In bài viết

Lấy chất lượng sống nông dân làm thước đo nông thôn mới

(Chinhphu.vn) - Hợp nhất các chương trình mục tiêu quốc gia, đổi mới chính sách đất đai, phát triển kinh tế tập thể và thúc đẩy chuyển đổi số đang mở ra dư địa mới cho phát triển nông thôn. Tuy nhiên, hiệu quả của các chính sách không chỉ được đo bằng nguồn vốn giải ngân hay số lượng công trình, mà quan trọng hơn là khả năng tạo sinh kế bền vững, nâng cao thu nhập và cải thiện chất lượng sống của người nông dân.

17/11/2026 18:46
Lấy chất lượng sống nông dân làm thước đo nông thôn mới - Ảnh 1.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng - Ảnh: chinhphu.vn/Đỗ Hương

Tại Diễn đàn “Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam - Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường lắng nghe nông dân nói” lần thứ 4, tổ chức chiều 17/11 tại Hà Nội, các đại biểu tập trung thảo luận những giải pháp kiến tạo nền nông nghiệp xanh, nông thôn hiện đại, đưa nông dân bước vào kỷ nguyên số.

Hợp nhất nguồn lực, đổi mới quản trị nông thôn

Một điểm mới quan trọng trong giai đoạn tới là hợp nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035 theo Nghị quyết số 46/2026/QH16. Việc hợp nhất nhằm khắc phục tình trạng phân tán, chồng chéo, tập trung nguồn lực và tăng tính chủ động cho địa phương.

Theo Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng, tổng kinh phí đăng ký thực hiện Chương trình đạt hơn 800.000 tỷ đồng, trong đó ngân sách Trung ương hỗ trợ hơn 380.000 tỷ đồng. Ngân sách được phân bổ trực tiếp về cấp tỉnh, đồng thời ứng dụng phần mềm giám sát theo thời gian thực tại 34 tỉnh, thành phố.

Điểm cốt lõi là chuyển từ đánh giá hiệu quả qua tỷ lệ giải ngân sang những thay đổi thực chất trong đời sống người dân. Đầu tư giao thông phải giúp giảm chi phí vận chuyển, mở rộng thị trường; thủy lợi phải nâng cao hiệu quả sản xuất và khả năng thích ứng biến đổi khí hậu; đào tạo nghề phải gắn với việc làm và thu nhập.

Lấy chất lượng sống nông dân làm thước đo nông thôn mới - Ảnh 2.

Ông Lương Quốc Đoàn, Chủ tịch Trung ương Hội Nông dân Việt Nam - Ảnh: chinhphu.vn/Đỗ Hương

Chuyển đổi số phải mang lại lợi ích thiết thực

Chuyển đổi số đang tạo động lực hiện đại hóa nông nghiệp và quản lý nông thôn. Việc phân cấp thẩm quyền cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói về UBND cấp xã, số hóa dữ liệu đất đai và lịch sử canh tác được kỳ vọng giúp đơn giản hóa thủ tục, nâng cao hiệu quả quản lý và minh bạch thông tin.

Hội Nông dân Việt Nam cũng thúc đẩy thành lập các “Tổ nông dân số”, hỗ trợ người dân tiếp cận thương mại điện tử và công nghệ. Tuy nhiên, khó khăn về kỹ năng số, chi phí logistics, bảo quản và tiêu thụ nông sản vẫn là những rào cản lớn.

Vì vậy, chuyển đổi số không thể chỉ dừng ở việc đưa nông sản lên sàn thương mại điện tử, mà phải gắn với nhu cầu thực tế của sản xuất, truy xuất nguồn gốc, kết nối thị trường và giảm chi phí. Công nghệ chỉ thực sự có giá trị khi giúp nông dân bán được sản phẩm, mở rộng đầu ra và tăng thu nhập.

Tổ chức lại sản xuất là điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của nông nghiệp. Trong đó, HTX cần chuyển từ vai trò tập hợp nông dân, cung ứng vật tư sang chủ thể tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, kiểm soát chất lượng và kết nối thị trường.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường định hướng đẩy mạnh đào tạo nông dân chuyên nghiệp, nông dân số, nâng cao năng lực cán bộ kinh tế tập thể và xây dựng nền tảng số kết nối các HTX. Khi HTX đủ mạnh, nông dân có thêm cơ hội tham gia sâu vào chuỗi giá trị, hạn chế sản xuất nhỏ lẻ và giảm phụ thuộc vào trung gian.

Cùng với đó, dự thảo Luật Đất đai sửa đổi đề xuất các chính sách tháo gỡ vướng mắc trong sử dụng đất nông nghiệp, đơn giản hóa thủ tục chuyển đổi mục đích sử dụng đất trong cùng nhóm và khuyến khích tự nguyện góp quyền sử dụng đất để hình thành vùng sản xuất tập trung.

Tuy nhiên, tích tụ đất đai phải đi đôi với bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nông dân. Các mô hình liên kết cần có hợp đồng minh bạch, cơ chế phân chia lợi ích rõ ràng, bảo đảm người dân có sinh kế ổn định và được hưởng thành quả từ quá trình tổ chức lại sản xuất.

Người dân là trung tâm của phát triển nông thôn

Bên cạnh phát triển kinh tế, xây dựng nông thôn mới cần chú trọng chất lượng các dịch vụ thiết yếu như giáo dục, y tế, đào tạo nghề, việc làm, giao thông, điện và viễn thông. Đặc biệt, cần quan tâm đến vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và những nhóm còn hạn chế khả năng tiếp cận công nghệ.

Khi nguồn lực được phân cấp mạnh hơn cho địa phương, người dân cần được tham gia xác định ưu tiên đầu tư, giám sát chất lượng công trình và đánh giá hiệu quả sau đầu tư. Đây là cơ sở để chính sách sát thực tiễn, hạn chế lãng phí và nâng cao trách nhiệm thực thi.

Từ hợp nhất các chương trình mục tiêu quốc gia đến phát triển HTX, đổi mới chính sách đất đai và chuyển đổi số, tất cả cần hướng tới một mục tiêu thống nhất: xây dựng nông thôn hiện đại, bền vững, lấy người dân làm trung tâm và chủ thể. Nông thôn mới chỉ thực sự thành công khi người nông dân có sinh kế ổn định, thu nhập ngày càng cao, được tiếp cận đầy đủ các dịch vụ thiết yếu và có quyền tham gia quyết định tương lai cộng đồng. Đó mới là thước đo thực chất của một nông thôn văn minh, đáng sống.

Đỗ Hương