In bài viết

Gỡ 'điểm nghẽn' để Việt Nam làm chủ công nghệ bán dẫn

(Chinhphu.vn) - Chi phí hạ tầng nghiên cứu quá lớn, thiếu nhân lực tinh hoa và cơ chế tài chính chưa đủ linh hoạt đang là những rào cản phát triển công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam. Để tháo gỡ, chúng ta cần tập trung nguồn lực vào các phân khúc có lợi thế, đổi mới cơ chế đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), đồng thời phát triển nhân lực chất lượng cao gắn với các dự án thực tế.

17/11/2026 11:09
Gỡ 'điểm nghẽn' để Việt Nam làm chủ công nghệ bán dẫn - Ảnh 1.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định - Ảnh: Chinhphu.vn

 Ba điểm nghẽn cản trở nghiên cứu, phát triển bán dẫn

Công nghiệp bán dẫn đang vượt ra khỏi khuôn khổ của một ngành sản xuất linh kiện phần cứng đơn thuần, trở thành nền tảng quan trọng quyết định năng lực cạnh tranh công nghệ của các quốc gia.

Tại hội thảo khoa học "Mô hình chiến lược xây dựng năng lực R&D và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu cho công nghiệp bán dẫn Việt Nam", do Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương chủ trì, phối hợp với Viện Công nghệ và giáo dục trí tuệ mới tạo sinh (Viện IGNITE) tổ chức ngày 17/11, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho biết, quy mô thị trường bán dẫn toàn cầu đang tăng trưởng nhanh chóng.

Theo số liệu từ Tổ chức Thống kê thương mại thế giới, doanh thu bán dẫn toàn cầu năm 2025 đạt gần 800 tỷ USD, năm 2026 ước đạt 1.650 tỷ USD và đến năm 2027 có thể đạt 2.100 tỷ USD. Riêng 6 tháng đầu năm 2026 đã đạt trên 700 tỷ USD, tương đương mức gần cả năm 2025.

Bán dẫn chính là nền tảng vật lý cốt lõi quyết định sự thành bại của nhiều nhóm công nghệ chiến lược như AI, điện toán đám mây, internet vạn vật, mạng viễn thông 5G, 6G, công nghệ lượng tử, chip quang học và an ninh mạng.

"Nếu không chủ động phát triển công nghệ bán dẫn, chúng ta sẽ hoàn toàn phụ thuộc vào phần cứng bên ngoài khi triển khai các công nghệ chiến lược", Thứ trưởng Lê Xuân Định nhấn mạnh.

Tại Việt Nam, năng lực nghiên cứu và phát triển bán dẫn đã có những bước khởi đầu đáng ghi nhận. Một số doanh nghiệp công nghệ số đã tham gia thiết kế vi mạch, phát triển các sản phẩm chip 5G, chip IoT, tiêu biểu như Tập đoàn Viettel và FPT.

Tuy nhiên, để chuyển từ những kết quả ban đầu sang làm chủ công nghệ lõi và phát triển sản phẩm thương mại, Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức.

Gỡ 'điểm nghẽn' để Việt Nam làm chủ công nghệ bán dẫn - Ảnh 2.

Các chuyên gia, đại biểu trong nước và quốc tế dự hội thảo Mô hình chiến lược xây dựng năng lực R&D và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu cho công nghiệp bán dẫn Việt Nam - Ảnh: Chinhphu.vn

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định đã chỉ ra ba điểm nghẽn cốt lõi.

Thứ nhất là chi phí đầu tư hạ tầng R&D và sản xuất thử nghiệm quá lớn. Đặc thù ngành bán dẫn đòi hỏi nguồn lực tài chính đáng kể để xây dựng phòng sạch, trang bị thiết bị đo kiểm và đưa thiết kế đến các nhà máy đúc chip quốc tế để chế tạo thử nghiệm.

Những khoản đầu tư này có thể vượt quá khả năng tài chính của các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp khởi nghiệp đơn lẻ. Nếu Nhà nước không đầu tư chia sẻ chi phí hạ tầng, nhiều ý tưởng nghiên cứu có thể có nguy cơ chỉ nằm trên giấy hoặc dừng lại ở mức mô phỏng học thuật.

