Khủng hoảng tài chính Mỹ và những hệ lụy (kỳ 1)

Diễn biến khủng hoảng tài chính Mỹ: Leo thang từng ngày

Cuộc khủng hoảng này đã có những dấu hiệu từ hơn một năm trước, bắt đầu bằng sự sụt giảm của thị trường bất động sản Mỹ. Trong nhiều năm, các công ty tài chính tại Wall Street phất lên nhờ các khoản nợ địa ốc phức tạp và sở hữu các tài sản mua được nhờ vào tín dụng giá rẻ. Nhưng tình hình xấu đi khi vào tháng 7 năm ngoái, khủng hoảng địa ốc châm ngòi cho hiện tượng cạn kiệt tín dụng trên toàn thế giới.

Countrywide Financial là nạn nhân đầu tiên của cơn bão tín dụng bắt nguồn từ cuộc khủng hoảng cho vay thế chấp dưới chuẩn tại Mỹ đang làm cho hệ thống tín dụng tại Mỹ chao đảo; người gửi tiền, mua chứng khoán… mất niềm tin. Công ty tài chính từng nắm giữ 20% thị trường cho vay bất động sản Mỹ này, chỉ trong vài tháng, đã bị đẩy đến sát bờ vực phá sản và buộc phải bán lại cho Bank of America vào tháng 1 năm 2008.

Hai tháng sau, sự sụt giá không kiểm soát nổi của các khoản đầu tư tài chính – bất động sản đã buộc Tập đoàn môi giới chứng khoán Bear Stearns của Mỹ tê liệt và chấm dứt hoạt động sau 85 năm tồn tại. Bear Stearns phải chấp nhận bán lại cho đối thủ JP Morgan Chase với giá 240 triệu USD, bao gồm cả trụ sở của hãng này. Tại thời điểm đó, giá mỗi cổ phiếu của Bear Stearns là 2 USD, trong khi giá trước đó một năm là 170 USD.

Vào tháng 7, chính phủ Mỹ buộc phải tiếp quản ngân hàng bất động sản IndyMac sau khi ngân hàng này mất khả năng thanh toán tiền gửi do không đòi được các khoản cho vay nhà đất. Với giá trị tài sản 32 tỷ đô la, IndyMac đánh dấu một sự đổ vỡ ngân hàng lớn thứ nhì trong lịch sử nước Mỹ.

Ngày 7/9, trước tình hình hai tập đoàn cho vay thế chấp bất động sản khổng lồ của Mỹ là Fannie Mae và Freddie Mac lỗ tới 3,1 tỉ USD trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến tháng 6/2008, Chính quyền Mỹ đã phải bỏ ra 25 tỉ USD để tiếp quản hai công ty sở hữu và bảo lãnh trên 5000 tỉ đôla bất động sản, tương đương gần 50% giá trị thị trường bất động sản Mỹ này.

Một tuần sau đó, sáng 15/9 nền kinh tế Mỹ tiếp tục chứng kiến một cơn “địa chấn” mới khi Tập đoàn ngân hàng đầu tư lớn thứ tư của Mỹ là Lehman Brothers Holdings Inc. chính thức đệ đơn xin bảo hộ phá sản sau khi hai ngân hàng lớn là Barclays (Anh) và Bank of America Corp. (Mỹ) đều từ chối các cuộc đàm phán nhằm mua lại tập đoàn tài chính này.  Giá cổ phiếu Lehman đã giảm tới 94% tính từ đầu năm. Trước đó, ngày 10/9, Lehman công bố thua lỗ 3,9 tỷ USD trong quý III/2008 do sự sụt giảm giá trị tài sản cho vay thế chấp.

Cũng trong ngày 15/9, đại gia Merrill Lynch đã phải đồng ý để Ngân hàng Bank of America Corp. mua lại với giá 50 tỷ USD còn tập đoàn bảo hiểm lớn nhất Mỹ là American International Group (AIG) hoàn toàn mất thanh khoản.

Ngày 17/9, Chính phủ Mỹ quyết định ra tay cứu AIG với việc bơm 85 tỷ USD vốn của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) vào tập đoàn bảo hiểm lớn nhất thế giới đang có nguy cơ phá sản do đầu tư vào các loại chứng khoán được đảm bảo bằng nợ địa ốc.

Chưa hết, phố Wall chứng kiến vụ sụp đổ kinh hoàng thứ 6 liên tiếp trong tháng khi Cơ quan Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang Mỹ (FDIC) cho biết vào ngày 25/9 rằng sẽ phong tỏa ngân hàng tiết kiệm lớn nhất nước Mỹ là Washington Mutual (WaMu) và sẽ bán các khoản vốn huy động của ngân hàng này cho JPMorgan Chase, ngân hàng lớn thứ 3 tại Mỹ tính theo tài sản. Tuần trước đó, WaMu đã buộc phải rao bán chính mình do thua lỗ tới 19 tỷ USD phát sinh từ các khoản nợ xấu cho vay thế chấp. WaMu có 2.300 chi nhánh và tổng số tiền huy động tiết kiệm của khách hàng lên tới 182 tỷ USD tính đến cuối tháng 6 vừa qua. Tổng tài sản của tập đoàn này lên tới 310 tỷ USD. Được biết, trong tháng 3, tập đoàn JPMorgan đã đề nghị mua lại WaMu với mức giá 4 USD/cổ phiếu nhưng bị từ chối. Đến ngày 25/9, giá cổ phiếu WaMu chỉ còn 1,54 USD.

Tiếp theo WaMu, ngày 26/9 đến lượt ngân hàng lớn thứ tư là Wachovia tiến đến bờ vực khi cổ phiếu của ngân hàng này chỉ còn 8,9 USD vào phiên đóng cửa thị trường chứng khoán New York cuối ngày, giảm mất 80,25% so với 1 năm trước. Trong vòng 1 năm qua, ngân hàng Wachovia đã lỗ 122 tỷ USD do liên quan đến quyền chọn chứng khoán xuất phát từ vay địa ốc.

Sau 3 ngày tích cực thảo luận, sáng 29/9 Citigroup, tập đoàn ngân hàng lớn nhất Mỹ tính theo tổng tài sản, đã chính thức mua lại mảng hoạt động tín dụng của tập đoàn ngân hàng Wachovia. Wachovia chỉ còn lại bộ phận môi giới mang tên A.G. Edwards Inc và quỹ đầu tư có tên Evergreen, quản lý số tài sản ủy thác tương đương 1.000 tỷ USD.

Hoàng Nguyên

(Tổng hợp)