Kích hoạt mạnh mẽ 3 đột phá chiến lược cho mục tiêu trở thành nước thu nhập cao

Chiều 12/5, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học “Giải pháp thực hiện 3 đột phá chiến lược trong kỷ nguyên mới”, nhằm góp phần triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV.

Phát biểu khai mạc, GS.TS Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Phó Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho biết, sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu quan trọng với tốc độ tăng trưởng GDP bình quân khoảng 6,7%/năm, kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định và duy trì mức tăng trưởng khá cao ngay cả trong bối cảnh thế giới biến động mạnh.

Tuy nhiên, nguy cơ rơi vào “bẫy thu nhập trung bình” vẫn hiện hữu khi các lợi thế truyền thống dần suy giảm, trong khi nhiều chỉ số về năng lực cạnh tranh, quản trị, pháp quyền và chất lượng hạ tầng còn hạn chế.

Theo GS.TS Lê Văn Lợi, Đại hội XIV của Đảng đã xác định 3 đột phá chiến lược gồm: (1) Đột phá về thể chế và thực thi; (2) Đột phá về nguồn nhân lực; (3) Đột phá về hạ tầng. 

Điểm mới của nhiệm kỳ này là yêu cầu thực hiện 3 đột phá “thật mạnh, thật nhanh, làm đến nơi đến chốn”, tạo nền tảng để đất nước tăng tốc phát triển.

Chuyển từ tư duy “làm luật để quản lý” sang “làm luật để kiến tạo phát triển”

GS.TS Lê Văn Lợi cho biết, thời gian qua, nhiều chủ trương, chính sách lớn đã được ban hành nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế. Trong đó, Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật được xem là bước đột phá quan trọng trong cải cách thể chế. Cùng với đó là Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân.

Đặc biệt, Đảng và Nhà nước chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học, khuyến khích cơ chế khoán chi linh hoạt, miễn trừ trách nhiệm trong hoạt động đổi mới sáng tạo và thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Trong lĩnh vực hành chính, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp gắn với phân cấp, phân quyền cũng đang tạo chuyển biến quan trọng trong tư duy quản trị theo hướng trao quyền mạnh hơn cho địa phương.

Tại Hội thảo, các đại biểu đã tập trung làm rõ những vấn đề về đổi mới tư duy phát triển, đánh giá kết quả bước đầu trong triển khai 3 đột phá chiến lược, nhận diện các điểm nghẽn và đề xuất giải pháp nhằm tăng tính đồng bộ giữa thể chế, hạ tầng và nguồn nhân lực trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

PGS.TS. Lê Minh Thông, nguyên Phó Chủ nhiệm, Ủy ban Pháp luật của Quốc hội cho rằng, hệ thống pháp luật Việt Nam trong 40 năm qua đã hoàn thành sứ mệnh lịch sử là phá bỏ cơ chế kế hoạch hóa tập trung và kiến tạo nền tảng pháp lý cho kinh tế thị trường.

Tuy nhiên, trong giai đoạn mới, pháp luật cần mang một sứ mệnh khác, trở thành nền tảng để Việt Nam đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Theo ông, pháp luật hiện nay không chỉ là công cụ quản lý mà còn là lợi thế cạnh tranh quốc gia. Nếu không tiếp tục cải cách mạnh mẽ, những bất cập trong thể chế có thể trở thành lực cản lớn đối với phát triển.

Ông nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy “làm luật để quản lý” sang “làm luật để kiến tạo phát triển”; từ nền hành chính quản lý sang nền hành chính phục vụ. “Không thể tiếp tục tư duy ‘không quản được thì cấm’. Hệ thống pháp luật mới phải lấy đổi mới sáng tạo làm trung tâm của chính sách”, PGS.TS Lê Minh Thông nhấn mạnh.

Theo ông, hiện nay vẫn tồn tại hàng loạt điểm nghẽn như quy trình xây dựng pháp luật còn bất cập; hệ thống pháp luật phân mảnh, chồng chéo; nhiều khoảng trống pháp lý trong lĩnh vực chuyển đổi số, dữ liệu số và kinh tế số; tổ chức thi hành pháp luật còn yếu.

Để tháo gỡ các điểm nghẽn này, cần cải cách căn bản quy trình làm luật, tái cấu trúc hệ thống pháp luật theo hướng tinh gọn, hiện đại, tăng tính liên thông và thúc đẩy cơ chế thử nghiệm chính sách đối với các mô hình mới.

Tạo cơ chế để doanh nghiệp nhà nước bứt phá

Trong khi đó, TS. Nguyễn Đình Cung, Nguyên Viện trưởng, Viện Quản lý Kinh tế Trung ương tập trung phân tích các giải pháp thực hiện Nghị quyết 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước và nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước.

Theo TS. Nguyễn Đình Cung, cải cách doanh nghiệp nhà nước thời gian qua vẫn mang tính “nửa vời”, nhiều vấn đề cốt lõi chưa được xử lý triệt để như quyền tự chủ kinh doanh, cơ chế đại diện chủ sở hữu, quản trị doanh nghiệp hay áp dụng thông lệ quốc tế.

Ông cho rằng tâm lý “sợ sai, sợ thất thoát, sợ trách nhiệm” đang khiến cơ chế quản lý thiên về kiểm soát hành chính hơn là tạo động lực phát triển.

TS. Nguyễn Đình Cung kiến nghị tiếp tục cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước theo hướng “ít hơn, lớn hơn và mạnh hơn”, tức thu hẹp số lượng nhưng tăng quy mô, năng lực tài chính và chất lượng hoạt động.

Ông cũng đề xuất thúc đẩy cổ phần hóa gắn với tái đầu tư; khuyến khích doanh nghiệp nhà nước liên kết với doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp FDI và đầu tư ra nước ngoài để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đồng thời, cần giao các chỉ tiêu cụ thể về đổi mới sáng tạo, nghiên cứu phát triển, chuyển đổi số và quản trị theo chuẩn mực quốc tế cho doanh nghiệp nhà nước, thay vì chỉ tập trung vào các chỉ tiêu tài chính.

Theo TS. Nguyễn Đình Cung, một trong những vấn đề quan trọng hiện nay là phải xây dựng được cơ chế bảo vệ thực chất đối với những người dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới vì lợi ích chung. “Nếu không tạo được niềm tin về cơ chế bảo vệ thì sẽ rất khó khuyến khích đổi mới sáng tạo và tinh thần dám chịu trách nhiệm”, ông nhấn mạnh.

Thu Giang