Dự án khuyến nông tạo đà cho phát triển nông nghiệp gắn với làng nghề

Từ những thửa ruộng lúa kém hiệu quả, những đầm sen hôm nay không chỉ mang lại sinh kế mới cho nông dân mà còn trở thành điểm nhấn sinh thái, văn hóa, góp phần làm giàu thêm bản sắc vùng quê ven đô.

Trong nhiều năm qua, việc canh tác lúa trên một số diện tích đất trũng, khó chủ động nước tại Chuyên Mỹ cho hiệu quả kinh tế không cao. Trước thực tế đó, chính quyền địa phương và người dân đã chủ động tìm kiếm mô hình sản xuất mới phù hợp hơn với điều kiện tự nhiên, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững. Cây sen – loài cây quen thuộc với làng quê Bắc Bộ đã được lựa chọn như một hướng đi giàu tiềm năng.

Không chỉ là cây trồng cho giá trị kinh tế, sen còn mang giá trị cảnh quan, văn hóa và sinh thái. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều mô hình trồng sen trước đây mới chỉ dừng lại ở khai thác nông sản thô, thiếu đầu tư đồng bộ, chưa gắn kết chặt chẽ với du lịch và xây dựng thương hiệu, nên hiệu quả chưa tương xứng với tiềm năng.

Từ yêu cầu đó, việc phát triển sen không còn đơn thuần là trồng một loại cây mới, mà cần được nhìn nhận trong tổng thể chuỗi giá trị: từ sản xuất, chế biến, xây dựng nhãn hiệu, đến phát triển các sản phẩm du lịch trải nghiệm, liên kết tiêu thụ và quảng bá hình ảnh địa phương.

Thực hiện Dự án Khuyến nông Trung ương "Xây dựng mô hình sản xuất hoa sen gắn với xây dựng nhãn hiệu và phát triển du lịch tại một số tỉnh đồng bằng sông Hồng" giai đoạn 2025 – 2026, năm 2025, Trung tâm Khuyến nông Hà Nội đã phối hợp với chính quyền địa phương triển khai mô hình tại xã Chuyên Mỹ.

Đây là mô hình mang tính tổng hợp, không chỉ hỗ trợ nông dân về giống, vật tư, kỹ thuật canh tác mà còn hướng tới mục tiêu dài hạn là xây dựng chuỗi sản phẩm sen gắn với phát triển du lịch nông nghiệp và du lịch làng nghề, một hướng đi phù hợp với lợi thế sẵn có của địa phương.

Mô hình được triển khai trên diện tích 7,5ha với sự tham gia của 10 hộ dân. Các giống sen được lựa chọn trình diễn khá đa dạng, gồm sen Mặt Bằng, sen Ánh Hồng, sen hồng Đồng Tháp, sen Quan Âm, sen Super và sen Bách Diệp hồng. Việc đa dạng giống không chỉ nhằm đánh giá khả năng thích nghi, sinh trưởng mà còn tạo nên sự phong phú về màu sắc, hình thái, phục vụ nhu cầu tham quan, chụp ảnh và phát triển sản phẩm du lịch.

Ngay từ khi triển khai, các hộ tham gia mô hình và người dân trong khu vực đã được tập huấn bài bản về kỹ thuật trồng, chăm sóc sen, từ khâu cải tạo ao đầm, chọn giống, bón phân, quản lý sâu bệnh đến thu hoạch. Đặc biệt, cán bộ khuyến nông đã trực tiếp hướng dẫn tại ruộng, "cầm tay chỉ việc", giúp nông dân nhanh chóng nắm bắt quy trình kỹ thuật.

Kết quả bước đầu cho thấy, tỉ lệ cây sống sau trồng 15 ngày đạt từ 90 – 93%, trong đó các giống sen Ánh Hồng, Super và hồng Đồng Tháp có tỉ lệ sống cao nhất. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy các giống sen phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu của địa phương.

Tuy nhiên, do năm đầu tiên triển khai, thời điểm trồng tương đối muộn nên dù sen ra nhiều hoa, nhưng kích thước hoa còn nhỏ, năng suất và sản lượng chưa đạt như kỳ vọng. Những hạn chế ban đầu này được xác định là khó tránh khỏi trong giai đoạn khởi động mô hình.

Theo các chuyên gia khuyến nông, sen là cây trồng lâu năm, từ năm thứ hai trở đi sẽ phát huy rõ ưu thế khi không phải đầu tư lại chi phí giống, cây sinh trưởng ổn định hơn, năng suất hoa và hạt tăng lên đáng kể. Khi đó, hiệu quả kinh tế của mô hình sẽ được nâng cao rõ rệt.

Điểm khác biệt và cũng là giá trị cốt lõi của mô hình tại Chuyên Mỹ chính là định hướng phát triển sen gắn với du lịch trải nghiệm. Những đầm sen nở rộ không chỉ cho hoa, hạt mà còn trở thành không gian sinh thái hấp dẫn, nơi du khách có thể tham quan, chụp ảnh, tìm hiểu quy trình trồng sen, thưởng thức các sản phẩm từ sen và trải nghiệm nhịp sống làng quê.

Khi được đầu tư bài bản, các sản phẩm từ sen như trà sen, hạt sen sấy, tinh dầu, ẩm thực từ sen… hoàn toàn có thể trở thành sản phẩm quà tặng, quà lưu niệm mang đậm dấu ấn địa phương. Song song với đó là việc xây dựng nhãn hiệu, thương hiệu cho sản phẩm sen Chuyên Mỹ, giúp nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

Đặc biệt, Chuyên Mỹ vốn nổi tiếng với các làng nghề truyền thống, việc kết nối du lịch sen với du lịch làng nghề sẽ tạo nên chuỗi trải nghiệm đa dạng: du khách vừa được hòa mình vào không gian sinh thái, vừa được khám phá giá trị văn hóa, nghề thủ công của địa phương. Đây chính là nền tảng để hình thành chuỗi du lịch nông nghiệp làng nghề bền vững.

Mô hình sản xuất hoa sen gắn với xây dựng nhãn hiệu và phát triển du lịch tại xã Chuyên Mỹ không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn góp phần tạo việc làm tại chỗ, nâng cao thu nhập cho người dân, từng bước thay đổi tư duy sản xuất từ manh mún sang liên kết, từ đơn giá trị sang đa giá trị.

Quan trọng hơn, mô hình còn góp phần quảng bá hình ảnh địa phương, thu hút du khách trong và ngoài nước, tạo động lực để Chuyên Mỹ phát triển theo hướng nông thôn sinh thái, văn minh, giàu bản sắc.

Từ những đầm sen hôm nay, Chuyên Mỹ đang gieo những "hạt giống" cho tương lai – nơi nông nghiệp không chỉ là sản xuất, mà còn là văn hóa, là du lịch, là con đường phát triển bền vững cho vùng quê ven đô Hà Nội.

                                                                                                                                       Thiện Tâm

Bài viết có sự phối hợp của Sở NN&MT Hà Nội