Hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả xử lý tội phạm mới trên không gian mạng

Đây là nội dung được nhấn mạnh tại Hội thảo "Hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả xử lý tội phạm mới trên không gian mạng: Kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn Việt Nam" do Đoàn Thanh niên Bộ Tư pháp tổ chức, chiều 18/6.

Phát biểu đề dẫn tại Hội thảo, ông Hồ Quang Huy, Cục trưởng Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật, Bộ Tư pháp, nguyên Bí thư Đoàn Thanh niên Bộ Tư pháp nhiệm kỳ 2017-2022 cho biết, thế giới hiện đang bước vào cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư với sự phát triển mạnh mẽ của các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, Internet vạn vật, thực tế ảo, thực tế tăng cường, công nghệ chuỗi khối và nhiều thành tựu khoa học - công nghệ tiên tiến khác. Đây thực chất là cuộc cách mạng được dẫn dắt bởi công nghệ.

Theo ông Hồ Quang Huy, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã mang lại nhiều lợi ích trên các lĩnh vực của đời sống kinh tế-xã hội. Nhiều hoạt động có thể được thực hiện từ xa; con người kết nối với nhau không bị giới hạn bởi thời gian và không gian; dữ liệu được lưu trữ với quy mô lớn và chi phí thấp; năng lực sản xuất, quản lý, cung cấp dịch vụ được nâng cao; nhiều ngành nghề mới xuất hiện; các phương thức thanh toán điện tử ngày càng phổ biến.

Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích đó, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ cũng đặt ra nhiều thách thức mới như khoảng cách số giữa các nhóm đối tượng, nguy cơ lạm dụng công nghệ để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, rò rỉ và xâm phạm dữ liệu cá nhân, các mối đe dọa đối với an ninh mạng, sự lan truyền nhanh chóng của thông tin sai lệch cũng như những yêu cầu mới đối với hệ thống pháp luật và cơ chế quản lý nhà nước.

Đáng chú ý, cùng với sự phát triển của không gian mạng, các loại tội phạm công nghệ cao, tội phạm mạng và nhiều dạng tội phạm mới trên môi trường số ngày càng gia tăng. Các công nghệ mới đã tạo ra một không gian mạng rộng lớn, phức tạp, xuyên biên giới, làm thay đổi phương thức thực hiện hành vi phạm tội, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với công tác phòng ngừa, phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử và hợp tác quốc tế trong đấu tranh phòng, chống tội phạm.

Tại Việt Nam, quá trình chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ và trở thành động lực quan trọng cho mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững. Sự phát triển của Internet, thiết bị thông minh, thương mại điện tử, ngân hàng số và thanh toán không dùng tiền mặt đã góp phần thúc đẩy kinh tế số. Tính đến đầu năm 2024, Việt Nam có khoảng 78,44 triệu người sử dụng Internet, chiếm gần 80% dân số; tỷ lệ sở hữu điện thoại thông minh và độ phủ sóng mạng 4G/5G thuộc nhóm cao trong khu vực.

Tuy nhiên, sự phát triển này cũng được ví như "con dao hai lưỡi", vừa tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội, vừa tạo điều kiện cho các loại tội phạm mới phát sinh từ cả trong và ngoài nước.

Theo ông Hồ Quang Huy, trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của các công nghệ mới, yêu cầu tăng cường hiệu quả đấu tranh, phòng ngừa, phát hiện và xử lý các loại tội phạm mới phát sinh trên không gian mạng đang được đặt ra cấp thiết nhằm bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội và phục vụ mục tiêu phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.

Hội thảo tập trung vào 4 nhóm nội dung chính gồm: Làm rõ những vấn đề lý luận về tội phạm mới trên không gian mạng; đánh giá thực trạng pháp luật Việt Nam liên quan đến xử lý loại tội phạm này; nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn hợp tác quốc tế của Việt Nam; đồng thời đánh giá thực tiễn phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử và dự báo xu hướng phát triển của tội phạm mạng trong thời gian tới.

Tại Hội thảo, ThS. Nguyễn Thị Tố Nga, Trưởng phòng Pháp luật Hình sự, Cục Pháp luật hình sự - hành chính và Quản lý xử lý vi phạm hành chính, Bộ Tư pháp đã trình bày tham luận về thực trạng pháp luật liên quan đến xử lý tội phạm mới trên không gian mạng. Qua đó, tập trung đánh giá những kết quả đạt được, những khó khăn, vướng mắc, khoảng trống pháp lý và đề xuất một số định hướng hoàn thiện pháp luật nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển của công nghệ.

Cũng tại Hội thảo, Thiếu tá Nguyễn Duy Tùng, Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an đã thông tin về tình hình tội phạm mới trên không gian mạng, những khó khăn, thách thức trong công tác phát hiện, điều tra và xử lý loại tội phạm này; đồng thời đưa ra một số nhận định, dự báo và kiến nghị liên quan đến công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm mạng trong thời gian tới.

Các ý kiến tại Hội thảo tiếp cận vấn đề từ nhiều góc độ khác nhau, bao gồm cơ sở lý luận, thực trạng pháp luật, kinh nghiệm quốc tế, hợp tác quốc tế cũng như thực tiễn phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử tội phạm mới trên không gian mạng tại Việt Nam.

Những nội dung được trao đổi góp phần làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm tiếp tục hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả xử lý tội phạm mới trên không gian mạng trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Diệu Anh