Đề xuất quy định mới về cấp ý kiến pháp lý

Bộ Tư pháp cho biết: Ngày 10/12/2025, Quốc hội đã ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý nợ công số 20/2017/QH14 (Luật số 141/2025/QH15) với nhiều quy định mới về quản lý và sử dụng vốn vay ODA, vay ưu đãi. Trong đó, có những quy định liên quan trực tiếp đến công tác cấp ý kiến pháp lý như: danh nghĩa ký kết thỏa thuận vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài; trình tự, thủ tục, đàm phán, ký, phê chuẩn, phê duyệt điều ước quốc tế, thỏa thuận về vay ODA, vay ưu đãi nước ngoài; nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan, tổ chức có liên quan… Vì vậy, Nghị định số 51/2015/NĐ-CP ngày 26/5/2015 của Chính phủ về cấp ý kiến pháp lý (Nghị định số 51/2015/NĐ-CP) cần được sửa đổi, bổ sung để bảo đảm phù hợp với Luật số 141/2025/QH15 và một số các văn bản quy pháp pháp luật khác.

Dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 51/2015/NĐ-CP gồm 04 Điều, cụ thể như sau:

Điều 1: Sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 51/2015/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung 11/23 Điều).

Điều 2: Bãi bỏ một số điểm, khoản, điều của Nghị định số 91/2018/NĐ-CP ngày 26/6/2018 của Chính phủ về cấp và quản lý bảo lãnh Chính phủ và Nghị định số 95/2018/NĐ-CP ngày 30/6/2018 của Chính phủ quy định về phát hành, đăng ký, lưu ký, niêm yết và giao dịch công cụ nợ của Chính phủ trên thị trường chứng khoán.

Điều 3: Hiệu lực thi hành.

Điều 4: Điều khoản chuyển tiếp để quy định việc cấp ý kiến pháp lý cho những đối tượng có đầy đủ hồ sơ yêu cầu cấp ý kiến pháp lý được gửi đến Bộ Tư pháp trước thời điểm Nghị định này có hiệu lực.

Nội dung lược bỏ

Theo Bộ Tư pháp, Điều 5 Nghị định số 51/2015/NĐ-CP quy định Bộ Tư pháp xem xét cấp ý kiến pháp lý đối với các văn bản mà Nhà nước, Chính phủ hoặc cơ quan Nhà nước là một bên trong các trường hợp sau: (i) Điều ước quốc tế về vay vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và vay ưu đãi; văn bản liên quan khác mà Nhà nước, Chính phủ hoặc cơ quan Nhà nước là một bên (nếu có); (ii) Thỏa thuận vay nhân danh Nhà nước, Chính phủ hoặc Bộ Tài chính; (iii) Văn bản bảo lãnh Chính phủ cho các khoản vay được Chính phủ bảo lãnh hoặc văn bản phát hành trái phiếu quốc tế được Chính phủ bảo lãnh; (iv) Thỏa thuận phát hành trái phiếu quốc tế của Chính phủ; (v) Dự án đầu tư theo hình thức đối tác công - tư (PPP) (bao gồm hợp đồng dự án, văn bản bảo lãnh Chính phủ (nếu có), hợp đồng thuê đất và các văn bản khác liên quan đến dự án mà Nhà nước, Chính phủ hoặc cơ quan nhà nước là một bên); (vi) Các trường hợp đặc biệt khác theo phân công của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Tuy nhiên, Nghị quyết số 07-NQ/TW đã nêu chủ trương: "Hạn chế tối đa cấp bảo lãnh chính phủ cho các khoản vay mới". Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư không có quy định về cấp ý kiến pháp lý cho dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư. Ngoài ra, thực tiễn cho thấy hầu hết những trường hợp được cấp ý kiến pháp lý theo quy định của Nghị định số 51/2015/NĐ-CP là điều ước quốc tế về vốn ODA, thỏa thuận về vốn ODA nhân danh Chính phủ (khoảng 95% số ý kiến pháp lý mà Bộ Tư pháp đã cấp); việc cấp ý kiến pháp lý cho những đối tượng khác là rất ít hoặc chưa thực hiện trên thực tế.

