Hội thảo về Chính sách thương mại nhằm phát triển bền vững ở Việt Nam thời kỳ 2011-2020

Tham dự Hội thảo có đồng chí Vũ Khoan, nguyên Phó Thủ tướng Chính phủ; PGS.TS Lê Danh Vĩnh, Thứ trưởng Bộ Công Thương; ông Hans Farnhammer, Bí thư thứ nhất, Phó Ban Hợp tác Phát triển, Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam; ông Lương Văn Tự, Chủ tịch Hiệp hội Cà phê – Ca cao Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ Thương mại; đại diện các viện nghiên cứu, các trường đại học, các cơ quan Bộ, ngành Trung ương và địa phương, các hiệp hội ngành hàng, các doanh nghiệp và các cơ quan thông tấn báo chí.

Mục đích của hội thảo là làm rõ cơ sở khoa học để xây dựng và hoàn thiện chính sách phát triển xuất, nhập khẩu phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế nhanh và bền vững ở nước ta thời kỳ 2011-2020. Các vấn đề được tập trung thảo luận là làm thế nào để tăng trưởng xuất khẩu, kiểm soát nhập khẩu, hạn chế nhập siêu, gắn phát triển xuất, nhập khẩu với yêu cầu bảo vệ môi trường và giải quyết các vấn đề xã hội.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Lê Danh Vĩnh phát biểu tại Hội thảo

Trong những năm qua, phát triển xuất, nhập khẩu của Việt Nam đã có những đóng góp to lớn vào công cuộc đổi mới của đất nước. Xuất khẩu đã được thừa nhận là một trong những động lực chủ yếu của tăng trưởng kinh tế, góp phần giải quyết việc làm, tăng thu nhập, góp phần vào công cuộc xóa đói, giảm nghèo. Trong điều kiện trình độ phát triển kinh tế, công nghệ nước ta còn thấp, chính sách nhập khẩu trong thời gian qua đã tạo thuận lợi để Việt Nam có điều kiện về vốn và kinh nghiệm quản lý để tiếp cận công nghệ tiên tiến, giải quyết sự thiếu hụt về nguyên, nhiên liệu, máy móc thiết bị. Nhập khẩu đã góp phần thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu, cải thiện trình độ công nghệ của nền kinh tế, ổn định đời sống nhân dân, giúp người tiêu dùng tiếp cận hàng hóa và dịch vụ có chất lượng hơn, rẻ hơn và tiện lợi hơn, v.v...

Tuy nhiên, phát triển của lĩnh vực xuất nhập khẩu của Việt Nam trong giai đoạn vừa qua chưa thật sự góp phần vào mục tiêu phát triển bền vững của nền kinh tế - xã hội của đất nước. Giá trị gia tăng của hàng hóa xuất khẩu còn thấp do chủ yếu dựa vào khai thác các yếu tố sẵn có về điều kiện tự nhiên và nguồn lao động rẻ. Chính sách phát triển xuất khẩu quá chú trọng đến chỉ tiêu số lượng, mà chưa thật sự quan tâm đúng mức đến chất lượng và hiệu quả xuất khẩu. Chúng ta chưa khai thác một cách hiệu quả lợi thế cạnh tranh xuất khẩu dựa vào công nghệ, trình độ lao động, quản lý để tạo ra các nhóm hàng xuất khẩu có khả năng cạnh tranh cao, có nhiều hàm lượng khoa học, công nghệ, có khả năng thích ứng nhanh với sự biến đổi của môi trường kinh doanh quốc tế. Nhập khẩu đang chủ yếu là nhập khẩu công nghệ trung gian, nhập khẩu hàng tiêu dùng xa xỉ còn chiếm tỷ trọng đáng kể, chưa có biện pháp dài hạn để kiềm chế nhập siêu.

Các đại biểu tham dự Hội thảo

Bên cạnh đó, việc mở rộng xuất khẩu một số sản phẩm đang có nguy cơ làm cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, suy giảm đa dạng sinh học và ô nhiễm môi trường, sử dụng ngày càng nhiều các yếu tố đầu vào làm gia tăng áp lực gây ô nhiễm. Nhập khẩu chưa được quản lý tốt đã góp phần làm tăng nguy cơ ô nhiễm và suy thoái môi trường. Tình trạng nhập khẩu hàng hóa không được đảm bảo các quy định an toàn và môi trường còn khá phổ biến. Tình trạng nhập khẩu thiết bị lạc hậu, thực phẩm kém chất lượng, hóa chất độc hại chưa được ngăn chặn kịp thời.

