Mở rộng cơ hội để nhà khoa học trẻ tham gia giải 'bài toán' lớn của quốc gia

Tại chương trình Thủ tướng Chính phủ đối thoại với thanh niên năm 2026, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã chia sẻ các chính sách hỗ trợ nhà khoa học trẻ, đồng thời nhấn mạnh người trẻ muốn tham gia giải quyết những bài toán lớn của quốc gia cần có tầm nhìn, sự kiên trì, mạng lưới đồng hành và kế hoạch hành động cụ thể.

Tại chương trình, đại biểu Đặng Thị Lệ Hằng, nghiên cứu viên chính Viện Công nghệ Tiên tiến, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đặt vấn đề về cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ và đánh giá sản phẩm nghiên cứu, tạo điều kiện để các nhà khoa học trẻ đóng góp cho đất nước.

Theo chị Đặng Thị Lệ Hằng, từ thực tiễn công tác và sinh hoạt trong Câu lạc bộ những nhà khoa học trẻ tại TPHCM, thanh niên có nhiều ý tưởng đột phá, khả năng tiếp cận công nghệ và tư duy sáng tạo. Nhiều người mong muốn đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, giải quyết các bài toán của đất nước, góp phần xây dựng nền kinh tế tri thức.

Trả lời câu hỏi, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân chia sẻ, bản thân ông bắt đầu tham gia nghiên cứu khoa học từ khi còn là sinh viên năm thứ ba, thứ tư, thông qua chương trình Euréka tại TPHCM. Những giải thưởng từ chương trình tuy không quá lớn nhưng là nguồn động viên quan trọng, khích lệ ông theo đuổi con đường khoa học.

Sau này, trên cương vị Giám đốc Đại học Quốc gia TPHCM, ông tiếp tục đồng hành với chương trình Euréka, góp phần mở rộng sự hỗ trợ dành cho sinh viên nghiên cứu khoa học.

Theo Bộ trưởng, Bộ Khoa học và Công nghệ vẫn đang phối hợp với Đoàn Thanh niên, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam trong các chương trình phát hiện, tôn vinh và hỗ trợ tài năng trẻ như Giải thưởng Quả cầu vàng, Giải thưởng Nữ sinh Khoa học Công nghệ, Giải thưởng Khuê Văn Các và Giải thưởng Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu.

Đáng chú ý, một trong những chính sách được Bộ trưởng quan tâm là chính sách hỗ trợ các nghiên cứu sinh xuất sắc. Theo đó, mức hỗ trợ có thể lên tới 1 tỷ đồng/năm trong 3 năm, tạo thêm điều kiện để người trẻ theo đuổi nghiên cứu chuyên sâu.

"Đây là con số rất đáng kể, có thể cạnh tranh được với các nước trong khu vực", Bộ trưởng Vũ Hải Quân nói.

Bộ trưởng cũng dẫn số liệu từ Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) cho thấy, tỷ lệ hồ sơ đăng ký chương trình nghiên cứu cơ bản của các nhà khoa học dưới 40 tuổi tăng liên tục trong giai đoạn 2024-2026. Cụ thể, tỷ lệ này tăng từ 31% năm 2024 lên 46% năm 2025 và đạt 67% năm 2026.

Theo Bộ trưởng, đây là tín hiệu cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn của lực lượng nhà khoa học trẻ đối với nghiên cứu cơ bản.

Bên cạnh các chính sách trong nước, Bộ Khoa học và Công nghệ đang thúc đẩy hợp tác quốc tế nhằm mở rộng cơ hội giao lưu, học hỏi cho các nhà khoa học trẻ. Bộ trưởng cho biết, Liên bang Nga đang có chương trình mời 50 nhà khoa học trẻ Việt Nam sang Moskva vào đầu tháng 12 để tham dự Đại hội các nhà khoa học trẻ thế giới do Liên bang Nga tổ chức.

Một hướng hỗ trợ khác là đưa trí tuệ nhân tạo (AI) vào doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Theo Bộ trưởng, chương trình có mức hỗ trợ lên tới 3 tỷ đồng, tạo điều kiện để các tài năng trẻ trong lĩnh vực AI phối hợp với doanh nghiệp phát triển ý tưởng, cải tiến quy trình và nâng cao năng suất, chất lượng.

Mô hình được triển khai thử nghiệm trong một năm. Nếu chứng minh được hiệu quả, Bộ sẽ tiếp tục đầu tư dài hạn, qua đó tạo thêm cơ hội để người trẻ phát triển năng lực và theo đuổi sự nghiệp khoa học, công nghệ.

Làm việc lớn, bắt đầu từ việc nhỏ và làm đến cùng

Đề cập cơ hội tham gia các lĩnh vực công nghệ chiến lược và giải quyết những bài toán lớn của quốc gia, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho rằng người trẻ cần hiểu rằng những thành tựu lớn thường bắt đầu từ những việc nhỏ, được thực hiện kiên trì và đến nơi đến chốn.

Bộ trưởng gợi mở 5 yếu tố mà người trẻ cần chú trọng trên hành trình nghiên cứu, sáng tạo và phát triển sự nghiệp.

Thứ nhất, cần có tầm nhìn, xác định những công nghệ có khả năng phát triển trong 5-10 năm tới. Việc nhận diện sớm xu hướng công nghệ giúp người trẻ chủ động lựa chọn hướng nghiên cứu và chuẩn bị năng lực phù hợp.

Thứ hai, cần có tâm thế cởi mở, tin tưởng vào bản thân và sự nỗ lực của mình. Theo Bộ trưởng, niềm tin cùng tinh thần chủ động là nền tảng để mỗi người kiên trì theo đuổi mục tiêu.

Thứ ba, phải làm việc bền bỉ, không ngừng tích lũy kiến thức và kinh nghiệm. Bộ trưởng nhắc đến quy tắc 10.000 giờ là thời gian tối thiểu để chúng ta có thể trưởng thành trong một lĩnh vực khoa học và công nghệ.

Thứ tư, cần xây dựng mạng lưới quan hệ với bạn bè, đồng nghiệp và những người cùng chí hướng. Sự kết nối, hợp tác và đồng hành có thể tạo thêm nguồn lực, cơ hội để các ý tưởng được phát triển và hiện thực hóa.

Cuối cùng, tất cả những yếu tố trên cần được cụ thể hóa bằng một kế hoạch hành động rõ ràng, với mục tiêu và lộ trình phù hợp theo từng ngày, tháng, năm.

Thông qua những chia sẻ này, Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh vai trò của tầm nhìn, sự kiên trì và khả năng tổ chức thực hiện đối với người trẻ. Đây cũng là những yếu tố quan trọng để thanh niên từng bước phát triển năng lực, đưa ý tưởng vào thực tiễn và đóng góp vào các mục tiêu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo của đất nước.

Thu Giang