Không để xảy ra cơ chế "xin - cho" trong chi trả phụ cấp ưu đãi nghề nhà giáo

Để làm rõ những nội dung đang được đội ngũ nhà giáo quan tâm, Báo điện tử Chính phủ đã có cuộc trao đổi với TS Vũ Minh Đức, Cục trưởng Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục (Bộ Giáo dục và Đào tạo).

Cơ sở giáo dục không được tự quyết mức phụ cấp

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm nhất khi Nghị định số 182/2026/NĐ-CP được ban hành là biên độ phụ cấp khá rộng, từ 20% đến 80%, làm dấy lên lo ngại về khả năng áp dụng tùy nghi hoặc phát sinh cơ chế "xin - cho" tại các cơ sở giáo dục.

Giải đáp vấn đề này, TS Vũ Minh Đức khẳng định, Nghị định không trao quyền lựa chọn tùy ý trong biên độ nói trên cho người đứng đầu các cơ sở giáo dục. Mức phụ cấp đã được quy định cụ thể theo từng nhóm đối tượng, cấp học, loại hình cơ sở giáo dục và điều kiện công tác, do đó các đơn vị không thể tự xác định mức hưởng theo cảm tính.

Ông Đức cho biết, các tiêu chí pháp lý như vị trí việc làm, đặc thù người học, môi trường giáo dục và địa bàn công tác đều được lượng hóa rõ ràng. Chẳng hạn, giáo viên THCS và THPT có nhóm mức hưởng riêng; giáo viên công tác tại vùng đặc biệt khó khăn hoặc trường chuyên biệt được áp dụng mức cao hơn; giáo viên dạy người khuyết tật được xác định theo tỷ lệ học sinh khuyết tật.

Đối với chức danh quản lý, hiệu trưởng và phó hiệu trưởng nếu là nhà giáo theo quy định của pháp luật hiện hành thì thuộc đối tượng hưởng phụ cấp ưu đãi nghề, đồng thời được hưởng phụ cấp chức vụ lãnh đạo theo quy định. Trường hợp không phải là nhà giáo thì không thuộc đối tượng hưởng phụ cấp ưu đãi nghề.

Để bảo đảm tính minh bạch trong thực hiện chính sách, Nghị định yêu cầu việc xác định đối tượng và mức hưởng phải được công khai, đúng điều kiện, đúng quy định. Việc chi trả phụ cấp sẽ được đưa vào kế hoạch thanh tra, kiểm tra của các ngành giáo dục, tài chính và nội vụ. Đối với các cơ sở giáo dục tự chủ, quy chế chi tiêu nội bộ phải bảo đảm không thấp hơn mức tối thiểu do Nhà nước quy định và chịu đầy đủ cơ chế giám sát. 

 Thu hẹp khoảng cách thu nhập giữa giáo viên các vùng miền

Bên cạnh tính minh bạch trong thực thi chính sách, vấn đề công bằng thu nhập giữa các nhóm giáo viên cũng được đặc biệt quan tâm.

Theo TS Vũ Minh Đức, ngay từ quá trình xây dựng Nghị định, cơ quan soạn thảo đã tính đến thực tế giáo viên mầm non, tiểu học và giáo viên công tác tại vùng đặc biệt khó khăn đang chịu áp lực nghề nghiệp lớn nhưng mức thu nhập còn hạn chế.

Thực hiện định hướng của Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, giáo viên mầm non và giáo viên phổ thông được bảo đảm mức phụ cấp tối thiểu 70%, trong khi giáo viên công tác tại vùng đặc biệt khó khăn được hưởng mức 100%. "Đây là cơ chế ưu tiên nhằm thu hẹp khoảng cách thu nhập và bảo đảm tính công bằng đối với những nhóm lao động có áp lực lớn, điều kiện công tác khó khăn", TS Vũ Minh Đức nhấn mạnh.

Nghị định số 182/2026/NĐ-CP cũng cơ bản kế thừa các quy định hiện hành, đồng thời tăng thêm 10% mức phụ cấp đối với giáo viên mầm non và phổ thông, bổ sung mức phụ cấp 20% cho nhân viên trường học - nhóm đối tượng trước đây chưa được hưởng. Đáng chú ý, giáo viên khi luân chuyển công tác được hưởng mức phụ cấp cao nhất và được bảo lưu trong thời gian tối đa 12 tháng nhằm hạn chế biến động thu nhập đột ngột.

Liên quan đến nguồn lực thực hiện, TS Vũ Minh Đức cho biết Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính để tính toán phần ngân sách tăng thêm phù hợp với khả năng cân đối của từng địa phương. Đối với các địa phương chưa tự cân đối được ngân sách, Nhà nước sẽ thực hiện bổ sung nguồn theo quy định nhằm bảo đảm giáo viên và nhân viên trường học được chi trả đầy đủ, đúng thời hạn, không để xảy ra tình trạng nợ phụ cấp. 

Thu nhập không phải là giải pháp duy nhất để giữ chân giáo viên

Bên cạnh những điểm mới được đánh giá tích cực, một số vấn đề phát sinh trong thực tiễn vẫn tiếp tục nhận được sự quan tâm của đội ngũ nhà giáo. Trong đó có việc giáo viên nghỉ thai sản hoặc nghỉ hưởng chế độ bảo hiểm xã hội không được hưởng phụ cấp ưu đãi nghề trong thời gian nghỉ.

TS Vũ Minh Đức nhấn mạnh, đây là quy định được thực hiện thống nhất theo pháp luật về bảo hiểm xã hội hiện hành. Theo đó, thời gian nghỉ thai sản hoặc nghỉ hưởng chế độ bảo hiểm xã hội không được tính để chi trả các khoản phụ cấp gắn với điều kiện lao động và chức trách công việc. Tuy nhiên, cơ quan quản lý đã ghi nhận đầy đủ những phản ánh từ đội ngũ nhà giáo liên quan đến nội dung này để tiếp tục theo dõi trong quá trình triển khai chính sách.

Cùng với việc cải thiện thu nhập, Bộ Giáo dục và Đào tạo xác định nâng cao sức hấp dẫn của nghề giáo không chỉ dựa vào chính sách tiền lương và phụ cấp. TS Vũ Minh Đức cho biết, Bộ đang tiếp tục chỉ đạo cắt giảm hồ sơ, sổ sách và các nhiệm vụ hành chính không cần thiết nhằm giảm áp lực công việc cho giáo viên, tập trung tối đa cho hoạt động chuyên môn.

Mục tiêu cuối cùng là xây dựng môi trường làm việc thực chất, tạo động lực gắn bó lâu dài với nghề và nâng cao hiệu quả thu hút, giữ chân đội ngũ nhà giáo. 

Thu Trang