Điện rác: Cần khung giá sát thực tế để thu hút đầu tư

Cục Điện lực (Bộ Công Thương) đang lấy ý kiến về khung giá phát điện năm 2026 đối với các nhà máy điện rác. Theo tính toán của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), giá trần dự kiến ở mức 2.378,39 đồng/kWh, thấp hơn 7,64% so với mức áp dụng năm 2025.

Khung giá được tính toán trên cơ sở nhiều thông số đầu vào như suất đầu tư, chi phí vận hành và bảo dưỡng (O&M), suất tiêu hao nhiệt, cơ cấu vốn, nguồn vay và các yếu tố liên quan.

Trong quá trình góp ý, một số doanh nghiệp và chuyên gia cho rằng các thông số này cần được cập nhật sát hơn với điều kiện thực tế của các dự án điện rác tại Việt Nam. Điện rác có đặc thù khác với nhiều loại hình nguồn điện khác khi một dự án đồng thời thực hiện hai chức năng là xử lý chất thải và sản xuất điện. Vì vậy, hiệu quả của dự án không chỉ được đánh giá từ lượng điện bán lên hệ thống mà còn từ việc giảm lượng rác phải chôn lấp, tiết kiệm quỹ đất và giảm áp lực môi trường tại các đô thị.

Suất đầu tư, chi phí vận hành cần sát thực tế

Một trong những vấn đề được quan tâm là suất đầu tư tham chiếu. Theo phương án tính toán, EVN sử dụng số liệu từ báo cáo nghiên cứu khả thi của Nhà máy Xử lý chất thải rắn Trà Vinh, với suất đầu tư khoảng 120,16 triệu đồng/kW.

Tuy nhiên, số liệu này được xây dựng cách đây khoảng 2 năm, trong khi chi phí thiết bị, vật liệu, nhân công kỹ thuật, logistics và tỷ giá đã có nhiều biến động.

Các dự án điện rác cũng có yêu cầu kỹ thuật đặc thù. Lò đốt và hệ thống trao đổi nhiệt phải sử dụng nhiều vật liệu chịu nhiệt, chống ăn mòn; đồng thời phải đầu tư hệ thống xử lý khí thải, tro bay để đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao về môi trường.

Theo dữ liệu chào thầu EPC và báo cáo nghiên cứu khả thi của một số dự án trong khoảng 24 tháng gần đây, suất đầu tư có thể dao động khoảng 140-148 triệu đồng/kW. Từ đó, doanh nghiệp đề nghị rà soát lại suất đầu tư tham chiếu trong phương án tính giá.

Ông Nguyễn Đức Thắng, Giám đốc Ban Kỹ thuật nhiệt điện và điện rác, Công ty TNHH Tư vấn Năng lượng VATEC, cho rằng suất đầu tư còn phụ thuộc đáng kể vào quy mô nhà máy.

Theo ông Thắng, mức suất đầu tư đang được sử dụng để tính toán phù hợp hơn với những dự án quy mô lớn, công suất phát điện từ khoảng 50 MW trở lên. Trong khi đó, các dự án nhỏ, công suất khoảng 7,5-15 MW, suất đầu tư có thể lên tới 6.000-6.500 USD/kW, tương đương khoảng 157-169 triệu đồng/kW; các dự án từ 15-50 MW có thể ở mức khoảng 140 triệu đồng/kW.

Do đó, việc lựa chọn dự án tham chiếu cần tính đến sự khác biệt về quy mô, công nghệ và điều kiện triển khai để hạn chế chênh lệch giữa thông số tính toán và chi phí thực tế.

Chi phí vận hành và bảo dưỡng (O&M) cũng được các doanh nghiệp đề nghị xem xét. Trong phương án hiện nay, tỷ lệ chi phí O&M cố định được xác định ở mức 2,1%.

