Luật Dầu khí (sửa đổi): Gắn an toàn dầu khí với an ninh, quốc phòng trên biển

Đây là dự án luật có tính chất chuyên ngành sâu, đòi hỏi hàm lượng khoa học, công nghệ và kỹ thuật cao, có vai trò trong bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội.

Tại phiên thảo luận, các đại biểu tập trung góp ý về phân cấp, phân quyền cho Bộ Công Thương và Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam); cơ chế kiểm soát rủi ro, hậu kiểm; chính sách ưu đãi đầu tư, chia sẻ rủi ro và cơ chế phối hợp trong các dự án dầu khí theo chuỗi đồng bộ.

Phân quyền phải đi đôi với cơ chế kiểm soát rủi ro

Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) cơ bản tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Dầu khí nhằm khắc phục những bất cập của Luật Dầu khí năm 2022, đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, phát triển kinh tế biển và tạo hành lang pháp lý cho các lĩnh vực mới như thu giữ, xử lý, vận chuyển, bơm ép, lưu trữ khí CO2 và năng lượng ngoài khơi.

Về áp dụng pháp luật nước ngoài và thông lệ công nghiệp dầu khí quốc tế, đại biểu đề nghị Chính phủ quy định rõ nguyên tắc xử lý khi thông lệ quốc tế khác với pháp luật chuyên ngành Việt Nam, nhất là ở những lĩnh vực mới có sự giao thoa với pháp luật về điện lực, tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, tránh cách hiểu khác nhau, bảo đảm ổn định môi trường đầu tư.

Về các dự án phát triển mỏ dầu khí có chuỗi đồng bộ, đại biểu đồng tình cho phép khảo sát, đo đạc song song với quá trình thực hiện thủ tục thu hồi, chuyển mục đích sử dụng đất, rừng để rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư. Đồng thời, đề nghị Chính phủ quy định rõ cơ chế phối hợp giữa Bộ Công Thương, các bộ, ngành và UBND cấp tỉnh trong thực hiện thủ tục về đất đai, lâm nghiệp, giải phóng mặt bằng, tránh mỗi nơi một quy trình, tiến độ.

Đối với cơ chế hậu kiểm các nội dung giao quyền cho Petrovietnam, đại biểu cho rằng cần quy định rõ kỳ báo cáo, nội dung báo cáo và biện pháp xử lý khi phát hiện nội dung chấp thuận, phê duyệt chưa phù hợp, để nghĩa vụ báo cáo trở thành công cụ kiểm soát thực chất, tránh hình thức.

Cùng quan tâm đến vấn đề phân cấp, phân quyền, đại biểu Lê Thanh Hoàn (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) cho rằng, các quy định cần minh bạch, rõ ràng về trình tự, thủ tục để tránh vướng mắc khi thực thi.

Theo đại biểu, nếu chỉ dừng lại ở nguyên tắc "báo cáo cấp có thẩm quyền" mà không giao Chính phủ quy định chi tiết quy trình, trình tự cụ thể, như ai báo cáo, báo cáo ai và trong từng hoạt động thực hiện thế nào, sẽ gây lúng túng trên thực tế.

"Một nguyên tắc chủ đạo như vậy mà không giao Chính phủ quy định chi tiết thì trên thực tế mỗi cơ quan sẽ hiểu một kiểu. Và với đoạn nội dung này, hiểu hẹp thì việc xong, mà hiểu rộng thì việc tắc", đại biểu Lê Thanh Hoàn cảnh báo.

Đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn ĐBQH TP. Huế) cơ bản đồng tình với việc sửa đổi Luật Dầu khí, nhấn mạnh yêu cầu vừa tạo thuận lợi cho đầu tư, vừa quản lý chặt chẽ tài sản và bảo đảm lợi ích quốc gia.

Về phân quyền cho Petrovietnam, đại biểu cho rằng càng giao quyền lớn càng phải có cơ chế kiểm soát tương xứng; cần phân định rõ quyền, nghĩa vụ của nước chủ nhà với hoạt động đầu tư, kinh doanh của Tập đoàn.

Bên cạnh đó, những quyết định có thể ảnh hưởng đáng kể đến trữ lượng, tổng mức đầu tư, chi phí được thu hồi, nghĩa vụ tài chính hoặc lợi ích của Nhà nước cần có cơ chế thẩm định, chấp thuận hoặc kiểm tra trước.

Về ưu đãi đầu tư, đại biểu cho rằng, cần duy trì ưu đãi đối với các mỏ cận biên, mỏ có điều kiện địa chất phức tạp, nhưng phải có giới hạn và điểm kết thúc, bảo đảm đúng đối tượng, đúng mức, đúng thời điểm.

