Hoàn thiện cơ chế EPR: Động lực thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế tuần hoàn
(Chinhphu.vn) - Thực thi quy định trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới công nghệ, tối ưu chuỗi cung ứng và phát triển kinh tế tuần hoàn, góp phần xây dựng hệ sinh thái tái chế minh bạch, bền vững tại Việt Nam.

Mô hình tái chế ỏ hộp giấy đựng đồ uống đã qua sử dụng có thể tái chế thành nhiều vật dụng hữu ích - Ảnh: chinhphu/Đỗ Hương
Hoàn thiện chính sách EPR nhằm tăng tính chủ động cho doanh nghiệp
Cơ chế trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu (EPR) là công cụ quan trọng thúc đẩy quản lý chất thải và phát triển kinh tế tuần hoàn. Tại Diễn đàn “Thực thi quy định EPR, thúc đẩy mô hình kinh doanh có trách nhiệm, hướng tới phát triển kinh tế tuần hoàn”, các đại biểu khẳng định EPR không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn tạo động lực để doanh nghiệp đổi mới công nghệ, sử dụng hiệu quả tài nguyên và nâng cao trách nhiệm với cộng đồng.
Ông Vũ Minh Việt, Phó Tổng biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh vai trò của truyền thông trong việc giúp các bên liên quan hiểu đúng, thực hiện đúng và chủ động tham gia chính sách EPR.
Về hoàn thiện thể chế, bà Trần Thị Thu Hiền, chuyên viên Phòng Quản lý chất thải, Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết dự thảo Luật Bảo vệ môi trường sửa đổi đề xuất bỏ cơ chế đóng góp tài chính đơn thuần để hoàn thành nghĩa vụ tái chế, hướng tới tăng trách nhiệm trực tiếp của doanh nghiệp.
Theo đó, nhà sản xuất, nhà nhập khẩu có thể lựa chọn tự thu hồi, tái chế; chuyển giao cho cơ sở tái chế; thuê đơn vị thực hiện; ủy quyền cho tổ chức trung gian (PRO) hoặc xuất khẩu để tái chế. Từ năm 2033, doanh nghiệp dự kiến phải trực tiếp tổ chức thu hồi để tự tái chế, chuyển giao hoặc ủy quyền cho PRO. Riêng phương tiện giao thông đường bộ, thời điểm thực hiện trách nhiệm tái chế được đề xuất lùi từ năm 2027 sang năm 2030 để doanh nghiệp chuẩn bị hạ tầng.
Bên cạnh đó, Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam (VEPF) hỗ trợ các dự án môi trường thông qua cho vay ưu đãi, tài trợ và hỗ trợ lãi suất sau đầu tư. Ông Nguyễn Anh Dũng, Trưởng phòng Kinh tế xanh của Quỹ cho biết kinh phí EPR được phân bổ gắn với kết quả tái chế thực tế, có kiểm toán độc lập và sự đồng thuận của Hội đồng EPR quốc gia. Nguồn lực cũng được hỗ trợ cho địa phương trong thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải.
Theo ông Nguyễn Đức Thuận, Giám đốc VEPF, mục tiêu quan trọng là chuyển cam kết bảo vệ môi trường thành hành động cụ thể, biến trách nhiệm pháp lý thành động lực đổi mới và chất thải thành tài nguyên.
Phát triển chuỗi thu mua có trách nhiệm và hạ tầng tái chế dùng chung
Thu gom bao bì sau sử dụng vẫn là khâu nhiều thách thức. Ông Hoàng Thành Vĩnh, cán bộ quản lý Chương trình rác thải và kinh tế tuần hoàn, UNDP Việt Nam cho biết Việt Nam là một trong năm quốc gia đầu tiên tham gia thí điểm Sáng kiến Thu mua có trách nhiệm (RSI). Đến quý III/2026, chương trình đã thu mua 44.850 tấn nhựa phế liệu, cải thiện thu nhập và điều kiện làm việc cho 8.422 lao động tự do.
UNDP khuyến nghị các địa phương cân nhắc đầu tư nhà máy điện rác để tránh cạnh tranh nguyên liệu với hoạt động tái chế giấy, nhựa; đồng thời phát huy vai trò của doanh nghiệp lớn và tổ chức PRO trong kết nối chuỗi thu gom, tái chế.
Ông Tống Xuân Chinh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Sữa Việt Nam đề xuất ưu tiên số hóa dữ liệu giám sát và đầu tư hạ tầng tái chế dùng chung. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông sẽ giúp theo dõi lượng sản phẩm đưa ra thị trường, chất thải thu gom và đánh giá mức độ tuân thủ EPR của doanh nghiệp.
Đồng quan điểm, ông Lê Hoàng Minh, Giám đốc điều hành Khối Sản xuất Vinamilk cho rằng mỗi doanh nghiệp tự xây dựng chuỗi thu gom riêng sẽ khó duy trì lâu dài. Giải pháp là số hóa toàn bộ quá trình thu gom, vận chuyển, tái chế và phát triển hạ tầng dùng chung. Vinamilk đang triển khai chương trình “Vỏ xinh tái sinh” (2025-2026), hướng tới “Kết nối vòng lặp xanh” giai đoạn 2027-2030.
Giai đoạn 2026-2027, doanh nghiệp đặt mục tiêu xây dựng 125 điểm thu gom tại TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội, Quảng Ninh và Đà Nẵng. Từ tháng 8 đến ngày 10/11/2026, chương trình đã thu gom hơn 16 tấn vỏ hộp giấy, tương đương khoảng 3,2 triệu vỏ hộp.
Bà Nguyễn Đỗ Thu Minh, Trưởng phòng Phát triển bền vững, Tetra Pak Việt Nam cho biết doanh nghiệp đang nghiên cứu màng ngăn bằng giấy nhằm nâng tỷ lệ thành phần giấy trong bao bì lên trên 80%, gia tăng giá trị nguyên liệu tái chế.
Trong khuôn khổ diễn đàn, VEPF, Vinamilk và Tetra Pak Việt Nam đã ký kết Bản ghi nhớ hợp tác giai đoạn 2026-2030 về thu gom, phân loại và tái chế bao bì sau sử dụng.
Ở khâu xử lý, ông Nguyễn Công Năng, Giám đốc Nghiên cứu phát triển Nhà máy tái chế Stavian (Stavian Tissue) cho biết doanh nghiệp ứng dụng mã QR để quản lý từng kiện giấy nhập kho, bảo đảm minh bạch hồ sơ EPR. Ông kiến nghị bổ sung chi phí xử lý môi trường đặc thù của bao bì đa lớp vào định mức chi phí tái chế.
Việc hoàn thiện chính sách, minh bạch nguồn lực tài chính, ứng dụng công nghệ số và tăng cường hợp tác giữa các bên sẽ giúp EPR chuyển từ nghĩa vụ tuân thủ thành động lực phát triển thị trường tái chế, đưa bao bì trở lại vòng tuần hoàn và thúc đẩy kinh tế xanh tại Việt Nam.
Đỗ Hương