Kinh nghiệm từ những "điểm sáng" giải ngân vốn đầu tư công

Ngày 24/4, Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì Hội nghị toàn quốc về đẩy mạnh phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công năm 2026. 

Hội nghị tập trung trao đổi, kiểm điểm tình hình; đánh giá toàn diện, cụ thể, thực chất các khó khăn, vướng mắc, "điểm nghẽn" trong giải ngân vốn đầu tư công; xác định rõ nguyên nhân khách quan, chủ quan (do quy định pháp luật và tổ chức thực hiện); phân tích các bài học kinh nghiệm; đề xuất giải pháp đột phá, khả thi, hiệu quả để tháo gỡ ngay các khó khăn, vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công; xác định rõ trách nhiệm, thẩm quyền xử lý vướng mắc thuộc các cấp, thời hạn xử lý cụ thể, làm cơ sở để kiểm tra, giám sát và đánh giá cán bộ theo Quy định 366 của Bộ Chính trị.

Tăng cường ứng dụng công nghệ, 'thẳng tay' xử lý nhà thầu năng lực kém

TP Hải Phòng được giao hơn 38.750 tỷ vốn đầu tư công, đến nay tỉ lệ giải ngân đạt 23,1% nằm trong nhóm các địa phương có tỷ lệ giải ngân tốt nhất cả nước.

Cam kết với Thủ tướng Chính phủ tại Hội nghị, đại diện TP Hải Phòng khẳng định: Thành phố sẽ nỗ lực để giải ngân 100% số vốn đầu tư công được giao gắn với nâng cao hiệu quả thực hiện các dự án.

Bên cạnh đó, TP Hải Phòng đã kiến nghị lên Chính phủ một số khó khăn mà địa phương đang gặp phải. Cụ thể, các dự án xây dựng hiện nay chủ yếu theo hình thức hợp đồng trọn gói và hợp đồng theo đơn giá cố định. Tuy nhiên, biến động giá năng lượng tăng cao do xung đột Trung Đông hồi tháng 2/2026 đến nay vẫn chưa dừng lại đã khiến giá các nhóm vật liệu xây dựng cũng tăng theo. TP Hải Phòng đề xuất Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính xem xét, nghiên cứu cho phép điều chỉnh giá vật liệu xây dựng trong biên độ, tương ứng với giá vật liệu công bố trong tháng đó để đảm bảo quyền lợi cho nhà thầu cũng như đẩy nhanh tiến độ giải ngân.

Đối với yêu cầu các địa phương thực hiện tiết kiệm ngay khi phân bổ ngân sách dự toán 2026 từ đầu năm 5% chi phí đầu tư và thực hiện giải pháp tiết kiệm 5% khi chỉ định thầu, đấu thầu dự án đối với cả phần vốn và phần đầu tư công của năm 2026 nhưng vẫn đảm bảo giải ngân đủ 100%. Do đó, Hải Phòng đề nghị Bộ Tài chính sớm ban hành hướng dẫn để các địa phương thực hiện được ngay phần tiết kiệm 5%, tránh tình trạng dồn vào cuối năm mới hướng dẫn.

Cũng đạt mức giải ngân vốn đầu tư khá cao sau 3 tháng đầu năm 2026, tỉnh Gia Lai được giao hơn 14.200 tỷ đồng vốn, đến nay đã giải ngân đạt 14,4%. Chia sẻ về cách thực hiện việc giải ngân đạt kết quả tốt, đại diện tỉnh Gia Lai cho biết, tỉnh đã quyết liệt loại bỏ những nhà thầu, đơn vị tư vấn không đảm bảo năng lực, thậm chí điều chuyển chủ đầu tư nếu làm không tốt vai trò quản lý dự án đầu tư.

Bên cạnh đó, Gia Lai rất quyết liệt trong bồi thường giải phóng mặt bằng, chuẩn bị sẵn các khu tái định cư để người dân được vào ở ngay khi dự án triển khai nhằm mục tiêu có mặt bằng sạch sớm nhất để thi công. Gia Lai cũng đã chuẩn bị sẵn các mỏ vật liệu trên địa bàn để bàn giao cho chủ đầu tư dự án có thể khai thác ngay mà không cần thủ tục phức tạp.

Gia Lai liên tục tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ trong xây dựng, đặc biệt là ứng dụng BIM trong công tác quản lý dự án và góp phần ổn định giá vật liệu biến động trong thời gian vừa qua. Đối với nhà thầu, tỉnh yêu cầu nhà thầu bám sát hồ sơ mời thầu, cam kết tiến độ và 'thẳng tay' xử lý các nhà thầu không đủ năng lực, thi công không đảm bảo chất lượng, tiến độ…

Giống như Hải Phòng, Gia Lai cũng đề xuất Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính tháo gỡ khó khăn, hướng dẫn về cơ chế điều chỉnh hợp đồng thi công khi giá vật liệu xây dựng tăng cao đột biến thời gian vừa qua, đảm bảo quyền lợi cho nhà thầu và chủ đầu tư.