Nhiều vấn đề xã hội nảy sinh từ những mặt trái của hoạt động xuất, nhập khẩu nói trên chưa được chúng ta xử lý bằng cơ chế, chính sách có hiệu quả. Chúng ta chưa có chính sách chia sẻ hợp lý lợi ích từ xuất khẩu, đặc biệt là lợi ích thu được từ các nhóm hàng xuất khẩu có nguồn gốc thiên nhiên. Khoảng cách giàu nghèo đang có xu hướng gia tăng trong quá trình tự do hóa thương mại. Cơ hội về thu nhập và việc làm dễ bị tổn thương đối với nhóm xã hội là những người có thu nhập thấp, khu vực nông nghiệp trong quá trình tham gia hoạt động xuất nhập khẩu.

Nguyên nhân của tình trạng nói trên là do chúng ta chưa thật sự quan tâm đúng mức đến chất lượng tăng trưởng, mới chú trọng về chỉ tiêu số lượng, chưa coi trọng những ảnh hưởng tiêu cực của xuất, nhập khẩu đối với xã hội và môi trường, duy trì quá lâu mô hình tăng trưởng theo chiều rộng, chưa chú trọng đúng mức việc chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo chiều sâu.

Việc phát triển xuất, nhập khẩu theo yêu cầu phát triển bền vững đòi hỏi chúng ta cần có những chính sách đúng đắn và phù hợp, được xây dựng trên cơ sở khoa học, có tính đến một cách hài hòa giữa mục tiêu kinh tế, xã hội, môi trường. Chính vì vậy, cần có các tiêu chí khoa học để định hướng, xây dựng, kiểm định, làm căn cứ cho các chính sách xuất, nhập khẩu theo hướng phục vụ mục tiêu phát triển bền vững của đất nước.

Ông Hans Farnhammer, Bí thư thứ nhất, Phó Ban Hợp tác Phát triển, Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam phát biểu tại Hội thảo

Phát biểu tại Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Công Thương Lê Danh Vĩnh cho biết: Yêu cầu phát triển xuất nhập khẩu phục vụ phát triển bền vững đặt ra hết sức cấp bách đối với nước ta trong giai đoạn 2011 - 2020, giai đoạn tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững. Yêu cầu đó ngày càng trở nên cấp bách hơn trong bối cảnh nước ta hội nhập ngày càng sâu hơn với nền kinh tế thế giới, đặc biệt hiện nay chúng ta là thành viên chính thức của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và đang thực hiện các cam kết FTA ở mức độ rộng hơn và cao hơn.

Việc phát triển xuất, nhập khẩu theo yêu cầu phát triển bền vững đòi hỏi chúng ta cần có những chính sách đúng đắn và phù hợp, được xây dựng trên cơ sở khoa học, có tính đến một cách hài hòa giữa mục tiêu kinh tế, xã hội, môi trường. Chính vì vậy, cần có các tiêu chí khoa học để định hướng, xây dựng, kiểm định, làm căn cứ cho các chính sách xuất, nhập khẩu theo hướng phục vụ mục tiêu phát triển bền vững của đất nước.

Hội thảo đã nhận được 33 bài tham luận của các nhà khoa học, nhà quản lý. Các bài viết được đánh giá là khá toàn diện và sâu sắc liên quan đến chủ đề Hội thảo. Tại Hội thảo, các nhà khoa học, nhà quản lý đã thảo luận, trao đổi tập trung vào 6 vấn đề chính: (i) Các vấn đề lý luận và thực tiễn về chính sách phát triển xuất nhập khẩu phục vụ yêu cầu phát triển bền vững ở Việt Nam thời kỳ 2011-2020; (ii) Nhận diện về vị trí, vai trò của xuất nhập khẩu đối với phát triển bền vững ở nước ta thời kỳ 2011 - 2020; (iii) Các quan điểm, định hướng, giải pháp và chính sách lớn phát triển xuất khẩu theo hướng bền vững, đóng góp tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường, giải quyết các vấn đề xã hội; (iv) Các quan điểm, định hướng, giải pháp và chính sách lớn về nhập khẩu phục vụ yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa, ổn định kinh tế vĩ mô, giảm nhập siêu, cân bằng cán cân thương mại; (v) Chính sách và giải pháp phát triển các nhóm hàng xuất nhập khẩu, thị trường xuất nhập khẩu; (vi) Các điều kiện để phát triển xuất nhập khẩu phục vụ yêu cầu phát triển bền vững ở Việt Nam.

Hội thảo là cơ hội để các đơn vị nghiên cứu, giảng dạy, các cơ quan quản lý và các doanh nghiệp, hiệp hội tìm hiểu, trao đổi thông tin về những chính sách và giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển xuất khẩu bền vững, quản lý nhập khẩu, hạn chế nhập siêu ở nước ta thời kỳ 2011-2020.