El Nino mạnh hơn dự báo, đề phòng các hình thái thiên tai nguy hiểm

Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, từ ngày 20/5 đến ngày 21/5, khu vực Đông Bắc Bộ, phía nam tỉnh Lào Cai, Phú Thọ, các tỉnh Thanh Hóa và Nghệ An tiếp tục có mưa vừa, mưa to và dông, cục bộ có nơi mưa rất to. Lượng mưa phổ biến từ 50-100mm, có nơi trên 150mm. Riêng khu vực Đông Bắc, lượng mưa lớn hơn, dao động từ 70-150mm, cục bộ có nơi vượt trên 200mm.

Rủi ro thiên tai do mưa lớn, lốc, sét, mưa đá được cảnh báo ở cấp 1, riêng tỉnh Quảng Ninh nâng lên cấp 2 do diễn biến mưa lớn phức tạp những ngày qua. Cơ quan khí tượng thủy văn khuyến cáo người dân và chính quyền địa phương cần chủ động các biện pháp ứng phó nhằm giảm thiểu tối đa thiệt hại.

22/5 kết thúc đợt mưa cực đoan cục bộ, cường suất lớn

Lý giải nguyên nhân của đợt mưa này, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn Quốc gia Mai Văn Khiêm cho hay, những ngày qua miền Bắc, đặc biệt là phía Đông Bắc Bộ, liên tục xuất hiện mưa rào và dông diện rộng do tác động của đới gió Đông Nam hoạt động mạnh từ mặt đất lên độ cao khoảng 3.000m. Đây là hệ thống thời tiết có khả năng đưa lượng ẩm lớn từ biển vào đất liền, kết hợp điều kiện khí quyển bất ổn nên đã hình thành nhiều vùng mây đối lưu phát triển mạnh.

Một số nơi đã xuất hiện mưa cường suất rất lớn trong thời gian ngắn như Minh Long (tỉnh Cao Bằng) đạt 117,4mm chỉ trong khoảng 1 giờ tối 16/5; Hạ Long (tỉnh Quảng Ninh) đạt khoảng 82mm trong 1 giờ sáng 17/5.

Với lượng mưa lớn tập trung trong thời gian rất ngắn như vậy, nhiều khu vực đô thị và vùng trũng thấp đã xảy ra ngập úng cục bộ.

Thực tế, tháng 5 là thời kỳ chuyển mùa ở miền Bắc nên thường xuất hiện mưa vừa, mưa to kèm dông mạnh. Tuy nhiên, điểm đáng lưu ý của đợt này là tính chất mưa cực đoan cục bộ với cường suất rất lớn trong thời gian ngắn.

Với diễn biến mưa trong những ngày qua có thể thấy đây là dạng hình thế thời tiết nguy hiểm có xu hướng xuất hiện ngày càng nhiều trong những năm gần đây và gây khó khăn lớn cho công tác phòng chống ngập úng đô thị, lũ quét và sạt lở đất.

Dự báo, từ nay đến khoảng ngày 22/5, khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, gồm Thanh Hóa, Nghệ An và Hà Tĩnh, vẫn tiếp tục có mưa rào và dông trên diện rộng.

Nguyên nhân là ngoài tác động của đới gió Đông Nam ẩm, còn có thêm vùng hội tụ gió trên cao khoảng 5.000m di chuyển từ khu vực Thượng Lào sang. Sự kết hợp của hai hình thế này sẽ làm gia tăng khả năng mưa lớn diện rộng và xuất hiện dông mạnh.

El Nino phát triển nhanh, đến sớm hơn dự báo

Dự báo về xu thế thời tiết trong thời gian tới, ông Mai Văn Khiêm cho biết, theo các kết quả dự báo ENSO (chữ viết tắt để chỉ hiện tượng nóng lên dị thường của lớp nước biển bề mặt - El Nino và hiện tượng lạnh dị thường của lớp nước biển bề mặt - La Nina) mới nhất được cập nhật vào giữa tháng 5/2026, hiện tượng El Nino đang phát triển nhanh và đến sớm hơn so với các dự báo trước đây, cường độ của El Nino cũng có dấu hiệu mạnh hơn so với các dự báo trước đó.

Cụ thể, trạng thái El Nino có khả năng bắt đầu từ khoảng thời kỳ tháng 6-8/2026 với xác suất trên 90%, và có khả năng tiếp tục duy trì trạng thái này cho tới cuối năm 2026 đến đầu năm 2027 với xác suất cao nhất là 96% vào thời kỳ tháng 12/2026- 2/2027.

Đáng lưu ý, xác suất El Nino rất mạnh hiện đã tăng lên khoảng 40%, cao hơn so với các dự báo trước đây (25%). Đây là tín hiệu cần đặc biệt quan tâm vì El Nino mạnh thường kéo theo nhiều hình thái thiên tai cực đoan.

Với kịch bản El Nino như dự báo trên thì nhận định nhiệt độ trung bình trên cả nước có xu hướng cao hơn bình thường, số ngày nắng nóng gia tăng, cường độ gay gắt hơn năm 2025.

Lượng mưa có khả năng thiếu hụt ngay trong các tháng mùa khô năm 2026, đặc biệt giai đoạn từ cuối năm 2026 đến đầu năm 2027, với mức giảm phổ biến 25-50%. Đồng thời, mùa mưa có khả năng kết thúc sớm. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng trong các năm El Nino, mặc dù tổng lượng mưa thường thấp hơn trung bình nhiều năm nhưng vẫn có thể xuất hiện các trận mưa cực đoan cục bộ trong thời gian ngắn, gây lũ quét, sạt lở đất và ngập úng đô thị.

Hoạt động bão, áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông cũng có thể ít hơn trung bình nhiều năm, nhưng vẫn cần đề phòng các cơn bão mạnh, quỹ đạo phức tạp và gây tác động lớn trong thời gian ngắn.

Trước xu thế khí tượng thuỷ văn như trên, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia có khuyến nghị, cần đặc biệt chú trọng chủ động từ sớm, cảnh báo sớm và hành động sớm.

Theo đó, đối với các địa phương, trước mắt cần tập trung theo dõi chặt chẽ các đợt mưa lớn trong tháng 5, rà soát các khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở đất, ngập úng đô thị để chủ động phương án ứng phó.

Về dài hạn, với nguy cơ El Nino phát triển mạnh từ nửa cuối năm 2026, các bộ, ngành và địa phương cần sớm xây dựng phương án ứng phó hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn; rà soát vận hành hồ chứa, bảo đảm an ninh nguồn nước và an ninh năng lượng, đặc biệt cho mùa khô cuối năm 2026 và đầu năm 2027.

Đối với người dân, cần thường xuyên cập nhật thông tin dự báo, cảnh báo của cơ quan khí tượng thủy văn; chủ động phòng tránh dông, lốc, sét, mưa đá, gió giật mạnh; không chủ quan với nguy cơ mưa lớn cực đoan cục bộ dù đang trong bối cảnh El Nino.

Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến ENSO, mưa lớn, bão, hạn hán và nguồn nước; cập nhật kịp thời các bản tin dự báo, cảnh báo phục vụ công tác chỉ đạo điều hành của các bộ, ngành và địa phương.

Các thông tin cảnh báo dông sét; cảnh báo khu vực nguy cơ lũ quét, sạt lở đất thời gian thực được cung cấp trực tuyến trên trang thông tin điện tử của Cục Khí tượng Thủy văn tại địa chỉ: http://hymetnet.gov.vn/radar/ và https://luquetsatlo.nchmf.gov.vn và trong bản tin riêng cảnh báo lũ quét, sạt lở đất.

Thu Cúc