Khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam: Phát triển theo chiều sâu, tạo giá trị thực chất

Theo Báo cáo Chỉ số Hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu năm 2026 của Tổ chức StartupBlink, năm 2025, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam tăng 5 bậc, lên vị trí thứ 50 toàn cầu, mức thứ hạng cao nhất của Việt Nam kể từ khi bảng xếp hạng được công bố.

Đáng chú ý, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam ghi nhận mức tăng trưởng 67,9%, cao hơn đáng kể mức trung bình 17,5% của 100 hệ sinh thái hàng đầu thế giới. Đây cũng là mức tăng trưởng cao nhất tại Đông Nam Á và thuộc nhóm có tốc độ tăng trưởng cao tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Việt Nam tiếp tục đứng thứ 5 tại Đông Nam Á và thứ 10 tại châu Á. Việt Nam đứng thứ 2 Đông Nam Á về trụ cột giá trị thương hiệu hệ sinh thái và thứ 6 tại châu Á - Thái Bình Dương về hoạt động cộng đồng khởi nghiệp.

Trong lĩnh vực thế mạnh là công nghệ tài chính (Fintech), Việt Nam xếp thứ 39 toàn cầu và thứ 9 tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Bên cạnh đó, 4 thành phố của Việt Nam lọt vào top 1.000 hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo toàn cầu. TPHCM xếp hạng 98, tăng 12 bậc; Hà Nội xếp hạng 118, tăng 30 bậc; Đà Nẵng xếp hạng 554, tăng 212 bậc; Hải Phòng xếp hạng 765 và lần đầu tiên có mặt trong danh sách.

Cùng với sự cải thiện về vị thế, dòng vốn đầu tư vào hệ sinh thái cũng có bước tăng trưởng. Năm 2025, vốn đầu tư mạo hiểm vào Việt Nam đạt 509 triệu USD qua 103 thương vụ, tăng 28% so với năm 2024. Tổng vốn tư nhân, bao gồm cả vốn cổ phần tư nhân, đạt khoảng 4,5 tỷ USD qua 149 thương vụ, gần gấp đôi mức 2,255 tỷ USD của năm 2024.

Những kết quả này cho thấy hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo của Việt Nam đã có bước phát triển tích cực trong thời gian qua với sự tham gia của doanh nghiệp khởi nghiệp, nhà đầu tư, quỹ đầu tư mạo hiểm, cơ sở ươm tạo, tổ chức thúc đẩy kinh doanh, trung tâm đổi mới sáng tạo, viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia, cố vấn và các mạng lưới hỗ trợ trong nước, quốc tế.

Chuyển từ phát triển số lượng sang chất lượng

Theo Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), những kết quả đạt được là nền tảng để hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo tiếp tục phát triển theo chiều sâu, chuyển từ phát triển về số lượng sang chú trọng chất lượng và hiệu quả thực chất.

Một dấu mốc quan trọng là Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 86/NQ-CP ngày 5/4/2026 về Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo. Chiến lược nhấn mạnh tinh thần khởi nghiệp sáng tạo toàn dân, theo đó mọi công dân đều có khát vọng và có thể khởi nghiệp với sự sáng tạo trong mọi lĩnh vực, dựa trên nền tảng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Theo định hướng này, khởi nghiệp sáng tạo không còn chỉ là hoạt động của một nhóm đối tượng cụ thể mà hướng tới trở thành hoạt động rộng rãi của người dân, tổ chức; trong đó công nghệ được xem là nền tảng và công cụ để tạo ra các mô hình, sản phẩm và giải pháp mới.

Để hiện thực hóa mục tiêu, các nhóm giải pháp được tập trung vào tháo gỡ điểm nghẽn, tạo môi trường thuận lợi và tiếp sức cho doanh nghiệp.

Trước hết là tạo lập hành lang pháp lý vượt trội, tiếp tục hoàn thiện thủ tục hành chính trên môi trường số, đồng thời nghiên cứu, thí điểm các cơ chế đặc thù khuyến khích tinh thần dám thử nghiệm. Một số hướng được đặt ra gồm mô hình “doanh nghiệp một người”, cơ chế xử lý phá sản rút gọn để tạo điều kiện tái khởi nghiệp và các khu thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho công nghệ mới.

Cùng với đó là ươm mầm nhân lực và xây dựng hệ sinh thái đồng bộ, đưa giáo dục khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo vào sâu hơn trong hệ thống giáo dục quốc dân từ phổ thông đến đại học; phát triển cơ sở hạ tầng dùng chung, trung tâm đổi mới sáng tạo, không gian khởi nghiệp cộng đồng và các nền tảng số hỗ trợ khởi nghiệp trên toàn quốc.

Khơi thông nguồn vốn, mở rộng thị trường

Một nhiệm vụ quan trọng khác là khơi thông nguồn vốn và hội nhập quốc tế. Theo đó, thị trường vốn đầu tư mạo hiểm được định hướng phát triển mạnh hơn, hình thành các quỹ đầu tư từ cấp quốc gia đến địa phương, quỹ của doanh nghiệp và trường đại học; đồng thời nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ tài chính trực tiếp, bảo lãnh tín dụng dựa trên tài sản trí tuệ.

Ngày 15/9, Bộ Khoa học và Công nghệ đã phê duyệt Chương trình quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo giai đoạn 2026-2035. Chương trình chuyển trọng tâm từ hỗ trợ phong trào sang hỗ trợ theo kết quả, lấy chất lượng doanh nghiệp, năng lực đổi mới sáng tạo, khả năng thương mại hóa công nghệ, huy động nguồn lực xã hội và sức cạnh tranh của sản phẩm, dịch vụ trên thị trường làm thước đo.

Các nội dung hỗ trợ tập trung vào ươm tạo, tăng tốc, phát triển thị trường cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo; đồng thời hỗ trợ cá nhân, tổ chức phát triển và sử dụng các công cụ, hạ tầng số để khởi nghiệp.

Về vốn, Bộ Khoa học và Công nghệ đang nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện quy định pháp luật liên quan đến quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia và quỹ đầu tư mạo hiểm tại địa phương, hướng tới tạo hành lang pháp lý đồng bộ cho huy động, quản lý và sử dụng nguồn lực hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo.

Bộ Khoa học và Công nghệ cũng được giao nhiệm vụ thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia, dự kiến đi vào vận hành cuối tháng 12/2026. Quỹ được định hướng đóng vai trò vốn mồi, qua đó huy động thêm nguồn lực tư nhân trong và ngoài nước đầu tư vào doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo.

Đồng thời, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng dự thảo Nghị định quy định về tổ chức thị trường chứng khoán chuyên biệt cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, tạo thêm cơ sở để doanh nghiệp tiếp cận và huy động vốn.

Cùng với phát triển nguồn vốn trong nước, Việt Nam tiếp tục thúc đẩy hội nhập, thu hút chuyên gia quốc tế và đưa doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Thời gian tới, Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục rà soát, hoàn thiện và tổ chức thực thi hiệu quả các quy định về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo, bảo đảm chính sách minh bạch, khả thi, phù hợp thực tiễn. Mục tiêu là tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực, phát triển sản phẩm, thương mại hóa công nghệ và mở rộng thị trường, qua đó từng bước hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo phát triển thực chất và tạo ra những doanh nghiệp có sức cạnh tranh.

Thu Giang