Thứ hai là thiếu đội ngũ nhân lực tinh hoa, đặc biệt là các tổng công trình sư và kỹ sư trưởng có kinh nghiệm thực tế qua nhiều chu kỳ thiết kế, chế tạo và hoàn thiện sản phẩm. Đây là lực lượng có vai trò dẫn dắt những bài toán thiết kế chip phức tạp, gắn với các công nghệ chiến lược.

Thứ ba là cơ chế tài chính cho R&D công nghệ lõi chưa đủ linh hoạt. Một con chip từ khi thiết kế đến thương mại hóa phải trải qua nhiều lần thử nghiệm, thậm chí thất bại. Vì vậy, các quy định về quản lý tài chính, đấu thầu, mua sắm thiết bị đặc thù và nghiệm thu nhiệm vụ khoa học công nghệ cần phù hợp hơn với tính chất rủi ro của lĩnh vực này.

Thứ trưởng cho rằng, cần tạo ra không gian chấp nhận rủi ro có kiểm soát để các nhà khoa học và doanh nghiệp mạnh dạn dấn thân vào những công nghệ khó.

Cùng nhìn nhận những hạn chế này, ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, cho rằng dù Việt Nam đã từng bước hình thành đội ngũ kỹ sư thiết kế vi mạch, các cơ sở nghiên cứu, đào tạo và doanh nghiệp bán dẫn, năng lực R&D, khả năng phát triển sản phẩm công nghệ, quy mô doanh nghiệp trong nước và mức độ tham gia vào các công đoạn có giá trị gia tăng cao vẫn còn hạn chế.

Theo ông, Việt Nam cần đánh giá thực chất năng lực hiện có, xác định đúng lợi thế, khoảng cách công nghệ và cơ hội trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu. Đặc biệt, cần làm rõ mô hình tổ chức R&D phù hợp, tập trung nguồn lực và thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm thông qua liên kết 5 nhà: Nhà nước, nhà khoa học (viện, trường), nhà doanh nghiệp, nhà đầu tư và nhà bank.

"Trong 5 năm tới, Việt Nam cần làm gì để hình thành những năng lực R&D cốt lõi và tham gia thực chất vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu; 10 năm tới, cần làm chủ những công nghệ, sản phẩm và phân khúc nào; 20 năm tới, Việt Nam cần xác lập vị thế nào trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu. Đây là vấn đề rất quan trọng trong việc tham mưu chính sách cho Đảng và Nhà nước", ông Nguyễn Hoàng Giang nhấn mạnh.

Gỡ 'điểm nghẽn' để Việt Nam làm chủ công nghệ bán dẫn - Ảnh 3.

Chi phí hạ tầng nghiên cứu quá lớn, thiếu nhân lực tinh hoa và cơ chế tài chính chưa đủ linh hoạt đang là những rào cản phát triển công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam - Ảnh: Chinhphu.vn

Tập trung vào phân khúc có lợi thế

Để tháo gỡ những điểm nghẽn trên, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định xác định ba nhóm giải pháp trọng tâm.

Trước hết, Việt Nam cần định vị thông minh, tập trung nguồn lực R&D vào các phân khúc bán dẫn ngách gắn với công nghệ chiến lược.

Theo Thứ trưởng, Việt Nam không nên cạnh tranh trực diện ở phân khúc chip đa dụng tiên tiến mà cần dồn lực vào những dòng chip chuyên dụng như chip AI tại biên, chip IoT, chip công suất bán dẫn, bán dẫn hợp chất phục vụ năng lượng xanh và thiết bị viễn thông 5G, 6G.

Đây là những phân khúc có giá trị gia tăng nằm ở thuật toán tối ưu, kiến trúc thiết kế thông minh và khả năng tùy biến theo các bài toán ứng dụng đặc thù. Việt Nam có những lợi thế và cơ hội để tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực này.

Ở góc độ chuyên gia tư vấn, PGS.TS Nguyễn Ái Việt, Viện trưởng Viện IGNITE, thành viên Hội đồng Tư vấn quốc gia, cũng cho rằng chiến lược đột phá ngành bán dẫn cần tập trung vào hai năng lực quan trọng là năng lực R&D và năng lực tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong đó, xây dựng năng lực R&D phải bao gồm đào tạo nhân lực, tạo ra công nghệ, tài sản trí tuệ (IP) và sản phẩm. Đặc biệt, cần có chiến lược mới trong đầu tư phòng thí nghiệm, phát triển các phòng thí nghiệm dùng chung theo mô hình Hub-Spoke và Living Lab (phòng thí nghiệm sống).

