Đưa kết quả nghiên cứu ra khỏi phòng thí nghiệm tới doanh nghiệp, địa phương

Chiều 29/5, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam tổ chức hội thảo "Khơi dậy và kết nối các nguồn lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo" và các hoạt động kỷ niệm 51 năm ngày thành lập Viện Hàn lâm.

Theo GS.TS. Trần Hồng Thái, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu đối với khoa học và công nghệ đã thay đổi căn bản. Giá trị cuối cùng của nghiên cứu không chỉ dừng ở công bố khoa học mà phải được thể hiện bằng khả năng tạo ra công nghệ, sản phẩm, doanh nghiệp, thị trường và đóng góp thiết thực cho đời sống nhân dân.

GS.TS. Trần Hồng Thái cho biết, Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực then chốt để tạo bứt phá phát triển trong kỷ nguyên mới.

Theo ông, điều này đặt ra yêu cầu các tổ chức khoa học, nhà khoa học và doanh nghiệp phải cùng đưa khoa học công nghệ trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp và động lực tăng trưởng thực chất của nền kinh tế.

Nghiên cứu cơ bản là nền tảng để làm chủ công nghệ

Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho biết, thời gian qua, Viện Hàn lâm đã gửi danh mục 112 công nghệ tới các địa phương nhằm thúc đẩy chuyển giao và ứng dụng vào thực tiễn địa phương.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý cần nhìn nhận đầy đủ vai trò của nghiên cứu cơ bản trong hệ sinh thái khoa học công nghệ. Theo ông, công nghệ đột phá là quan trọng nhưng nghiên cứu cơ bản mới là tiền đề để tạo ra, làm chủ và phát triển công nghệ.

“Muốn tạo ra công nghệ và ít nhất là làm chủ, phát triển được công nghệ thì phải có nghiên cứu cơ bản”, ông nói.

GS.TS. Trần Hồng Thái cho biết, sau 51 năm phát triển, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã xây dựng được hệ thống nghiên cứu cơ bản mạnh hàng đầu cả nước và nằm trong nhóm dẫn đầu khu vực Đông Nam Á. Chính nền tảng này đã giúp Viện Hàn Lâm có khả năng hình thành và phát triển nhiều công nghệ mới.

Ông dẫn lại chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về việc chú trọng các nghiên cứu cơ bản nền tảng, coi đây là yếu tố không thể thiếu để phát triển khoa học công nghệ bền vững và tạo nền tảng cho các hợp tác lâu dài trong tương lai.

Hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực chất

Từ nền tảng nghiên cứu cơ bản, vấn đề quan trọng hiện nay là kết nối các nguồn lực để thúc đẩy đổi mới sáng tạo và thương mại hóa công nghệ.

Theo GS.TS. Trần Hồng Thái, đổi mới sáng tạo không thể là nỗ lực đơn lẻ của một viện nghiên cứu hay một nhóm nhà khoa học, mà phải là sự cộng hưởng giữa Nhà nước, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học, nhà đầu tư, tổ chức hỗ trợ đổi mới sáng tạo và thế hệ trẻ.

“Nếu các nguồn lực này còn rời rạc, kết quả nghiên cứu sẽ khó đi xa. Nhưng nếu được kết nối đúng cách, chúng ta có thể hình thành một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thực chất”, ông nhấn mạnh.

Từ thực tiễn đó, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam xác định đổi mới sáng tạo trong giai đoạn tới sẽ tập trung vào ba định hướng lớn.

Thứ nhất, đưa kết quả nghiên cứu ra khỏi phòng thí nghiệm, tiến gần hơn tới doanh nghiệp và đời sống. Hiện Viện Hàn lâm có nhiều kết quả nghiên cứu có khả năng ứng dụng trong nông nghiệp, thủy sản, môi trường, vật liệu mới, công nghệ sinh học, y sinh, công nghệ số, công nghệ vũ trụ, phòng chống thiên tai và phát triển bền vững. Tuy nhiên, cần có cơ chế sàng lọc, tiêu chuẩn hóa, thử nghiệm và chuyển giao để các kết quả này trở thành sản phẩm và dịch vụ thực tiễn.

