Khắc phục những khó khăn, vướng mắc, bất cập phát sinh trong thi hành Luật Xuất bản

Hoàn thiện thể chế, hiện đại hóa hoạt động xuất bản

Tại Phiên họp thứ 4 diễn ra vào sáng nay (15/7), Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Báo cáo tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh, việc sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản được đặt ra trên cơ sở các chủ trương, đường lối của Đảng về hoàn thiện thể chế, phát triển văn hóa, công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số và hiện đại hóa hoạt động xuất bản; đồng thời nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật sau khi Quốc hội ban hành nhiều luật mới, đáp ứng yêu cầu thực hiện các cam kết quốc tề và các chiến lược, chương trình phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Sau hơn 13 năm thi hành, ngoài những ưu điểm, thuận lợi, Luật Xuất bản 2012 đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập. Ngành xuất bản, in, phát hành là một trong 10 trụ cột của công nghiệp văn hóa quốc gia; mục tiêu đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đòi hỏi sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản để thúc đầy hoạt động xuất bản phát triển nhanh và bền vững.

Dự thảo Luật không sửa đổi, bổ sung phạm vi điều chỉnh và đổi tượng áp dụng của Luật Xuất bản 2012; không có nội dung hạn chế quyền con người, quyền công dân quy định trong Hiến pháp tại dự thảo Luật.

Bố cục của dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung nội dung 27/54 điều (bảo đảm việc sửa đổi, bổ sung nội dung không quá 50% tổng số điều theo quy định tại khoản 4 Điều 8 Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật), bãi bỏ 3 điều (Điều 15, Điều 37 và Điều 41) và bãi bỏ các cụm từ "cấp đổi," "gia hạn" tại khoản 2 Điều 8; đồng thời thay thế cụm từ "Bộ Thông tin và Truyền thông" thành "Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch" trong 5 điều của Luật Xuất bản 2012.

Trong số 27 điều được sửa đổi, bổ sung nội dung, có 16 điều về cải cách thủ tục hành chính, phân câp, phân quyền và phân định thẩm quyền.

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết, nội dung cơ bản của dự thảo Luật theo nguyên tắc "6 rõ", trong đó nội dung 27 điều của Luật Xuất bản 2012 được sửa đổi, bổ sung trong dự thảo Luật tập trung vào các nhóm nội dung quan trọng, cụ thể là: Hoàn thiện quy định về nội dung quản lý và chính sách của nhà nước đối với hoạt động xuất bản (Điều 6, Điều 7).

Hoàn thiện quy định phòng chống xâm phạm bản quyền, đặc biệt là các hành vi xâm phạm bản quyền trên không gian mạng, tạo động lực phát triển hoạt động xuất bản (Điều 10, Điều 40, Điều 45).

Hoàn thiện các quy định về tổ chức hoạt động, liên kết của nhà xuất bản (Điều 12, Điểu 17, Điều 23).

Hoàn thiện các quy định về xuất bản và phát hành xuất bản phẩm điện tử, đẩy mạnh chuyển đổi số (Điểu 45, Điểu 50).

Nhất trí với sự cần thiết sửa đổi Luật

Thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Thường trực Ủy ban nhất trí với sự cần thiết sửa đổi Luật. Hồ sơ dự án Luật được chuẩn bị đầy đủ theo quy định; Dự thảo Luật phù hợp với Hiến pháp, cơ bản bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ trong hệ thống pháp luật, tương thích với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Thường trực Ủy ban cơ bản nhất trí với phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng của dự thảo Luật. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng dự thảo Luật đã bổ sung hoạt động có tính chất xuất bản trên không gian mạng; đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, làm rõ nội dung này để tránh mở rộng phạm vi điều chỉnh của Luật.

