Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo phải trở thành động lực chủ yếu trong phát triển ngành xây dựng
(Chinhphu.vn) - Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh, ngành xây dựng giữ vị trí nền tảng, có vai trò kiến tạo không gian phát triển, đi trước mở đường cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Mỗi bước tiến công nghệ của ngành đều có sức lan tỏa sâu rộng, trực tiếp tiết giảm chi phí xã hội, nâng cao hiệu quả đầu tư công và cải thiện chất lượng sống của nhân dân. Vì vậy, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành động lực chủ yếu nâng cao chất lượng phát triển của ngành.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc cùng các đại biểu dự Hội nghị - Ảnh: chinhphu.vn/Nguyễn Hoàng
Chiều nay (16/11), Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc tới dự và phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số ngành xây dựng. Hội nghị nằm trong chuỗi sự kiện khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngành xây dựng năm 2026.
Tham dự sự kiện có Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị; lãnh đạo một số bộ, ngành Trung ương.
Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đánh giá cao Bộ Xây dựng đã chủ động tổ chức Chuỗi sự kiện với nhiều hoạt động thiết thực, có chiều sâu như ra mắt Cổng thông tin khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; triển lãm giới thiệu sản phẩm, giải pháp công nghệ mới; kết nối hợp tác giữa nhà khoa học với doanh nghiệp và đối thoại với sinh viên; khẳng định đây là diễn đàn quan trọng để hội tụ trí tuệ, lan tỏa tinh thần đổi mới sáng tạo và đưa các thành quả nghiên cứu vào cuộc sống.

Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị cùng các đại biểu dự Hội nghị - Ảnh: chinhphu.vn/Nguyễn Hoàng
Vấn đề quan trọng là tổ chức triển khai thực hiện
Theo Phó Thủ tướng Thường trực, thế giới đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu sắc. Trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT), tự động hóa, bản sao số và vật liệu mới đang tái định hình toàn diện phương thức quy hoạch, thiết kế, thi công, vận hành công trình, quản trị đô thị và cung cấp dịch vụ vận tải. Chuyển đổi số gắn liền với chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu sống còn để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Trước yêu cầu của thực tiễn, Trung ương Đảng và Bộ Chính trị đã đưa ra những quyết sách rất kịp thời và mạnh mẽ. Nghị quyết số 57-NQ/TW xác định đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, đưa đất nước vươn mình giàu mạnh.
Tiếp đó, Nghị quyết số 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam tiếp tục khẳng định yêu cầu chuyển mạnh sang tăng trưởng dựa trên năng suất, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nguồn nhân lực chất lượng cao, tạo nền tảng vững chắc hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Cụ thể hóa chủ trương của Đảng, Chính phủ đã ban hành Chương trình hành động thực hiện các nghị quyết, xác định rõ mục tiêu đến năm 2030, quy mô kinh tế số đạt tối thiểu 30% GDP và bố trí ít nhất 3% tổng chi ngân sách hằng năm cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đồng thời, Thủ tướng Chính phủ vừa phê duyệt Định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2035, mở ra hành lang pháp lý quan trọng cho phát triển hạ tầng và không gian đô thị hiện đại. Chủ trương, cơ chế đã rõ; vấn đề quan trọng hiện nay là cần tổ chức thực hiện quyết liệt, biến định hướng thành sản phẩm, dịch vụ và kết quả tăng trưởng có thể đo lường.
Ngành xây dựng giữ vị trí nền tảng, có vai trò kiến tạo không gian phát triển, đi trước mở đường cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Từ hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông chiến lược, hạ tầng kỹ thuật đô thị, nhà ở, vật liệu xây dựng cho đến quy hoạch đô thị và nông thôn-mỗi bước tiến công nghệ của ngành xây dựng đều có sức lan tỏa sâu rộng, trực tiếp tiết giảm chi phí xã hội, nâng cao hiệu quả đầu tư công và cải thiện chất lượng cuộc sống của nhân dân. Vì vậy, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành động lực chủ yếu nâng cao chất lượng phát triển của ngành.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị - Ảnh: chinhphu.vn/Nguyễn Hoàng
Từng bước làm chủ nhiều công nghệ phức tạp
Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc ghi nhận và đánh giá cao sự chủ động cùng những kết quả tích cực của Bộ Xây dựng trong thời gian qua. Bộ đã hoàn thành 10/10 cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành, vận hành tập trung hệ thống giải quyết thủ tục hành chính; phê duyệt đặt hàng 5 nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược trong lĩnh vực đường sắt; tiếp nhận 761 đề xuất và lựa chọn 138 sản phẩm, giải pháp tiêu biểu để công bố, nhân rộng.
