Maldives: Quốc đảo nhỏ, sách lược lớn

Nằm tại ngã tư của các tuyến đường hàng hải quan trọng trên Ấn Độ Dương, nối Trung Đông với châu Á, Maldives nổi lên như một điểm tựa ngày càng quan trọng trong cuộc cạnh tranh chiến lược tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

Dù dân số chưa đến 600.000 người và năng lực hải quân còn khiêm tốn, vị trí địa lý, khát vọng kinh tế và sự linh hoạt trong ngoại giao đã khiến quốc đảo này trở thành một đối tác giá trị đối với các cường quốc. Đối với Trung Quốc, Ấn Độ, Hoa Kỳ và các nước khác, việc tăng cường kết nối với Maldives giúp thúc đẩy hoạt động trong hành lang chiến lược trọng yếu này.

Theo đó, Maldives đã khéo léo định vị mình thông qua chính sách đối ngoại đa hướng, lựa chọn thúc đẩy hợp tác đầu tư với các cường quốc để theo đuổi các lợi ích chiến lược cụ thể trong các lĩnh vực như cơ sở hạ tầng, du lịch, tài chính toàn cầu và kết nối thương mại.

Thành công bước đầu của Maldives đến từ khả năng tận dụng sự cạnh tranh giữa các cường quốc mà không rơi vào tình trạng cam kết quá mức với bất kỳ bên nào.

Tương tác đa chiều trong quan hệ quốc tế với 3 cường quốc

Maldives đã trở thành một mắt xích quan trọng trong Con đường tơ lụa trên biển của Trung Quốc, một phần trong sáng kiến Vành đai và Con đường rộng lớn hơn, với dòng vốn đầu tư từ Trung Quốc gia tăng mạnh trong thập kỷ qua.

Một trong những dự án nổi bật nhất là cầu Sinamalé, hay còn gọi là Cầu Hữu nghị Trung Quốc – Maldives, hoàn thành vào năm 2018 với chi phí 300 triệu USD, được tài trợ thông qua các khoản viện trợ và vay ưu đãi từ Bắc Kinh. Cây cầu này kết nối thủ đô Malé với đảo Hulhulé, nơi đặt sân bay quốc tế chính của quốc gia này.

Các công ty Trung Quốc cũng tài trợ cho việc mở rộng Sân bay Quốc tế Velana, bao gồm xây dựng đường băng mới và nhà ga thủy phi cơ nhằm phục vụ ngành du lịch hạng sang của Maldives.

Nhà đầu tư Trung Quốc cũng dẫn đầu các dự án cải tạo đất quy mô lớn tại Thilafushi, phát triển một đảo nhân tạo rộng 150 hecta để sử dụng cho mục đích công nghiệp và dân cư.

Ấn Độ là đối tác khu vực truyền thống của Maldives với trọng tâm trong chiến là Dự án Kết nối Malé trị giá 500 triệu USD, bao gồm cầu, đê và đường bộ kết nối thủ đô Malé với ba hòn đảo lân cận, trở thành khoản đầu tư hạ tầng lớn nhất từ trước đến nay của Ấn Độ tại Maldives.

Ngoài ra, Ấn Độ còn đóng góp 220 triệu USD cho Dự án cải tạo và bảo vệ bờ biển Thành phố Addu, đồng thời cấp các khoản tài trợ để mở rộng dịch vụ phà và tăng cường kết nối hàng hải giữa các đảo. Các dự án bổ sung khác bao gồm đầu tư vào Sân bay quốc tế Hanimaadhoo và khoản đầu tư trị giá hơn 100 triệu USD cho việc nâng cấp hệ thống cấp nước và vệ sinh, cùng với hỗ trợ trong các lĩnh vực giáo dục, y tế và đào tạo kỹ thuật.

Bên cạnh đó, Ấn Độ cũng đã mở rộng gói hỗ trợ tài chính trị giá 760 triệu USD nhằm giúp Maldives ứng phó với cuộc khủng hoảng ngoại hối.

Những nỗ lực này đã mở rộng dấu ấn của Ấn Độ trên nhiều lĩnh vực then chốt, củng cố vai trò của nước này như một đối tác phát triển quan trọng tại Maldives.

