ILO dự báo trí tuệ nhân tạo tạo sinh có thể ảnh hưởng đến hơn 11 triệu việc làm tại Việt Nam

Trong báo cáo tóm tắt mới nhất với tựa đề "Trí tuệ nhân tạo tạo sinh và việc làm tại Việt Nam: Mức độ tác động tới thị trường lao động và các khuyến nghị chính sách," ILO nhận định rằng, dù GenAI sẽ tạo ra những biến chuyển đáng kể, kịch bản chủ đạo không phải là thay thế con người hàng loạt mà là thay đổi cấu trúc và tính chất công việc.

Theo đó, chỉ khoảng 1 triệu lao động, tương đương dưới 2% lực lượng lao động, đang làm những công việc có tính chuẩn hóa cao và có nguy cơ bị tự động hóa hoàn toàn. Tỉ lệ này thấp hơn so với một số quốc gia trong khu vực như Indonesia, Philippines và Thái Lan.

Tác động không đồng đều giữa các ngành, nhóm lao động

Mức độ ảnh hưởng của GenAI được ghi nhận là không đồng đều giữa các ngành nghề. Nhóm lao động hành chính – văn thư đối mặt với rủi ro cao nhất, khi gần hai phần ba số vị trí trong lĩnh vực này có thể bị tự động hóa một phần tác vụ.

Các ngành tài chính – bảo hiểm, bán buôn – bán lẻ và thông tin – truyền thông cũng nằm trong nhóm chịu tác động lớn. Về mặt địa lý, lao động tại các đô thị lớn như Hà Nội, TPHCM và Đà Nẵng chiếm hơn một phần ba số việc làm có khả năng bị ảnh hưởng trên cả nước.

Đáng chú ý, báo cáo nhấn mạnh sự khác biệt về giới. Tỉ lệ lao động nữ chịu tác động từ GenAI cao hơn đáng kể so với nam giới, lần lượt là 24,1% và 17,8%. Nguyên nhân chủ yếu do phụ nữ tập trung nhiều hơn ở các công việc văn phòng, hành chính và dịch vụ – những lĩnh vực có tính lặp lại và dễ ứng dụng công nghệ AI.

Cơ hội đi kèm thách thức

Báo cáo của ILO chỉ ra rằng tác động của GenAI mang tính hai mặt. Trong các ngành bán hàng – nơi lao động nữ chiếm tỷ trọng lớn, công nghệ này có thể góp phần nâng cao năng suất và cải thiện chất lượng công việc.

Tuy nhiên, đối với các vị trí văn phòng mang tính lặp lại, nguy cơ bị thay thế một phần tác vụ ngày càng rõ rệt, có thể ảnh hưởng đến tính ổn định của những công việc vốn tạo ra nhiều việc làm chính thức cho lao động nữ.

Dù vậy, trong giai đoạn 2022–2024, báo cáo chưa ghi nhận bằng chứng rõ ràng về việc GenAI làm suy giảm cơ hội việc làm đối với lao động trẻ, có trình độ cao. Trái lại, việc làm trong khu vực dịch vụ vẫn duy trì xu hướng tăng trưởng, phản ánh nhu cầu lao động vẫn ổn định khi AI mới ở giai đoạn đầu ứng dụng.

Khuyến nghị chính sách hướng tới phát triển bao trùm

Trước những thay đổi nhanh chóng của công nghệ, ILO khuyến nghị cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp, người lao động và các bên liên quan nhằm bảo đảm quá trình chuyển đổi diễn ra công bằng và bền vững.

Các ưu tiên chính bao gồm: Hoàn thiện khung quản trị AI gắn với tiêu chuẩn lao động và bình đẳng giới; nâng cao năng lực thể chế; củng cố hệ thống thông tin thị trường lao động; thúc đẩy đối thoại xã hội tại nơi làm việc; hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa ứng dụng AI có trách nhiệm; và tăng cường đào tạo, phát triển kỹ năng cho người lao động, đặc biệt là các nhóm dễ bị tổn thương.

Theo bà Sinwon Park, Giám đốc Quốc gia ILO tại Việt Nam, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để tận dụng GenAI nhằm thúc đẩy năng suất và việc làm thỏa đáng. Tuy nhiên, để bảo đảm lợi ích được phân bổ công bằng, cần sớm triển khai các chính sách phù hợp, trong đó chú trọng nâng cao kỹ năng, tăng cường tiếng nói của người lao động và bảo vệ các nhóm dễ bị tác động.

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển đổi số, việc xây dựng các chính sách chủ động, toàn diện và bao trùm sẽ đóng vai trò then chốt, góp phần bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình phát triển./.

Kim Anh