VQGBV có diện tích không lớn, khoảng 11.000 ha được chia làm 3 phân khu hệ sinh thái gồm: phân khu bảo tồn nguyên vẹn rừng nguyên sinh với diện tích 2.752 ha; phân khu phục hồi sinh thái 8.279 ha và diện tích còn lại thuộc phân khu dịch vụ hành chính hệ sinh thái rừng tạo nên một màu xanh từ 3 thảm thực vật chính là: rừng kín lá rộng-một quần thể nguyên sinh với đầy đủ các loại cây bản địa tập trung ở núi Ngọc Hoa, Tản Viên, Đỉnh Vua với độ cao 1000 m trở lên (so mực nước biển); rừng kín xanh hỗn hợp cây lá rộng, cây lá kim của rừng nhiệt đới núi thấp với độ cao 900 m và loại rừng thưa nhiệt đới phân bổ đều khắp ở vành đai có độ cao 400 đến 700 m xung quanh sườn núi Ba Vì. Ngoài vai trò của "lá phổi xanh", giá trị của rừng Ba Vì còn thể hiện rõ qua các hệ thực vật phong phú, đa dạng với 812 loài thực vật bậc cao thuộc các họ thực vật khác nhau, trong đó có 18 loài cây cho gỗ quý hiếm như bách xanh, sến mật, lát hoa, lim xanh, trầm... Do được bảo vệ, tồn tại và phát triển tốt, tự nhiên, VQGBV hiện còn có 45 loài thú, 140 loài chim quý hiếm.
VQGBV hiện có 150 tập thể, cá nhân, đơn vị nhận khoán trồng cây, chăm sóc, bảo vệ rừng với diện tích 4.500 ha. Tổng cộng đã có 2.000 ha rừng được trồng mới hiện đang phát triển tốt. Riêng giai đoạn từ năm 1998 đến năm 2005, mỗi năm phát triển thêm từ 100 đến 130 ha rừng. Nhờ vậy màu xanh của núi rừng Ba Vì ngày càng tỏa rộng, phát huy giá trị ngày càng lớn. ngoài việc các cá nhân, tập thể, đơn vị nhận khoán góp phần "tự quản" công tác bảo vệ rừng, ý thức của người dân địa phương sinh sống quanh khu vực núi Ba Vì cũng đã khác trước. Trong đó, một phần là nhờ VQGBV và các lực lượng kiểm lâm, bảo vệ rừng đã coi trọng công tác tuyên truyền, vận động mọi người hiểu được vai trò ý nghĩa quan trọng của rừng. Các vụ vi phạm về bảo vệ rừng đã giảm từ 100 vụ những năm trước xuống còn 30 vụ năm 2005; không có vụ việc lớn, đặc biệt, những năm gần đây tình trạng để xảy ra cháy rừng, gây hậu quả xấu đã không xảy ra.
Nguyễn Sáng