Hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng xây dựng văn bản quy phạm pháp luật

Đồng chủ trì hội nghị có Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh; Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng VBQPPL (Bộ Tư pháp) Nguyễn Quốc Hoàn.

Phát biểu khai mạc Hội nghị, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, thời gian qua, Luật Ban hành VBQPPL số 64/2025/QH15 được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 87/2025/QH15 đã không ngừng được hoàn thiện, góp phần quan trọng vào việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, khả thi, công khai, minh bạch; từng bước nâng cao chất lượng công tác xây dựng pháp luật, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước và phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.

Thực tiễn cho thấy công tác xây dựng pháp luật đã có nhiều đổi mới tích cực. Quốc hội hoàn thành khối lượng công tác lập pháp kỷ lục với 150 luật, 49 nghị quyết quy phạm pháp luật được thông qua, tăng hơn 40% so với nhiệm kỳ Quốc hội khóa trước.

Chỉ trong năm 2025, Quốc hội thông qua 89, bằng 146% tổng số luật được thông qua tại 16 kỳ họp thường lệ và không thường lệ trước đó của Quốc hội khóa XV; Chính phủ cũng ban hành 377 nghị định, nghị quyết quy phạm, bằng 208% so với năm 2024 (182 nghị định); các bộ, ngành đã soạn thảo, trình ban hành hoặc ban hành theo thẩm quyền 1.404 văn bản-nhiều nhất trong cả nhiệm kỳ; các địa phương đã ban hành 13.000 văn bản quy phạm pháp luật.

Trong kết quả chung đó, Luật Ban hành VBQPPL đã đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tạo lập khuôn khổ pháp lý cho công tác xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật…

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, hiện nay, nhiều chủ trương lớn của Đảng đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới mạnh mẽ công tác xây dựng và thi hành pháp luật. Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị yêu cầu phân định rõ quy trình xây dựng chính sách với quy trình soạn thảo văn bản; nâng cao chất lượng khảo sát thực tiễn, nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế; đẩy mạnh truyền thông chính sách và thực hiện nghiêm cơ chế tiếp thu, giải trình ý kiến góp ý. Kết luận số 119-KL/TW ngày 20/01/2025 cũng nhấn mạnh công tác xây dựng pháp luật phải bám sát thực tiễn, nâng cao năng lực phản ứng chính sách và xử lý kịp thời các vấn đề phát sinh.

Đặc biệt, Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đã định hướng xác định rõ thứ bậc pháp lý của các loại văn bản, mở rộng phạm vi áp dụng các nguồn bổ trợ và bổ sung nguyên tắc ưu tiên áp dụng pháp luật chuyên ngành so với pháp luật chung. Bộ Chính trị đồng thời giao Đảng ủy Chính phủ chỉ đạo nghiên cứu sửa đổi, bổ sung Luật Ban hành VBQPPL, trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2 năm 2026, có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.

Từ đó có thể thấy, việc xây dựng Luật về VBQPPL thay thế luật hiện hành là yêu cầu khách quan, cấp thiết nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới quy trình xây dựng pháp luật trong giai đoạn mới.

Báo cáo tại Hội nghị, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng VBQPPL (Bộ Tư pháp) Nguyễn Quốc Hoàn cho biết, sau khi Luật Ban hành VBQPPL năm 2025 được ban hành, Bộ Tư pháp đã triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo đảm thi hành thống nhất trên toàn quốc.

Nhiều nghị định hướng dẫn, kế hoạch triển khai và quy chế kiểm tra văn bản được ban hành; các phiên họp chuyên đề xây dựng pháp luật được duy trì thường xuyên nhằm tăng cường kỷ luật, kỷ cương, khắc phục tình trạng chậm ban hành văn bản quy định chi tiết.

Bộ Tư pháp cùng các bộ, ngành, địa phương đã chủ động hướng dẫn, kiểm tra, rà soát, kiện toàn tổ chức pháp chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật. Công tác phổ biến, quán triệt và tập huấn Luật được triển khai đồng bộ; công tác kiểm tra, rà soát, hợp nhất và pháp điển hóa hệ thống pháp luật tiếp tục được đẩy mạnh…

Tuy nhiên, công tác xây dựng VBQPPL vẫn còn những vướng mắc như: Hệ thống VBQPPL còn cồng kềnh, nhiều tầng nấc; chưa xác định rõ thứ bậc hiệu lực và phạm vi thẩm quyền ban hành giữa các chủ thể. Một số quy định, thuật ngữ còn chưa rõ ràng; quy trình xây dựng chính sách, lấy ý kiến, thẩm định ở một số nơi còn hình thức; tình trạng chậm tiến độ, nợ văn bản quy định chi tiết vẫn xảy ra…

Tại Hội nghị, các đại biểu tập trung thảo luận về việc đánh giá toàn diện thực trạng thi hành luật và các văn bản hướng dẫn; trao đổi các định hướng lớn trong xây dựng luật mới, đặc biệt về hệ thống, thứ bậc và giá trị pháp lý của các loại văn bản, đổi mới quy trình xây dựng văn bản theo hướng chuyên nghiệp, linh hoạt, hiệu quả; đồng thời đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng tổ chức thi hành pháp luật, bảo đảm gắn kết chặt chẽ giữa xây dựng và thi hành pháp luật.

Ông Đồng Ngọc Ba, đại diện Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cho rằng, cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ quy trình lập pháp nhằm đáp ứng yêu cầu hoàn thiện thể chế trong giai đoạn phát triển mới.

Theo ông Đồng Ngọc Ba, thực tiễn hiện nay quy trình xây dựng chính sách vẫn còn hình thức, chất lượng tham vấn chưa cao và sự phối hợp giữa các cơ quan chưa chặt chẽ. Do đó, đề xuất cải cách toàn diện quy trình lập pháp theo hướng quản trị toàn bộ "vòng đời" của VBQPPL, từ hoạch định chính sách, xây dựng, ban hành đến tổ chức thi hành, giám sát và đánh giá sau ban hành.

Đồng thời, kiến nghị đổi mới việc xây dựng Chương trình lập pháp hằng năm theo hướng linh hoạt, ổn định, hạn chế bổ sung dự án dàn trải; nâng cao chất lượng đánh giá tác động chính sách, mở rộng tham vấn đối tượng chịu tác động, tăng cường phản biện của các cơ quan Quốc hội và siết chặt điều kiện áp dụng thủ tục rút gọn.

Ngoài ra, cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong lập pháp, ứng dụng AI, dữ liệu lớn, xây dựng "luật máy đọc được" và cơ sở dữ liệu pháp lý thống nhất nhằm nâng cao chất lượng, tính minh bạch và hiệu quả của hệ thống pháp luật…

Từ thực tiễn địa phương, Phó Chủ tịch UBND TPHCM Trần Văn Bẩy nêu bật nhiều kiến nghị và giải pháp cấp bách nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu quả công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật. Đáng chú ý, Thành phố đề xuất một sự thay đổi tư duy căn bản chuyển từ "quản trị quy trình" sang "quản trị kết quả" trong toàn bộ hệ thống pháp luật. Theo đó, cần tái cấu trúc luật pháp để tập trung vào hiệu quả cuối cùng thay vì quá nặng nề về thủ tục…

Diệu Anh