Luật Trưng mua, trưng dụng tài sản: Bảo đảm quyền lợi người dân khi huy động tài sản

Làm rõ thẩm quyền, thời hạn trưng dụng trong tình huống khẩn cấp

Góp ý vào dự thảo luật, đại biểu Vũ Văn Tiến (TP. Hải Phòng) cho rằng, trưng mua, trưng dụng tài sản có vai trò quan trọng trong ứng phó thiên tai, dịch bệnh. Vì vậy, pháp luật cần tạo cơ sở để cơ quan chức năng quyết định nhanh, huy động kịp thời nguồn lực, không để vướng mắc cản trở công tác cứu hộ, cứu nạn.

Đại biểu ghi nhận khoản 7 Điều 6 dự thảo đã bổ sung nguyên tắc hạn chế tối đa ảnh hưởng đến việc cung cấp các dịch vụ thiết yếu cho người dân. Tuy nhiên, quy định này còn khái quát, chưa làm rõ cách thức thực hiện.

Dẫn thực tiễn phòng, chống dịch COVID-19, đại biểu cho biết, một số địa phương đã huy động cơ sở vật chất, phương tiện, nhân lực, sử dụng trường học, ký túc xá làm cơ sở phục vụ chống dịch, sau đó phải bố trí phương án hoàn trả để khôi phục hoạt động giáo dục.

Từ đó, đại biểu đề nghị đánh giá kỹ tác động của việc trưng dụng đối với tài sản đang phục vụ giáo dục, y tế và các dịch vụ thiết yếu; bổ sung trách nhiệm xem xét phương án thay thế, duy trì dịch vụ trong thời gian trưng dụng và khôi phục hoạt động kịp thời khi điều kiện cho phép, nhưng không làm chậm việc ứng cứu trong tình huống khẩn cấp.

Về xác định giá, bồi thường thiệt hại và hoàn trả tài sản, đại biểu cho rằng, tài sản của người dân nhiều khi là kế sinh nhai của cả gia đình, là thành quả lao động, tích lũy. Vì vậy, quy định về bồi thường phải bảo đảm đầy đủ, công bằng.

Đối với cơ chế thẩm định lại giá khi người dân không đồng thuận, đại biểu đặt vấn đề doanh nghiệp thẩm định giá vẫn do người có thẩm quyền quyết định trưng mua thuê thì cơ chế nào bảo đảm tính độc lập, khách quan của việc xác định lại giá. Đối với tài sản trưng dụng, đề nghị làm rõ cách khắc phục khi tài sản hoàn trả bị hư hỏng, cũng như căn cứ tính toán, bồi thường phần thu nhập bị mất.

Đại biểu kiến nghị hoàn thiện cơ chế xác định lại giá với sự tham gia của tổ chức thẩm định độc lập khi có bất đồng; quy định cụ thể căn cứ xác định thu nhập bị mất, chi phí khôi phục và trách nhiệm bồi thường; đồng thời bắt buộc xác nhận hiện trạng tài sản khi bàn giao, hoàn trả.

Cũng quan tâm đến thẩm quyền xử lý trong tình huống khẩn cấp, đại biểu Lò Thị Luyến (tỉnh Điện Biên) thống nhất với việc phân quyền cho Chủ tịch UBND cấp xã tại điểm c khoản 1 Điều 17 và điểm c khoản 1 Điều 24.

Theo đại biểu, Chủ tịch UBND cấp xã là người trực tiếp quản lý địa bàn, có mặt tại hiện trường nên cần có thẩm quyền huy động kịp thời phương tiện, tài sản để bảo vệ tính mạng, tài sản của Nhân dân.

Tuy nhiên, cụm từ "không trực tiếp tiếp cận hoặc chưa kịp tiếp cận được địa bàn" chưa xác định rõ điều kiện phát sinh thẩm quyền. Đại biểu đề nghị làm rõ Chủ tịch UBND cấp xã được quyết định ngay khi tình huống đòi hỏi xử lý khẩn cấp tại địa bàn và việc chờ quyết định của cấp trên có nguy cơ gây thiệt hại; đồng thời quy định trách nhiệm thông báo, báo cáo cấp tỉnh ngay sau khi ra quyết định, không đặt thêm thủ tục làm chậm tiến độ.

Về thời hạn và số lần gia hạn trưng dụng tại Điều 25, đại biểu ghi nhận dự thảo giảm thời hạn trưng dụng tại điểm b khoản 1 từ 30 ngày xuống không quá 20 ngày, theo hướng bảo vệ tốt hơn quyền của người có tài sản. Tuy nhiên, khoản 3 chỉ quy định thời gian mỗi lần gia hạn không quá 15 ngày mà chưa giới hạn số lần gia hạn, có thể khiến tổng thời gian trưng dụng kéo dài.

Đại biểu đề nghị bổ sung số lần được gia hạn; riêng trường hợp chiến tranh, tình huống khẩn cấp hoặc thảm họa kéo dài cần quy định cụ thể điều kiện, thẩm quyền, thời hạn, số lần và tổng thời gian gia hạn…

Bảo đảm quyền lợi các bên khi trưng mua, trưng dụng tài sản

Góp ý về bảo vệ quyền của bên nhận bảo đảm khi tài sản đang thế chấp, cầm cố bị trưng mua, đại biểu Vương Thị Hương (tỉnh Tuyên Quang) cho rằng, khoản 3 Điều 20 mới xác định nguyên tắc tiền trưng mua trở thành tài sản bảo đảm thay thế, nhưng chưa làm rõ cơ chế bảo đảm quyền của bên nhận bảo đảm.

Đại biểu chỉ rõ, đối với tài sản bị trưng dụng, khoản 2 Điều 24 đã quy định quyết định trưng dụng phải được gửi cho bên nhận bảo đảm, tổ chức tín dụng, cơ quan đăng ký biện pháp bảo đảm và các chủ thể liên quan. Trong khi đó, tài sản bị trưng mua chưa có cơ chế thông báo tương ứng, dù quyền sở hữu tài sản được chuyển sang Nhà nước.

Nếu không được thông báo kịp thời, bên nhận bảo đảm sẽ khó nắm được giá trị tiền trưng mua, thời điểm thanh toán và cách thức thực hiện quyền đối với khoản tiền thay thế.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung tại khoản 1 Điều 17 hoặc Điều 20 trách nhiệm thông báo quyết định trưng mua đối với tài sản đang bảo đảm nghĩa vụ; đồng thời làm rõ nguyên tắc quản lý, thanh toán khoản tiền trưng mua để không làm gián đoạn quyền hợp pháp của bên nhận bảo đảm.

Đại biểu Vương Thị Hương đề nghị chỉnh lý khoản 2 Điều 28 theo hướng chỉ loại trừ yêu cầu khôi phục trạng thái tương đương đối với phần tài sản đã được bồi thường hoặc người có tài sản đồng ý nhận lại để tự sửa chữa, khôi phục. Việc bồi thường thu nhập bị mất, chi phí di dời không thể thay thế nghĩa vụ hoàn trả tài sản trong trạng thái an toàn.

Đối với khoản 4 Điều 30, đại biểu đề nghị phân định rõ đối tượng được chi trả khi huy động vận hành tài sản trưng dụng: Người hưởng lương từ ngân sách nhà nước; người có tiền lương do khu vực ngoài ngân sách chi trả và người không có quan hệ tiền lương như người hành nghề tự do, chủ tài sản trực tiếp vận hành hoặc người lao động tự làm.

Thùy Linh