Nhiều kết quả đã được ứng dụng như: Bê tông siêu tính năng dùng để sửa chữa mặt cầu Thăng Long và chế tạo dầm cho nhiều cầu dân sinh; cấu kiện lắp ghép cho cầu, cống ở khu vực nông thôn. Năng lực công nghệ, đội ngũ kỹ sư, nhà khoa học và doanh nghiệp xây dựng Việt Nam đã khẳng định được bản lĩnh, từng bước làm chủ nhiều công nghệ phức tạp từ thiết kế, thi công cầu dây văng, cầu đúc hẫng đến hầm đường bộ xuyên núi và các công trình cao tầng hiện đại. Các sản phẩm, giải pháp trưng bày tại Triển lãm hôm nay cho thấy sức sáng tạo dồi dào của lực lượng nghiên cứu trong nước, đặc biệt là lực lượng nghiên cứu của ngành xây dựng.
Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra cho ngành trong giai đoạn phát triển mới là vô cùng nặng nề. Hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược như: Đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Đồng Đăng - Lạng Sơn, đường sắt đô thị, cảng hàng không, cảng biển quy mô lớn đòi hỏi trình độ công nghệ, quản trị và nhân lực vượt trội.
Bên cạnh đó, những bài toán bức thiết của đô thị lớn như ngập úng, ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu và nhu cầu nhà ở thương mại, nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê đang đòi hỏi những lời giải căn cơ bằng khoa học và công nghệ. Trong khi đó, nguồn lực đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D) còn hạn chế; hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn cho công nghệ mới cập nhật chưa kịp thời; liên kết giữa viện nghiên cứu, nhà trường và doanh nghiệp chưa thực sự chặt chẽ; dữ liệu ngành còn phân tán, chưa phát huy hết giá trị.

Hội nghị khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số ngành xây dựng - Ảnh: chinhphu.vn/Nguyễn Hoàng
Những nhóm nhiệm vụ trọng tâm
Để khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực trung tâm thúc đẩy tăng trưởng của ngành xây dựng, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đề nghị Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương tập trung thực hiện tốt 6 nhóm nhiệm vụ trọng tâm.
Cụ thể, thứ nhất, hoàn thiện thể chế, tiêu chuẩn, quy chuẩn, biến thể chế thành lợi thế cạnh tranh.
Bộ Xây dựng chủ động rà soát các quy định thuộc phạm vi quản lý, xử lý theo thẩm quyền hoặc đề xuất cấp có thẩm quyền giải quyết những vướng mắc về đặt hàng nghiên cứu, thử nghiệm, chuyển giao và sử dụng kết quả nghiên cứu. Thực hiện hiệu quả các cơ chế đã được ban hành; khuyến khích đổi mới sáng tạo, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu theo quy định, đồng thời bảo đảm chất lượng và hiệu quả sử dụng nguồn lực. Đặc biệt, cần đẩy nhanh việc cập nhật hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn, định mức và phương pháp xác định chi phí phù hợp với công nghệ mới.
Thứ hai, tập trung nghiên cứu và từng bước làm chủ công nghệ phục vụ hạ tầng chiến lược.
Bộ Xây dựng rà soát, lựa chọn chương trình công nghệ trọng điểm gắn với Danh mục công nghệ chiến lược được Thủ tướng Chính phủ ban hành. Ưu tiên công nghệ xây dựng đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị; thi công công trình lớn, công trình ngầm; phát triển vật liệu tiên tiến, ít phát thải và quản lý hạ tầng thông minh. Xác định rõ những khâu cần tiếp nhận, những khâu có thể làm chủ và những sản phẩm doanh nghiệp Việt Nam có khả năng cung ứng.
Đối với đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, phải gắn đầu tư với chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng cao năng lực vận hành, bảo trì. Mỗi dự án lớn cần tạo cơ hội cho doanh nghiệp, viện, trường trong nước tham gia nghiên cứu, thiết kế, chế tạo, tích hợp và thử nghiệm theo lộ trình phù hợp.


Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị cùng các đại biểu tham quan triển lãm giới thiệu sản phẩm, giải pháp công nghệ mới tại Hội nghị - Ảnh: chinhphu.vn/Nguyễn Hoàng
Thứ ba, phát triển dữ liệu dùng chung, đổi mới phương thức quản lý và phục vụ người dân, doanh nghiệp.
Bộ Xây dựng tổ chức phát triển các cơ sở dữ liệu trong một kiến trúc thống nhất. Xác định rõ đơn vị chịu trách nhiệm về từng nguồn dữ liệu, bảo đảm dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung". Việc kết nối, chia sẻ phải đi đôi với bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu theo quy định. Ưu tiên dữ liệu phục vụ quy hoạch, hoạt động xây dựng, nhà ở và thị trường bất động sản, kết cấu hạ tầng và vận tải. Tái sử dụng thông tin đã có, giảm thời gian và chi phí thực hiện thủ tục cho người dân, doanh nghiệp.
Đồng thời, triển khai quyết liệt định hướng phát triển đô thị thông minh quốc gia với quan điểm "Một kiến trúc quốc gia, nhiều mô hình địa phương". Đẩy mạnh ứng dụng mô hình thông tin công trình (BIM), hệ thống thông tin địa lý (GIS), AI và bản sao số xuyên suốt vòng đời từ quy hoạch, đầu tư đến vận hành.
Thứ tư, cần lấy những vấn đề thiết thực của người dân và doanh nghiệp làm cơ sở xác định nhiệm vụ đổi mới sáng tạo.
Mọi nghiên cứu, ứng dụng công nghệ phải hướng tới giải quyết những vấn đề cấp bách của cuộc sống: Xử lý ngập úng, ùn tắc giao thông, bảo vệ môi trường đô thị, ứng phó với biến đổi khí hậu và phòng, chống thiên tai. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để kết nối vận tải đa phương thức, nâng cao hiệu quả, giảm chi phí, thời gian logistics.
Thứ năm, phát triển nhân lực chất lượng cao và tăng cường liên kết giữa Nhà nước-nhà trường, viện nghiên cứu-doanh nghiệp.
Bộ Xây dựng cần phối hợp chặt chẽ với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ đổi mới chương trình đào tạo đại học và giáo dục nghề nghiệp theo chuẩn quốc tế, tập trung vào các ngành mũi nhọn như đường sắt tốc độ cao, công trình ngầm, công nghệ vật liệu, quản lý đô thị thông minh và hạ tầng số. Khuyến khích mô hình liên kết thực chất giữa Nhà nước - nhà trường, viện nghiên cứu-doanh nghiệp: Doanh nghiệp đặt hàng nghiên cứu, trường, viện cung cấp tri thức và nhân lực, Nhà nước kiến tạo cơ chế và hỗ trợ hạ tầng phòng thí nghiệm dùng chung. Đồng thời, cần có cơ chế đãi ngộ để thu hút, trọng dụng đội ngũ "tổng công trình sư", chuyên gia đầu ngành trong nước và trí thức người Việt Nam ở nước ngoài.
Thứ sáu, đưa sản phẩm nghiên cứu vào ứng dụng và tăng cường kỷ luật thực hiện. Cổng thông tin khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của ngành ra mắt hôm nay phải thực sự trở thành "sàn giao dịch" kết nối cung - cầu công nghệ hiệu quả, minh bạch. Đồng chí Bộ trưởng Bộ Xây dựng cần trực tiếp chỉ đạo cụ thể hóa các kết luận của Hội nghị vào kế hoạch công tác năm 2027 và giai đoạn tiếp theo với tinh thần "6 rõ": Rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời hạn, rõ kết quả. Các bộ, ngành liên quan chủ động phối hợp, tháo gỡ kịp thời vướng mắc cho Bộ Xây dựng.
Dẫn lời của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh thông điệp sâu sắc: "Chỉ có khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo mới là con đường giúp chúng ta bắt kịp, tiến cùng, bứt phá và vượt lên chính chúng ta và thế giới", Phó Thủ tướng Thường trực nêu rõ, ngành xây dựng cần phát huy vai trò tiên phong, đưa các chủ trương của Đảng, Chính phủ về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thành kết quả phát triển cụ thể. Mỗi công trình phải tạo thêm năng lực cho nền kinh tế; mỗi tiến bộ công nghệ phải góp phần nâng cao năng suất, tiết kiệm nguồn lực và phục vụ tốt hơn cuộc sống của nhân dân.
Nguyễn Hoàng