Luật Thủ đô (sửa đổi): Trao 199 thẩm quyền đặc thù cho Hà Nội

Luật Thủ đô (sửa đổi) vừa được Quốc hội thông qua gồm 9 chương, 36 điều. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026; riêng quy định tại Khoản 4 Điều 8 và Khoản 6 Điều 36 có hiệu lực thi hành kể từ ngày Luật được thông qua.

Luật cũng nêu rõ, kể từ ngày được thông qua, việc xây dựng, ban hành văn bản thi hành Luật Thủ đô được thực hiện theo quy định của Luật này.

Trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo Luật trước khi Quốc hội tiến hành biểu quyết, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, về một số vấn đề chung, tiếp thu ý kiến của các vị đại biểu Quốc hội, Chính phủ đã rà soát tổng thể dự thảo Luật, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ Nghị quyết số 02-NQ/TW và các nghị quyết trụ cột khác của Bộ Chính trị, phù hợp với yêu cầu đổi mới tư duy xây dựng pháp luật.

Rà soát, tập trung phân cấp, phân quyền thực chất, toàn diện cho chính quyền Thủ đô gắn với thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực chặt chẽ, tăng cường trách nhiệm giải trình, bảo đảm minh bạch trong tổ chức thực hiện.

Tiếp tục hoàn thiện các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội, đồng thời phân định rõ thẩm quyền giữa các cấp chính quyền Thành phố theo hướng HĐND quyết định các chính sách lớn; UBND quy định trình tự, thủ tục tổ chức thực hiện; Chủ tịch UBND chỉ đạo, điều hành và tổ chức phối hợp thực hiện.

Đi cùng với đó là rà soát quy định của dự thảo Luật bảo đảm tính hợp hiến và không trái các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên.

Sau khi tiếp thu, chỉnh lý, dự thảo Luật giữ nguyên kết cấu gồm 9 chương, 36 điều; đã chỉnh lý 26/36 điều; đồng thời giao chính quyền TP. Hà Nội 199 thẩm quyền đặc thù, vượt trội (trong đó, HĐND là 127; UBND là 56; Chủ tịch UBND là 16), tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, toàn diện để Thành phố phát huy tối đa tiềm năng, vị thế và tính chủ động, sáng tạo trong xây dựng, phát triển Thủ đô theo phương châm "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm".

Về một số nội dung lớn được tiếp thu, chỉnh lý, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho hay, về xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật; thí điểm cơ chế, chính sách; kiểm soát quyền lực, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, dự thảo Luật đã được chỉnh lý theo hướng khẳng định vai trò chủ động của chính quyền Thủ đô trong thiết kế, tổ chức thực hiện và thử nghiệm chính sách.

Đồng thời, bổ sung các quy định nhằm bảo đảm chặt chẽ, gồm không áp dụng thủ tục rút gọn trong xây dựng văn bản quy phạm pháp luật; làm rõ thẩm quyền ban hành văn bản của Chủ tịch UBND; bổ sung yêu cầu về xác định cơ chế kiểm tra, giám sát, trách nhiệm giải trình khi ban hành văn bản, trách nhiệm đánh giá hiệu quả văn bản sau ban hành và tổng kết thực tiễn.

Bổ sung phạm vi thí điểm gồm "cơ chế, chính sách khác theo chỉ đạo của cấp có thẩm quyền" để bảo đảm tính bao quát; giới hạn thời gian thí điểm chính sách mới không quá 5 năm và cơ chế tạm dừng khi phát sinh rủi ro vượt quá mức độ đã được dự báo.

Về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thủ đô, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu rõ, các quy định về cơ chế, chính sách đặc thù được rà soát, hoàn thiện theo hướng chặt chẽ, khả thi, bảo đảm kiểm soát và phù hợp thực tiễn, tập trung vào làm rõ thẩm quyền của chính quyền thành phố trong quy hoạch, quản lý không gian phát triển và yêu cầu phối hợp với các bộ liên quan, nhất là đối với không gian tầm cao.

Đồng thời, trao quyền cho HĐND Thành phố quyết định chính sách, tiêu chí cải tạo, chỉnh trang, tái thiết đô thị nhằm xử lý vấn đề về mật độ dân cư, môi trường và phát triển đô thị; kế thừa Luật Thủ đô năm 2024, giữ quy định cụ thể về các trường hợp ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước trong bảo đảm an ninh, trật tự.

Chỉnh lý quy định cho phép UBND Thành phố được bổ sung chương trình giáo dục địa phương mà không làm thay đổi mục tiêu, nội dung cốt lõi của chương trình giáo dục quốc gia; hoàn thiện chính sách đặc thù trong lĩnh vực y tế theo hướng quy định rõ trách nhiệm của các cơ sở y tế trên địa bàn trong việc tham gia hỗ trợ hệ thống y tế Thủ đô, đặc biệt trong cấp cứu ngoại viện và phối hợp chăm sóc sức khỏe.

Trao quyền cho HĐND Thành phố quyết định áp dụng cơ chế, chính sách đặc biệt đối với các dự án lớn, quan trọng trên cơ sở được sự đồng ý của cấp có thẩm quyền và sau khi tham vấn các bộ, ngành có liên quan, quyết định gia hạn thời gian không quá 6 tháng để hoàn thiện điều kiện về khởi công xây dựng công trình đối với các dự án thực hiện theo Nghị quyết số 258 của Quốc hội.

Về quản lý tài chính, ngân sách, ưu đãi thuế (Điều 21), dự thảo Luật được chỉnh lý theo hướng kế thừa quy định hiện hành, không ban hành chính sách ưu đãi thuế vượt khung pháp luật chung, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương. Bổ sung có chọn lọc đối tượng được ưu đãi, hỗ trợ để thúc đẩy các lĩnh vực ưu tiên; bổ sung cơ chế linh hoạt trong điều hành ngân sách nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển và ổn định kinh tế vĩ mô.

Về loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý (Điều 34), dự thảo Luật được hoàn thiện theo hướng quy định rõ nguyên tắc loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý đối với trường hợp thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục, không vụ lợi nhưng vẫn phát sinh thiệt hại. 

Đồng thời, làm rõ đây không phải điều kiện duy nhất mà đặt trong tổng thể cơ chế kiểm soát quyền lực, giám sát trách nhiệm giải trình.

Hải Liên