Theo ông Nguyễn Đức Thắng, vận hành nhà máy điện rác có nhiều điểm khác biệt so với các loại hình phát điện sử dụng nhiên liệu tương đối ổn định. Rác thải sinh hoạt tại Việt Nam nhìn chung có độ ẩm cao, thành phần không đồng đều và chưa được phân loại triệt để tại nguồn, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đốt và tuổi thọ thiết bị.

Ngoài chi phí bảo trì lò hơi, quạt hút và các thiết bị thường xuyên chịu tác động của ăn mòn, nhà máy còn phải chi cho hóa chất xử lý khí thải, than hoạt tính, xúc tác, thay thế túi lọc bụi, xử lý nước rỉ rác và tro bay.

Theo số liệu một số doanh nghiệp cung cấp trong quá trình góp ý, tỷ lệ O&M tại một số dự án có thể cao hơn đáng kể so với mức 2,1% đang được sử dụng. Vì vậy, các doanh nghiệp kiến nghị Cục Điện lực rà soát, điều chỉnh tỷ lệ O&M theo hướng sát hơn với chi phí vận hành thực tế.

Khung giá cần tính đúng đặc thù điện rác

Suất tiêu hao nhiệt cũng là thông số được các nhà đầu tư và chuyên gia đề nghị điều chỉnh. EVN tính toán mức suất tiêu hao nhiệt tinh là 2.602,8 kcal/kWh, tương ứng hiệu suất phát điện khoảng 33%.

Theo các ý kiến góp ý, mức hiệu suất này tiệm cận với các nhà máy nhiệt điện than sử dụng nhiên liệu ổn định, trong khi chất thải rắn sinh hoạt tại Việt Nam có độ ẩm cao, nhiệt trị thấp và thành phần biến động mạnh. Hiệu suất phát điện thực tế của các nhà máy điện rác chỉ đạt khoảng 20-24%.

Do đó, suất tiêu hao nhiệt tinh của điện rác được cho là phải nằm trong khoảng 3.583-4.302 kcal/kWh, cao gấp khoảng 1,5 lần so với mức trong dự thảo. Các doanh nghiệp kiến nghị thông số này được xác định trên cơ sở dữ liệu thực tế của những nhà máy điện rác có công nghệ, quy mô và điều kiện vận hành tương đồng, thay vì sử dụng thông số tiệm cận với nhiệt điện than.

Thực tế quá trình xây dựng khung giá năm 2025 cũng cho thấy tác động của việc cập nhật các thông số đầu vào. Đầu năm 2025, EVN từng đề xuất giá điện rác tối đa ở mức 1.974 đồng/kWh. Sau quá trình rà soát, cập nhật số liệu, mức giá tối đa chính thức được xác định là 2.575,18 đồng/kWh, chưa bao gồm thuế giá trị gia tăng.

Sang năm 2026, mức giá trần đang được đề xuất giảm xuống 2.378,39 đồng/kWh.

Theo ông Nguyễn Đức Thắng, nếu áp dụng mức giá này, thời gian hoàn vốn của một số dự án điện rác có thể kéo dài 15-17 năm, ảnh hưởng đến khả năng thu xếp vốn và sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư.

Từ thực tế các dự án điện rác có vốn đầu tư lớn, công nghệ phức tạp và thời gian thu hồi vốn dài, ông Thắng đề xuất nghiên cứu tiếp tục áp dụng cơ chế giá FIT cố định ở mức 10,05 US cent/kWh trong một số năm, nhằm tạo sự ổn định về dòng tiền và thuận lợi hơn cho doanh nghiệp huy động nguồn vốn dài hạn.

Trường hợp chuyển sang cơ chế khung giá, các doanh nghiệp kiến nghị tính toán lại đầy đủ các thông số đầu vào theo mặt bằng thực tế, từ suất đầu tư, chi phí vận hành và bảo dưỡng, suất tiêu hao nhiệt đến các yếu tố liên quan, qua đó bảo đảm khung giá phản ánh đúng đặc thù của điện rác và tạo dư địa thu hút đầu tư.

Anh Thơ