Khắc phục khoảng trống pháp lý, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp, cơ quan BHXH

Về mục đích ban hành của Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết để nhằm thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng về sắp xếp tổ chức bộ máy, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp; về phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền; về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; về phát triển kinh tế - xã hội tại các nghị quyết, đặc biệt là Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và các nghị quyết của Trung ương Đảng, Bộ Chính trị; khắc phục một số khoảng trống pháp lý trong các quy định, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp, cơ quan bảo hiểm xã hội trong quá trình triển khai thực hiện.

Dự thảo luật sửa đổi về tên gọi, trách nhiệm của các bộ, ngành, Ủy ban nhân dân trong tổ chức thực hiện và quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội. Đồng thời, sửa đổi một số quy định về chế độ và nội dung đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội; bãi bỏ quy định hồ sơ, thủ tục hành chính về bảo hiểm xã hội do Chính phủ quy định nhằm bảo đảm linh hoạt, phù hợp với thực tiễn, đẩy mạnh cắt giảm, đơn giản hóa các thủ tục hành chính.

Dự thảo luật gồm 3 điều: Điều 1: Quy định sửa đổi, bổ sung; Điều 2: Các điều khoản thay thế, bãi bỏ; Điều 3: Điều khoản thi hành. Tờ trình của Chính phủ đề nghị luật có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/3/2027.

Về nội dung chính dự thảo luật, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Tiến Hải cho biết, về nội dung sửa đổi, bổ sung về sắp xếp tổ chức bộ máy, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp: Dự thảo luật sửa đổi về đối tượng người hoạt động không chuyên trách tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc quy định tại điểm k khoản 1 Điều 2 để phù hợp với pháp luật về tổ chức chính quyền địa phương; Sửa đổi về thẩm quyền quyết định số ngày nghỉ chế độ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe sau ốm đau, thai sản đối với đơn vị sử dụng lao động không thành lập công đoàn cơ sở, phù hợp với chủ trương kết thúc hoạt động của công đoàn viên chức, công đoàn lực lượng vũ trang.

Đồng thời, sửa đổi, bổ sung trách nhiệm của cơ quan bảo hiểm xã hội và trách nhiệm quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội của Bộ Tài chính, Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội (nay là Bộ Nội vụ) và Bộ Y tế và Ủy ban nhân dân các cấp để phù hợp với vị trí pháp lý, nhiệm vụ, quyền hạn hiện nay của các bộ, cơ quan.

Đối với việc sửa đổi, hoàn thiện về chế độ, chính sách bảo hiểm xã hội, cụ thể về đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội: Để bảo đảm có lộ trình từng bước mở rộng độ bao phủ của chính sách bảo hiểm xã hội phù hợp, khả thi đối với nhóm đối tượng người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số, dự thảo luật sửa đổi quy định tại khoản 6 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 theo hướng: Căn cứ vào điều kiện phát triển kinh tế - xã hội của từng thời kỳ, Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định việc tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số và các đối tượng khác có việc làm, thu nhập ổn định, thường xuyên, bảo đảm lộ trình thực hiện phù hợp. Nội dung này sẽ được Chính phủ chỉ đạo các cơ quan nghiên cứu, thể chế hóa cụ thể sau khi Trung ương Đảng thông qua nghị quyết mới về chính sách tiền lương và bảo hiểm xã hội.

Về bảo hiểm hưu trí bổ sung, Dự thảo luật sửa đổi khoản 5 Điều 3 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 theo hướng cho phép cá nhân người lao động trực tiếp tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung trên cơ sở tự nguyện mà không nhất thiết phải thông qua người sử dụng lao động, tương tự quy định tại Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014.

Dự thảo luật sửa đổi, bổ sung một số quy định về chế độ tạo cơ sở pháp lý thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và cơ quan trong triển khai thực hiện như: Ủy quyền cho người khác thực hiện bảo hiểm xã hội; hình thức chi trả lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội thông qua tài khoản người thụ hưởng. Bổ sung một số nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết về hình thức chi trả lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội, thời gian đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện và nguồn kinh phí bảo đảm thực hiện trợ cấp thai sản trong bảo hiểm xã hội tự nguyện.

Nhằm mở rộng danh mục đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội phù hợp với chủ trương tại Nghị quyết số 28 và Kết luận 18 ngày 02/04/2026 của Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm giai đoạn 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng hai con số, dự thảo luật sửa đổi, bổ sung khoản 1 và khoản 4 Điều 122 theo hướng: Quy định về nguyên tắc việc bổ sung đầu tư tiền gửi tại các ngân hàng thương mại cổ phần có vốn nhà nước và doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ, ngân hàng thương mại cổ phần có vốn doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ. Giao Chính phủ quy định chi tiết tiêu chí, cơ chế đánh giá, lựa chọn, giám sát, kiểm soát rủi ro, lộ trình đa dạng hóa danh mục đầu tư, cơ cấu đầu tư và phương thức đầu tư quỹ bảo hiểm xã hội.

Về cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, Dự thảo luật bãi bỏ quy định về hồ sơ, thủ tục tại Luật Bảo hiểm xã hội và giao Chính phủ quy định chi tiết để bảo đảm tính linh hoạt, chủ động.

Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội tán thành sự cần thiết và phạm vi sửa đổi, bổ sung của dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội trên cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn được trình bày tại Tờ trình số 801/TTr-CP của Chính phủ. Hồ sơ dự án Luật được chuẩn bị đầy đủ, đúng trình tự, thủ tục theo quy định. Các quy định của dự thảo Luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, Hiến pháp và các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên; thống nhất với hệ thống pháp luật.

Tuy nhiên, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đề nghị Chính phủ chỉ đạo Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, bảo đảm dự thảo Luật tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên; thống nhất trong hệ thống pháp luật; không để phát sinh khoảng trống pháp lý, vướng mắc trong tổ chức thực hiện; quan tâm việc xây dựng quy định về thủ tục hành chính theo hướng giảm thời gian, thành phần hồ sơ, thủ tục và chi phí tuân thủ…

Diệp Anh