Thứ hai, tăng cường kết nối giữa nhà khoa học, doanh nghiệp và nhà đầu tư. Theo ông, trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hiện đại, doanh nghiệp không chỉ là nơi tiếp nhận công nghệ mà phải trở thành đối tác cùng đặt bài toán, cùng đầu tư, cùng thử nghiệm và cùng chia sẻ lợi ích với viện nghiên cứu, trường đại học.

Bên cạnh đó, các quỹ đầu tư đổi mới sáng tạo và tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp có vai trò quan trọng trong chia sẻ rủi ro giai đoạn đầu, hỗ trợ quản trị, kết nối thị trường và đưa công nghệ từ phòng thí nghiệm ra thị trường.

Thứ ba là hình thành môi trường ươm tạo và khởi nghiệp công nghệ ngay trong hệ sinh thái của Viện Hàn lâm. 

Tại hội thảo, Ban tổ chức đã công bố quyết định thành lập và ra mắt Câu lạc bộ Ươm tạo và Khởi nghiệp của Trung tâm Đổi mới sáng tạo công nghệ cao. 

Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cho rằng khoảng cách giữa kết quả nghiên cứu và sản phẩm thị trường hiện vẫn còn khá lớn. Khoảng cách này chỉ có thể được thu hẹp thông qua cơ chế phối hợp hiệu quả giữa nhà khoa học, doanh nghiệp, nhà đầu tư, tổ chức hỗ trợ sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn đo lường chất lượng và cơ quan quản lý nhà nước.

Ông nhấn mạnh, nhà khoa học muốn đưa công nghệ vào cuộc sống phải trực tiếp đi tới địa phương, doanh nghiệp để nhìn ra các bài toán thực tiễn.

“Làm khoa học công nghệ mà chỉ ở trong phòng làm việc thì khó đi vào cuộc sống. Phải về địa phương, xuống ao tôm, vùng nuôi trồng thủy sản, vào doanh nghiệp thì mới thấy được nhu cầu thực tế”, ông chia sẻ.

Theo GS.TS. Trần Hồng Thái, Viện Hàn lâm mong muốn các doanh nghiệp chủ động đặt hàng nghiên cứu và đưa ra bài toán công nghệ từ thực tiễn sản xuất, thị trường. Đây sẽ là cơ sở để các nhà khoa học định hướng nghiên cứu sát thực tế hơn, nâng cao khả năng thương mại hóa sản phẩm.

Tài sản trí tuệ phải trở thành nguồn lực phát triển

Tại hội thảo, TS. Nguyễn Hữu Cẩn, Quyền Viện trưởng Viện Sở hữu trí tuệ quốc gia, cho rằng để khơi dậy nguồn lực đổi mới sáng tạo cần đặc biệt chú trọng quản trị tài sản trí tuệ.

Theo ông, cần chuyển mạnh từ tư duy “quản lý kết quả nghiên cứu” sang tư duy “quản trị tài sản trí tuệ”, coi mỗi kết quả nghiên cứu, giải pháp công nghệ hay dữ liệu kỹ thuật là một tài sản có giá trị kinh tế tiềm năng.

Ông nhấn mạnh hoạt động sở hữu trí tuệ cần được tích hợp ngay từ đầu quá trình nghiên cứu, thay vì chỉ thực hiện bảo hộ ở giai đoạn cuối.

Bên cạnh đó, cần xây dựng năng lực quản trị tài sản trí tuệ cho toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Theo TS. Nguyễn Hữu Cẩn, một startup công nghệ khó phát triển bền vững nếu thiếu chiến lược sở hữu trí tuệ; đồng thời các trung tâm đổi mới sáng tạo cũng khó tạo đột phá nếu thiếu năng lực hỗ trợ khai thác, định giá và thương mại hóa tài sản trí tuệ.

Ông cho rằng tài sản trí tuệ chỉ thực sự phát huy giá trị khi được đặt trong hệ sinh thái kết nối mở giữa doanh nghiệp, thị trường, nhà đầu tư và năng lực sản xuất.

Thu Giang