi, phát huy dân chủ và quyền tham gia của người dân.

Các đại biểu cũng đề xuất nghiên cứu mô hình tổ hòa giải phù hợp với thực tiễn, nhất là trong bối cảnh sáp nhập thôn, tổ dân phố; bảo đảm kinh phí cho công tác hòa giải ở cơ sở và tiếp tục phát huy vai trò của MTTQ Việt Nam trong hoạt động hòa giải.

Tiếp thu các ý kiến góp ý, đại diện cơ quan chủ trì soạn thảo cho biết, Bộ Tư pháp sẽ nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo Luật trước khi trình cơ quan có thẩm quyền xem xét.

Diệu Anh