Đồng thời đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát, tiếp tục thể chế hóa đầy đủ hơn các quan điểm, chủ trương mới của Đảng tại Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư về "Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới"

Cơ bản tán thành với các chính sách quy định tại dự thảo Luật; tuy nhiên, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu bổ sung thêm nhóm chính sách về phát triển nguồn nhân lực xuất bản, nhất là đội ngũ cán bộ, biên tập viên, chuyên gia công nghệ, nhà quản trị giỏi theo tinh thần của Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư. Rà soát các chính sách về đặt hàng, đấu thầu, giao nhiệm vụ, hỗ trợ, ưu đãi, khuyến khích để bảo đảm phù hợp với đặc thù của hoạt động xuất bản và tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội cũng nhận thấy việc bổ sung quy định về hoạt động có tính chất xuất bản trên không gian mạng là cần thiết, bao quát đầy đủ hơn các hình thức sáng tạo, phổ biến các nội dung số có tính chất tương tự xuất bản phẩm, quản lý chặt chẽ hơn các sản phẩm xuyên biên giới, nằm ngoài hệ thống xuất bản chính thống. Tuy nhiên, việc quản lý các nội dung, sản phẩm thông tin trên không gian mạng đang được điều chỉnh ở nhiều quy định có liên quan (báo chí, thông tin điện tử, giao dịch điện tử, an ninh mạng, sở hữu trí tuệ,…). Do đó đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ lưỡng, bảo đảm không mâu thuẫn, chồng chéo.

Phát biểu thảo luận tại Phiên họp, các ý kiến tán thành với sự cần thiết sửa đổi Luật Xuất bản 2012 để tiếp tục thể chế hóa kịp thời, đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng trong lĩnh vực xuất bản; khắc phục những khó khăn, vướng mắc, bất cập phát sinh sau 13 năm thi hành Luật Xuất bản; góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số, hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới.

Các ý kiến cũng đề nghị cơ quan soạn thảo cần rà soát kỹ các quy định của dự thảo Luật trong mối tương quan với các luật liên quan, đặc biệt là Luật Báo chí để tránh chồng chéo, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật. Đồng thời rà soát đảm bảo tính thống nhất trong nội hàm các thuật ngữ để có cách hiểu thống nhất khi áp dụng.

Qua quá trình thực hiện Luật Xuất bản thời gian qua, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị các cơ quan cần phân tích kỹ các hạn chế lớn về: hạ tầng và tư duy quản lý xuất bản số còn thiếu và yếu; vấn nạn xâm phạm bản quyền và sách lậu diễn ra phức tạp, chưa được xử lý triệt để; sự thiếu vắng các tác phẩm nội địa có tầm vóc, giá trị để xuất khẩu ra nước ngoài; nguồn nhân lực biên tập viên chưa được chuẩn hóa…

Từ những hạn chế nêu trên, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng việc sửa đổi luật lần này cần tập trung vào các giải pháp, cụ thể là phải luật hóa và nâng cao vị thế pháp lý của đơn vị liên kết; kiến tạo hành lang pháp lý vượt trội cho xuất bản số; thiết lập cơ chế mạnh mẽ để chống sách lậu trên không gian mạng; áp dụng các chính sách ưu đãi tài chính thực chất cho chuỗi giá trị xuất bản; chuẩn hóa đội ngũ nhân sự ngành xuất bản…

Dự án Luật bảo đảm tiến độ, tuân thủ nghiêm túc các quy định

Phát biểu kết luận về nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao sự nỗ lực và tinh thần khẩn trương của Chính phủ trong việc chuẩn bị hồ sơ dự án Luật.

Về cơ bản, dự án Luật đã bảo đảm tiến độ, tuân thủ nghiêm túc các quy định của pháp luật về quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật và các chính sách phục vụ việc sửa đổi, bổ sung luật hiện hành. Cơ quan chủ trì thẩm tra cũng đã thực hiện báo cáo thẩm tra bao quát, làm rõ các quan điểm và đưa ra những đề xuất cụ thể để hoàn thiện dự thảo Luật. 

Để hoàn thiện dự án Luật, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo khẩn trương tiếp thu tối đa ý kiến tại Phiên họp. Trong đó, nhiệm vụ trọng tâm là tiếp tục rà soát để thể chế hóa tinh thần Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư và các chủ trương, định hướng mới của Đảng về phát triển hoạt động xuất bản trong kỷ nguyên số. Việc sửa đổi luật cần hướng tới phát triển công nghiệp văn hóa, văn hóa đọc, xây dựng ngành xuất bản hiện đại, chuyên nghiệp và phát huy tối đa vai trò của ngành trong sự nghiệp phát triển chung. 

Sau Phiên họp đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan soạn thảo phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm tra rà soát toàn diện dự thảo Luật, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành. Theo đó, phải xử lý dứt điểm các quy định chồng chéo trước khi trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất diễn ra đầu tháng 8 tới đây./.

Nguyễn Hoàng