Đổi mới cơ chế tài chính, lấy doanh nghiệp làm trung tâm

Nhóm giải pháp thứ hai là cải cách căn bản cơ chế tài chính khoa học và công nghệ theo hướng đặt hàng từ bài toán thực tiễn, đồng thời chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu.

Thay vì chủ yếu cấp phát, giao nhiệm vụ, cần chuyển mạnh sang cơ chế đặt hàng các nhiệm vụ trọng điểm xuất phát từ nhu cầu công nghệ của doanh nghiệp.

"Muốn có sản phẩm thì phải lấy doanh nghiệp làm trung tâm, phải xuất phát từ yêu cầu của doanh nghiệp chứ không phải từ nhu cầu của viện nghiên cứu, trường đại học. Viện, trường phải đóng vai trò của cung tri thức, doanh nghiệp thì đóng vai trò của cầu công nghệ. Có kết nối như vậy, chúng ta mới có sản phẩm và đích đến cuối cùng phải là sản phẩm ra thị trường", Thứ trưởng Lê Xuân Định nhấn mạnh.

Cùng với đó, cần thúc đẩy cơ chế đồng tài trợ từ các quỹ như Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia, Quỹ Đổi mới sáng tạo và các quỹ đầu tư mạo hiểm dành cho công nghệ chiến lược.

Bộ Khoa học và Công nghệ cũng định hướng áp dụng cơ chế khoán đến sản phẩm cuối cùng, đồng thời miễn trừ trách nhiệm đối với những trường hợp nghiên cứu công nghệ lõi đã tuân thủ đúng quy trình nhưng không đạt kết quả do rủi ro khách quan của công nghệ.

Đây là giải pháp quan trọng nhằm khuyến khích các nhà khoa học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào những bài toán khó, thay vì chỉ lựa chọn nhiệm vụ ít rủi ro, dễ nghiệm thu.

Đầu tư hạ tầng dùng chung, phát triển nhân lực thực chiến

Nhóm giải pháp thứ ba là phát triển nguồn nhân lực R&D chất lượng cao gắn với các dự án thực tế.

Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, đào tạo nhân lực bán dẫn không thể chỉ dừng ở lý thuyết. Người học phải được thực hành trên thiết bị và quy trình thực tế, tham gia trực tiếp vào các dự án nghiên cứu, thiết kế và phát triển sản phẩm.

Đồng thời, cần thu hút các tổng công trình sư, chuyên gia người Việt Nam ở nước ngoài về đảm nhiệm vị trí chủ chốt, dẫn dắt các trung tâm R&D và nhóm nghiên cứu trong nước.

Để giải quyết trực tiếp bài toán chi phí hạ tầng, Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ đưa vào vận hành Trung tâm Quốc gia Hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn.

Trung tâm sẽ cung cấp hệ thống máy chủ hiệu năng cao; mua sắm tập trung bản quyền phần mềm thiết kế điện tử EDA để chia sẻ với chi phí ưu đãi cho cộng đồng thiết kế chip trong nước; đồng thời thiết lập hệ thống phòng thí nghiệm đo kiểm đạt tiêu chuẩn quốc tế, cung cấp dịch vụ dùng chung với chi phí ưu đãi cho các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.

Bộ Khoa học và Công nghệ cũng sẽ sớm ban hành thông tư hướng dẫn việc lựa chọn và đầu tư các phòng thí nghiệm này.

Những giải pháp trên hướng tới hình thành hệ sinh thái R&D bán dẫn có sự liên kết giữa Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp. Đây cũng là điều kiện để Việt Nam từng bước khắc phục tình trạng nghiên cứu phân tán, thiếu hạ tầng, thiếu nhân lực dẫn dắt và khó thương mại hóa sản phẩm.

Trong cuộc cạnh tranh bán dẫn toàn cầu, mục tiêu không chỉ là thu hút đầu tư hay tham gia sản xuất, lắp ráp mà quan trọng hơn là từng bước làm chủ công nghệ, phát triển sản phẩm và tham gia vào những công đoạn có giá trị gia tăng cao. Việc tháo gỡ đồng thời ba điểm nghẽn về hạ tầng, nhân lực và cơ chế tài chính sẽ có ý nghĩa quyết định đối với năng lực tự chủ công nghệ bán dẫn của Việt Nam.

Hiền Minh