Hành trình đưa các anh trở về từ hang Đá Sập

Bài 1: Mở lối tìm đồng đội từ dấu tích trong lòng núi

Hơn nửa thế kỷ sau ngày xảy ra trận bom ác liệt vùi lấp hang Đá Sập giữa núi rừng Sơn Gà thuộc xã Hà Nha, những người lính độ tuổi thanh xuân vẫn còn nằm lại dưới những lớp đất đá lạnh lẽo. Các anh đã ngã xuống để đất nước được đứng lên, nhưng đến hôm nay vẫn chưa được trở về trong vòng tay người thân.

Chính vì thế, hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ tại hang Đá Sập không chỉ là một nhiệm vụ quân sự hay hoạt động đền ơn đáp nghĩa, đó còn là hành trình thực hiện lời hứa của những người đang sống đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc.

Từ ký ức của nhân chứng mở ra một hành trình đặc biệt  

Thời gian có thể xóa đi dấu tích chiến tranh, phủ xanh những hố bom và lối mòn năm cũ, nhưng không thể làm phai mờ lời hứa của những người còn sống. Từ những ký ức mong manh của nhân chứng, những trang tư liệu cũ và quyết tâm của các thế hệ hôm nay, một hành trình đầy gian nan nhưng thiêng liêng đã được bắt đầu với quyết tâm đưa những người con đã ngã xuống trở về với Tổ quốc, với quê hương và gia đình.

Ban Chỉ đạo tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ TP. Đà Nẵng (Ban Chỉ đạo) đã triển khai gặp gỡ nhân chứng, rà soát hồ sơ, khảo sát thực tế và hội thảo xác minh thông tin về các liệt sĩ hy sinh tại hang Đá Sập.

Trong ký ức người dân địa phương, hang Đá Sập hay còn gọi là hang Thương nghiệp K600 nằm giữa vùng rừng núi hiểm trở của Hà Nha. Giữa những năm tháng chiến tranh khốc liệt, K600 vừa là nơi che chở bộ đội, vừa là mạch hậu cần âm thầm nối tiền tuyến với hậu phương. Đây là chỗ nghỉ chân của nhiều đơn vị hành quân qua chiến trường Quảng Đà. Cũng vì thế, nơi đây trở thành mục tiêu đánh phá dữ dội của địch.

Những lời kể của nhân chứng, dấu tích còn lại trong lòng hang đá cùng các tài liệu lịch sử từng bước cho thấy đây là nơi nhiều cán bộ, chiến sĩ và nhân viên làm nhiệm vụ hậu cần đã hy sinh trong trận bom, pháo ác liệt năm 1969. Từ đó, các anh nằm lại giữa lòng núi. Không bia mộ, không tên tuổi, không cả tên đơn vị. Chỉ còn lại ký ức của những người may mắn sống sót.

Với cựu chiến binh Trần Thị Xanh (thôn Lâm Tây, xã Hà Nha, TP. Đà Nẵng), ký ức ấy chưa bao giờ nguôi ngoai: "Nơi đây có nhiều đơn vị chứ không chỉ một đơn vị pháo binh. Anh em hy sinh là tôi buồn từ đó đến chừ. Giờ tuổi già đi không được nữa, nhưng vẫn còn nhớ từng quả đồi, khe suối ngày ấy. Chỉ mong sao đưa được họ trở về".

Từ thông tin của các nhân chứng cung cấp, một hành trình đặc biệt được xác định là tìm kiếm, xác minh, quy tập hài cốt liệt sĩ, đưa các anh trở về với đồng đội, quê hương và gia đình.

Bám theo dấu tích còn sót lại trong lòng núi

Qua nhiều năm, thời gian đã xóa đi dấu tích chiến tranh, phủ xanh những hố bom và đường hành quân năm xưa bị mất dấu. Nhiều nhân chứng tuổi cao, sức yếu, không thể trực tiếp trở lại hiện trường. Song từng lời kể về hướng núi, khe suối, cửa hang, vị trí kho hàng và thời điểm trận bom được các cán bộ cẩn trọng ghi chép lại, đối chiếu với tài liệu và kết quả khảo sát thực địa.

Tại hội thảo xác minh với sự tham gia của các nhân chứng lịch sử, các cựu chiến binh cùng lực lượng chức năng, từ những nguồn thông tin còn lại sau chiến tranh, các đại biểu nhận định: Trong lòng hang Đá Sập có thể còn khoảng 8 người đã hy sinh trong trận đánh phá ác liệt năm 1969. Đó chưa phải là kết luận cuối cùng, nhưng là cơ sở đặc biệt quan trọng để khoanh vùng tìm kiếm, tổ chức lực lượng và mở cuộc hành trình đưa các anh trở về.

Khảo sát tại hiện trường, thiếu tá QNCN Cao Văn Long, Ban Chính sách, Phòng Chính trị, Bộ CHQS TP. Đà Nẵng cho biết: "Trong kháng chiến, hang Thương nghiệp có vị trí chiến lược rất quan trọng. Đây là nơi tập kết của các đơn vị như Trung đoàn 31, Trung đoàn 36, Trung đoàn 141, Trung đoàn 575 Pháo binh và các lực lượng vận tải, bệnh xá 78 và nhiều cán bộ cánh Bắc Hòa Vang sang Đại Lộc mua gạo, lương thực đều qua đêm tại đây, rồi mới tiếp tục di chuyển".

Quá trình khảo sát, lực lượng làm nhiệm vụ phát hiện nhiều dấu tích còn sót lại sau chiến tranh. Đó là những mảnh xương người nằm xen lẫn giữa đất đá, rồi dép bị mục, chai thuốc, bàn chải răng, hộp lương thực và còn cả những quả bom, đầu đạn chưa phát nổ.

Từ những thông tin thu thập được và sau quá trình khảo sát, Ban Chỉ đạo quyết định tổ chức tìm kiếm tại hang Đá Sập.

Trước cửa hang bị những khối đá lớn che lấp, lời khấn vang giữa đại ngàn như cuộc gặp gỡ của những người lính thuộc hai thế hệ: Một thế hệ đã gửi lại tuổi xuân trong lòng núi; một thế hệ hôm nay mang trách nhiệm mở lối, tìm kiếm và đưa đồng đội trở về.

"Những mảnh xương, di vật còn lại không được để thất lạc. Phải che chắn thật kỹ không để mưa gió lọt vào, làm ảnh hưởng đến hài cốt. Chúng ta thực hiện nhiệm vụ bằng trách nhiệm và lòng thành kính!", đồng chí Chính ủy Bộ CHQS TP. Đà Nẵng quán triệt. Đồng thời yêu cầu lực lượng làm nhiệm vụ khẩn trương triển khai tìm kiếm, quy tập hài cốt các liệt sĩ, bảo đảm hiệu quả cao nhất, với quyết tâm đưa các liệt sĩ trở về trong thời gian sớm nhất.

Cường Phong