Thượng tướng Trần Quốc Tỏ, Thứ trưởng Bộ Công an cho biết, năm 2026, Bộ Công an được giao số vốn đầu tư công gần 40.000 tỷ đồng, đến nay Bộ đã giải ngân được trên 23% - tỷ lệ cao so với các Bộ, ngành khác. Tuy nhiên, trong bối cảnh chung, các dự án của Bộ Công an cũng gặp các khó khăn liên quan đến: san lấp mặt bằng, giá vật liệu xây dựng cao nhưng vẫn khan hiếm, chi phí nhân công cũng tăng rất cao….

"Các khó khăn Bộ Công an gặp phải cũng tương tự như các địa phương khác, cùng với việc công trình của Bộ đều nằm ở vùng sâu vùng xa, chi phí vận chuyển vật liệu cao… Bộ Công an sẽ tiếp tục chỉ đạo nhà thầu nỗ lực vượt qua khó khăn hiện tại và cam kết sẽ giải ngân vốn đầu tư công ở mức cao nhất vào cuối năm nay", Thượng tướng Trần Quốc Tỏ cho biết.

Hướng dẫn địa phương điều chỉnh hợp đồng khi biến động giá cả vật liệu

Đối với vấn đề được hầu hết các địa phương, Bộ ngành quan tâm là điều chỉnh hợp đồng xây dựng do giá vật liệu xây dựng tăng cao, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Danh Huy cho biết Điều 84 Luật Xây dựng 2025 đã nêu rõ:

Sửa đổi hợp đồng xây dựng bao gồm điều chỉnh về khối lượng, tiến độ, thời gian thực hiện, đơn giá hợp đồng, giá hợp đồng và các nội dung khác của hợp đồng.

Các bên có thể thỏa thuận sửa đổi hợp đồng xây dựng trong các trường hợp sau đây: a) Nhà nước thay đổi chính sách, pháp luật làm ảnh hưởng trực tiếp đến việc thực hiện hợp đồng xây dựng; b) Thay đổi, điều chỉnh yêu cầu về nội dung, phạm vi công việc, kỹ thuật, chất lượng sản phẩm, tiến độ thực hiện, điều kiện tạm ứng, thanh toán đã được các bên thỏa thuận trong hợp đồng xây dựng; c) Trường hợp xảy ra sự kiện bất khả kháng; d)Trường hợp hoàn cảnh thực hiện hợp đồng xây dựng thay đổi cơ bản

Về nguồn cung vật liệu xây dựng luôn trong tình trạng thiếu hụt không đủ thi công, Bộ Xây dựng nhận định: Các địa phương trên cả nước hiện nay đều có dự án đang thi công, số dự án thi công đã vượt quá quy hoạch khoáng sản xây dựng, một số địa phương thiếu hụt khoáng sản nghiêm trọng như TPHCM không có cát, Quảng Nam, Hưng Yên thì không có đá…. Để giải quyết việc này, các địa phương cần xem xét xem có loại vật liệu nào tương đương có thể thay thế không, sau đó điều chỉnh lại tiến độ thi công cho phù hợp với khả năng cung cấp nguyên liệu tại các mỏ khoáng sản gần nhất.

Làm rõ hơn phần trả lời của Bộ Xây dựng, Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết, việc điều chỉnh hợp đồng do trượt giá của hợp đồng trọn gói hay những hợp đồng đã ký từ trước phải điều chỉnh đều đã quy định trong Luật Xây dựng 2025. Tuy nhiên, Bộ Tài chính nhận thấy các địa phương băn khoăn về vấn đề thế nào là trong trường hợp bất khả kháng, việc xăng dầu tăng đột biến thời gian qua có được tính là bất khả kháng hay không? Do đó, đề nghị Bộ Xây dựng làm rõ hơn về trường hợp bất khả kháng để các địa phương vận dụng linh hoạt.

Đối với kiến nghị về cần hướng dẫn việc tiết kiệm 5% ngân sách theo chỉ đạo của Chính phủ, Thứ trưởng Trần Quốc Phương thông tin Bộ Tài chính đã có Tờ trình ngày 13/4 trình Chính phủ ban hành Nghị quyết. Trên cơ sở Nghị quyết được Chính phủ ban hành các địa phương căn cứ vào thực hiện.

Đối với một số ý kiến nêu khó khăn trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng và tái định cư, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng khẳng định: Tất cả các công đoạn gồm bồi thường, giải phóng mặt bằng, kiểm đếm, di dời, xác định đơn giá bồi thường, quyết định phê duyệt phương án bồi thường, tạm cư,… đều là thẩm quyền của địa phương, các địa phương cần chủ động giải quyết thay vì 'đùn đẩy' lên các Bộ, ngành.

"Riêng về đánh giá tác động môi trường (ĐTM), Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã phân cấp gần như hoàn toàn về cho địa phương thực hiện, địa phương tự chịu trách nhiệm về các dự án trên địa bàn mình", Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết.

Phan Trang