Nguồn vốn ODA là một yếu tố quan trọng hỗ trợ Việt Nam phát triển kinh tế - xã hội nên việc cấp ý kiến pháp lý cho các điều ước quốc tế, thỏa thuận về vốn ODA, vay ưu đãi là có thể chấp nhận được. Tuy vậy, việc Bộ Tư pháp (một cơ quan thuộc Chính phủ) cấp ý kiến pháp lý cũng sẽ làm tăng thêm một "vòng" ràng buộc pháp lý nữa của Chính phủ, điều này đồng nghĩa với việc nếu xảy ra tranh chấp với bên nước ngoài liên quan đến văn bản được cấp ý kiến pháp lý thì Chính phủ, Nhà nước Việt Nam sẽ chắc chắn trở thành một bên trong tranh chấp này. Do đó, việc Bộ Tư pháp cấp ý kiến pháp lý nên được hạn chế ở mức tối đa, chỉ nên cấp trong những trường hợp thực sự cần thiết.

Từ những lý do nêu trên, để bảo đảm phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, Luật của Quốc hội, phù hợp với tình hình thực tế và giảm rủi ro pháp lý cho Chính phủ Việt Nam, dự thảo Nghị định lược bỏ các đối tượng được xem xét cấp ý kiến pháp lý sau: (i) Văn bản bảo lãnh Chính phủ cho các khoản vay được Chính phủ bảo lãnh hoặc văn bản phát hành trái phiếu quốc tế được Chính phủ bảo lãnh; (ii) Thỏa thuận phát hành trái phiếu quốc tế của Chính phủ; (iii) Dự án đầu tư theo hình thức đối tác công - tư (PPP) (bao gồm hợp đồng dự án, văn bản bảo lãnh Chính phủ (nếu có), hợp đồng thuê đất và các văn bản khác liên quan đến dự án mà Nhà nước, Chính phủ hoặc cơ quan nhà nước là một bên); (iv) Các trường hợp đặc biệt khác theo phân công của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Với việc lược bỏ các đối tượng được xem xét cấp ý kiến pháp lý nêu trên, dự thảo Nghị định lược bỏ quy định tương ứng về cơ quan, tổ chức có quyền yêu cầu cấp ý kiến pháp lý tại Nghị định số 51/2015/NĐ-CP và bãi bỏ các quy định về cấp ý kiến pháp lý cho văn bản bảo lãnh Chính phủ, văn bản phát hành trái phiếu quốc tế được Chính phủ bảo lãnh tại Nghị định số 91/2018/NĐ-CP và Nghị định số 95/2018/NĐ-CP.

Nội dung bổ sung

Dự thảo Nghị định bổ sung định nghĩa về cơ quan, tổ chức có liên quan đến việc cấp ý kiến pháp lý để bảo đảm quy định rõ ràng về đối tượng áp dụng của Nghị định; đồng thời, cụ thể hóa trách nhiệm của từng cơ quan.

Đồng thời, Dự thảo Nghị định bổ sung quy định về trách nhiệm của cơ quan, tổ chức có liên quan đến văn bản được xem xét cấp ý kiến pháp lý. Lý do: Theo quy định hiện hành thì Bộ Tài chính là cơ quan có quyền yêu cầu Bộ Tư pháp cấp ý kiến pháp lý cho điều ước quốc tế, thỏa thuận về vay ODA. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, Bộ Tài chính chỉ là cơ quan chủ trì việc ký kết điều ước quốc tế, thỏa thuận vay mà không phải là cơ quan chủ quản dự án, cơ quan trực tiếp thực hiện dự án (vai trò này thuộc về Bộ quản lý ngành, lĩnh vực khác, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Ban quản lý dự án...). Trong những trường hợp như vậy, cơ quan chủ quản, cơ quan thực hiện dự án có đầy đủ hiểu biết và thông tin, nội dung về điều ước quốc tế, thỏa thuận vay nên cần phải có trách nhiệm trong việc cung cấp thông tin, ý kiến, hồ sơ, tài liệu để Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính có cơ sở giải quyết việc cấp ý kiến pháp lý.

Dự thảo Nghị định cũng bổ sung quy định về gửi hồ sơ yêu cầu cấp ý kiến pháp lý trên môi trường điện tử để đáp ứng yêu cầu về chuyển đổi số.

Nội dung sửa đổi, hoàn thiện

Dự thảo Nghị định sửa đổi, hoàn thiện quy định liên quan đến điều ước quốc tế theo hướng cấp ý kiến pháp lý cho cả điều ước quốc tế về vốn vay ODA và điều ước quốc tế về vốn ODA không hoàn lại vì trên thực tế, các tổ chức tài chính quốc tế như Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng phát triển châu Á (ADB) vẫn yêu cầu các hiệp định viện trợ không hoàn lại phải được cấp ý kiến pháp lý.

Dự thảo Nghị định sửa đổi, hoàn thiện các quy định về trách nhiệm của Bộ Tư pháp, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức có quyền yêu cầu cấp ý kiến pháp lý, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức có liên quan đến việc cấp ý kiến pháp lý.

Phương Nhi