Dữ liệu và AI mở hướng mới cho chuyển đổi số ngành Tài chính

Tài chính số Việt Nam chuyển từ số hóa sang quản trị bằng dữ liệu

Ngày 24/9 tại Hà Nội, Bộ Tài chính tổ chức Hội thảo - Triển lãm về Tài chính số trong quản lý ngân sách nhà nước năm 2026 - Vietnam Digital Finance 2026 (VDF-2026), với chủ đề "Xây dựng hệ sinh thái tài chính số thông minh, an toàn, kết nối và bền vững".

Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Việt Hà, Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và chuyển đổi số (Bộ Tài chính) nhấn mạnh: Yêu cầu lấy dữ liệu làm nguồn lực cốt lõi, kết nối và chia sẻ làm phương thức vận hành, AI cùng các công nghệ số làm công cụ.

Theo định hướng này, hiệu quả quản trị và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp sẽ trở thành thước đo của quá trình chuyển đổi số.

Theo đó, ngành Tài chính cần thực hiện bốn chuyển đổi lớn: từ số hóa sang quản trị dựa trên dữ liệu; từ ứng dụng AI riêng lẻ sang xây dựng năng lực AI toàn ngành; từ các hệ thống khép kín sang hệ sinh thái kết nối, liên thông; từ cách tiếp cận an toàn ở khâu sau sang nguyên tắc bảo đảm an toàn ngay từ thiết kế.

Sự thay đổi này cho thấy chuyển đổi số đang đi sâu hơn vào mô hình quản trị. Giá trị của công nghệ được đặt trong khả năng hỗ trợ ra quyết định nhanh hơn, chính xác hơn, giảm thủ tục, tiết kiệm nguồn lực và phát hiện sớm rủi ro.

Đồng thời, đây cũng là cơ sở để xây dựng một nền tài chính hiện đại, minh bạch, có khả năng thích ứng trước những biến động ngày càng nhanh.

VDF-2026 đặt ra nhiều bài toán cần tiếp tục giải quyết, như dữ liệu kết nối thế nào để khai thác hiệu quả, AI nên được ưu tiên cho nghiệp vụ nào, hạ tầng nào đáp ứng yêu cầu triển khai AI quy mô lớn và đổi mới công nghệ được tổ chức ra sao để tốc độ song hành với an toàn, bảo mật và trách nhiệm con người.

Một hệ sinh thái tài chính số thông minh trước hết cần dữ liệu đủ tốt để vận hành. Tại phiên toàn thể, Đại tá Hà Nam Trung, Phó Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia (Bộ Công an) cho rằng: Dữ liệu cần thực sự trở thành hạ tầng nền tảng, cung cấp nguồn lực cho phân tích, dự báo và điều hành trong toàn bộ hệ sinh thái tài chính số.

Điều này đặt ra yêu cầu chuyển từ trạng thái "có cơ sở dữ liệu" sang khai thác được giá trị của dữ liệu. Khi dữ liệu tài chính được chuẩn hóa, kết nối và tái sử dụng hiệu quả, nhiều thông tin người dân, doanh nghiệp từng phải kê khai lại có thể được chia sẻ giữa các hệ thống. Qua đó, thủ tục hành chính được rút ngắn, chi phí tuân thủ tiếp tục giảm.

Bên cạnh đó, khả năng kết nối phải đi cùng yêu cầu về chất lượng và an toàn dữ liệu. Theo Đại tá Hà Nam Trung, an ninh, quản lý, giám sát và kiểm toán dữ liệu cần được thiết kế ngay từ đầu và duy trì xuyên suốt vòng đời dữ liệu.

Đây là yêu cầu được đặt ra trong bối cảnh AI ngày càng tham gia sâu vào hoạt động phân tích, hỗ trợ quyết định và cung cấp dịch vụ tài chính số.

Việt Nam đã hình thành nhiều nền tảng quan trọng, từ hành lang pháp lý về dữ liệu, hạ tầng Trung tâm Dữ liệu quốc gia đến các cơ sở dữ liệu quy mô lớn của Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Vì vậy, vấn đề của giai đoạn tiếp theo được đặt vào chất lượng dữ liệu, mức độ liên thông và khả năng chuyển dữ liệu thành giá trị phục vụ thực tiễn.

Đưa AI vào những bài toán thực chất

Chuyển đổi số đang bước vào giai đoạn phát triển sâu hơn, khi AI, dữ liệu lớn, điện toán đám mây và các nền tảng số ngày càng tham gia trực tiếp vào hoạt động quản trị.

Ông Nguyễn Minh Ngọc, Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và chuyển đổi số (Bộ Tài chính) nhấn mạnh: Bước sang giai đoạn mới, ngành Tài chính cần tiến tới quản trị dựa trên dữ liệu được kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả; từng bước đưa AI vào hỗ trợ nghiệp vụ, phân tích, dự báo và quá trình ra quyết định.

Định hướng này được triển khai trên nhiều lĩnh vực trọng yếu như thuế, hải quan, kho bạc, chứng khoán, dự trữ nhà nước, doanh nghiệp, thống kê và bảo hiểm xã hội.

Theo đó, việc ứng dụng AI, phân tích dữ liệu lớn, điện toán đám mây cùng các công nghệ tiên tiến được kỳ vọng tạo thêm năng lực xử lý dữ liệu, nhận diện rủi ro và nâng cao hiệu quả quản lý tài chính.

Bước chuyển được cụ thể hóa trong Chiến lược Chuyển đổi số của Bộ Tài chính đến năm 2030, phê duyệt tại Quyết định số 3546/QĐ-BTC ngày 20/10/2025.

Chiến lược xác định tầm nhìn xây dựng ngành Tài chính hiện đại, minh bạch, hiệu quả, có khả năng thích ứng cao trên nền tảng công nghệ số và dữ liệu số, đáp ứng yêu cầu quản lý tài chính công trong giai đoạn mới.

Theo mục tiêu đề ra, 100% cơ sở dữ liệu chuyên ngành của Bộ Tài chính sẽ được tạo lập, cập nhật, khai thác, kết nối và chia sẻ, bảo đảm nguyên tắc "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung", đồng thời tích hợp vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính.

Mặt khác, 100% thủ tục hành chính đủ điều kiện và có phát sinh hồ sơ trong ba năm gần nhất được cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình; 100% hồ sơ, kết quả giải quyết thủ tục hành chính được số hóa.

Người dân, doanh nghiệp sử dụng dịch vụ công trực tuyến được định danh, xác thực thông suốt qua VNeID, hướng tới giảm giấy tờ và hạn chế việc cung cấp lại thông tin đã có.

Một mục tiêu khác là 100% cơ sở dữ liệu đạt cấp độ 4 và 90% đạt cấp độ 5 về mức độ trưởng thành trong quản trị dữ liệu.

Những mục tiêu này cho thấy yêu cầu chuyển đổi số đã tiến thêm một bước: từ xây dựng cơ sở dữ liệu sang quản trị, kết nối và khai thác dữ liệu có chất lượng, qua đó tạo ra giá trị thiết thực cho hoạt động điều hành.

Cuối cùng, khi dữ liệu được chuẩn hóa, liên thông và đặt vào trung tâm của quá trình quản trị, AI có nền tảng để phát huy hiệu quả trong phân tích, dự báo và hỗ trợ ra quyết định.

Anh Minh