Về chia sẻ rủi ro, đại biểu đề nghị phân biệt rõ rủi ro địa chất, kỹ thuật, thương mại với quyết định đầu tư sai, vi phạm quy trình hoặc lỗi chủ quan, tránh tình trạng xã hội hóa tổn thất nhưng tư nhân hóa lợi ích…

Khuyến khích phát triển dịch vụ kỹ thuật dầu khí công nghệ cao

Thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng giải trình, làm rõ các nhóm vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm.

Liên quan đến phân cấp, phân quyền và vai trò của Petrovietnam, Bộ trưởng khẳng định tinh thần xuyên suốt của dự thảo Luật là tăng cường phân cấp, giao quyền, đơn giản hóa thủ tục nhằm khơi thông nguồn lực, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát.

Theo Bộ trưởng, mô hình này được xây dựng theo nguyên tắc cấp nào nắm rõ nhất về việc gì thì quyết định về việc đó, phù hợp với chủ trương của Đảng, thông lệ công nghiệp dầu khí quốc tế và thực tiễn triển khai Luật Dầu khí năm 2022.

Mô hình quản lý nhà nước được thiết kế theo 3 cấp. Cấp Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ quyết định các vấn đề vĩ mô, quan trọng như phân lô dầu khí, ưu đãi đầu tư và các vấn đề về quốc phòng, an ninh, đối ngoại.

Cấp cơ quan quản lý nhà nước, Bộ Công Thương làm đầu mối, phối hợp với các bộ, ngành và địa phương thực hiện quản lý nhà nước chuyên ngành; phê duyệt các nội dung như hợp đồng dầu khí, cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư, quản lý tài nguyên, trữ lượng và thực hiện kiểm tra, giám sát.

Ở cấp Petrovietnam, với vai trò đại diện nước chủ nhà, Tập đoàn được giao một số quyền trong ký kết, quản lý, theo dõi, giám sát các hoạt động dầu khí và phê duyệt các nội dung cụ thể, kỹ thuật thuộc thẩm quyền.

Cùng với việc phân cấp, cơ chế kiểm tra, giám sát được thiết kế dựa trên dữ liệu do Petrovietnam và các nhà thầu báo cáo, thực hiện kiểm toán theo định hướng rủi ro. Dự thảo cũng quy định trách nhiệm của cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước trong giám sát đầu tư, bảo toàn và phát triển vốn tại doanh nghiệp.

Về cơ chế ưu đãi, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết các dự án dầu khí ngày càng được triển khai ở vùng sâu, nước sâu, xa bờ, với điều kiện khó khăn, địa chất phức tạp, vốn đầu tư lớn và thời gian thu hồi vốn dài. Nhiều mỏ nhỏ, cận biên nếu áp dụng cơ chế thông thường sẽ không đủ điều kiện triển khai.

Vì vậy, Chương VI của dự thảo Luật bổ sung chính sách ưu đãi nhằm khuyến khích phát triển mỏ nhỏ, cận biên ở khu vực nước sâu, xa bờ, đồng thời thúc đẩy gia tăng hệ số thu hồi dầu và đầu tư cho nghiên cứu khoa học-kỹ thuật, khai thác tận thu các cụm mỏ, lô dầu khí.

Đối với thu giữ, lưu trữ carbon (CCS) và phát triển công trình năng lượng ngoài khơi gắn với hoạt động dầu khí, Bộ trưởng cho biết các nội dung này được quy định tại Chương VIII và Chương IX, nhằm tạo khuôn khổ pháp lý cho quá trình dịch chuyển năng lượng, giảm phát thải, đồng thời tận dụng tài nguyên, dữ liệu và hạ tầng dầu khí sẵn có.

Bộ trưởng cũng nhấn mạnh phát triển dịch vụ kỹ thuật dầu khí công nghệ cao, cho rằng đây là điểm sáng thành công của Việt Nam so với các công ty dầu khí quốc gia trong khu vực. Điều 52 của dự thảo quy định khuyến khích phát triển, ứng dụng dịch vụ công nghệ cao nhằm nâng cao năng lực làm chủ công nghệ, nội địa hóa và gia tăng sức cạnh tranh.

Về an toàn dầu khí, dự thảo quy định gắn an toàn với an ninh, quốc phòng, phù hợp với đặc thù hoạt động dầu khí trên biển. Đối với các dự án theo chuỗi đồng bộ có nhiều luật điều chỉnh, dự thảo giao Chính phủ quy định chi tiết cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương...

Hải Liên