Khác với Ấn Độ và Trung Quốc, Hoa Kỳ đã chọn cách tiếp cận kín đáo hơn nhưng mang ý nghĩa chiến lược sâu sắc tại Maldives. Năm 2020, hai nước đã ký Khuôn khổ quan hệ quốc phòng và an ninh, đánh dấu thỏa thuận quân sự chính thức đầu tiên giữa hai nước. Cột mốc này được tiếp nối bằng việc mở đại sứ quán đầu tiên của Hoa Kỳ tại Maldives, cũng như việc Maldives tái lập Đại sứ quán thường trực tại Washington vào năm 2023, minh chứng rõ ràng của mối quan hệ ngày càng sâu sắc.

Hoạt động ngoại giao cấp cao tiếp tục củng cố cho mối quan hệ này. Vào tháng 11/2023, Tổng thống Biden đã cử các quan chức cấp cao đến dự lễ nhậm chức của Tổng thống Mohamed Muizzu. Đến tháng 6/2024, Ngoại trưởng Antony Blinken tiếp đón Ngoại trưởng Maldives Moosa Zameer tại Washington và công khai tái khẳng định cam kết chung về an ninh hàng hải, phục hồi kinh tế, và Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở.

Hợp tác quốc phòng cũng được mở rộng. Hoa Kỳ đã tặng tàu tuần tra, tài trợ khảo sát thủy văn, và nâng cấp năng lực giám sát hàng hải để giúp Maldives bảo vệ vùng Đặc quyền kinh tế rộng lớn của mình.

Nỗ lực đa phương hóa quan hệ quốc tế

Để tránh sự phụ thuộc quá mức vào bất kỳ cường quốc nào, Maldives đã theo đuổi một chiến lược đa dạng hóa có chủ đích, vượt ra ngoài ảnh hưởng của 3 cường quốc, điều khiến Maldives trở nên khác biệt so với nhiều quốc đảo nhỏ khác.

Năm 2025, Maldives công bố kế hoạch xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế Maldives, dự án khu tài chính ngoài khơi trị giá 8,8 tỷ USD. Dự án này được hậu thuẫn từ các nhà đầu tư Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), và do một công ty có trụ sở tại Dubai phát triển.

Theo đó, trung tâm này đặt mục tiêu thu hút vốn toàn cầu thông qua chính sách thuế doanh nghiệp bằng 0, miễn trừ cư trú, và tự do hóa lĩnh vực tài chính. Mục tiêu của dự án là biến Maldives trở thành môi trường kinh doanh hấp dẫn đối với các công dân toàn cầu làm việc từ xa, doanh nhân khởi nghiệp và cá nhân có tài sản lớn, đặc biệt những người tìm kiếm các khu vực pháp lý có thuế suất thấp.

Trung tâm này là một nỗ lực táo bạo, thể hiện rõ quyết tâm của Maldives trong việc đa dạng hóa nền kinh tế và thu hút dòng vốn quốc tế, qua đó củng cố vị thế chiến lược độc lập. Tuy nhiên, quy mô của dự án, lớn hơn cả tổng sản lượng kinh tế quốc gia, tiềm ẩn những rủi ro về nợ công và có thể ảnh hưởng tới quyền tự chủ chiến lược của Maldives.

Sự gia tăng hợp tác với các đối tác Hồi giáo phản ánh chiến lược đa phương hóa của Maldives: chủ động tham gia vào nhiều kiến trúc kinh tế, ngoại giao và an ninh khác nhau, dựa trên nền tảng các mối quan hệ văn hóa và tôn giáo chung.

Cách tiếp cận đối ngoại của Maldives được xây dựng dựa trên một số lợi thế cấu trúc nổi bật với GDP bình quân đầu người cao nhất khu vực Nam Á, hệ thống chính trị tập trung cao độ, và mức độ phân hóa sắc tộc, chính trị nội bộ thấp.

Các quyết sách đối ngoại chủ yếu được chỉ đạo trực tiếp từ Phủ Tổng thống, với sự hỗ trợ của một Bộ Ngoại giao nhỏ gọn, mang tính kỹ trị, đã gây dựng được mạng lưới quan hệ mật thiết với các thủ đô ở vùng Vịnh, châu Á và phương Tây.

Khi cạnh tranh giữa các cường quốc trong khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương ngày càng sâu sắc, Maldives trở thành một điển hình thú vị về năng lực hành động của các quốc gia nhỏ./.

Thùy Dung/Phòng Quốc tế-Đối ngoại