Mở rộng cơ hội tiếp cận chăm sóc sức khỏe cho người mắc đái tháo đường

Bệnh đái tháo đường: Gánh nặng vượt ra ngoài phạm vi y tế

Theo Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF-2025), ước tính trong năm 2025, thế giới có khoảng 589 triệu người trưởng thành từ 20-79 tuổi sống chung với bệnh đái tháo đường, chiếm 11,1%, tương đương cứ 9 người trưởng thành thì có 1 người mắc bệnh.

Đáng chú ý, khoảng 252 triệu người (43%) tức là một số lượng lớn người bệnh chưa được điều trị và sống với căn bệnh mà không được bảo vệ. IDF dự báo đến năm 2050, số người mắc đâu tháo đường trên toàn cầu sẽ tăng lên 852 triệu người. Khoảng 80,6% người trưởng thành mắc đái tháo đường trên thế giới sống tại các nước thu nhập thấp và trung bình.

Bên cạnh gia tăng về số lượng, bệnh này còn gây ra những tổn thất lớn về sức khỏe và kinh tế. Ước tính năm 2024, bệnh đái tháo đường liên quan đến khoảng 3,4 triệu ca tử vong trên toàn thế giới.

Cùng thời điểm, tổng chi phí y tế dành cho bệnh này đã tiêu tốn khoảng 1.000 tỷ USD, chiếm gần 12% tổng chi tiêu y tế toàn cầu. Các tác hại của bệnh đái tháo đường, không chỉ ở chi phí điều trị mà còn do suy giảm khả năng lao động, chất lượng cuộc sống và nhu cầu chăm sóc kéo dài do biến chứng.

Xu hướng này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với các quốc gia trong việc củng cố năng lực y tế, mở rộng hoạt động dự phòng và bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe lâu dài.

Tại Việt Nam, TTƯT.TS.BS Phan Hoàng Hiệp, Giám đốc Bệnh viện Nội tiết Trung ương cho biết, đái tháo đường cũng đang là vấn đề sức khỏe rất cần được quan tâm. Năm 2020, kết quả điều tra dịch tễ học, tỉ lệ bệnh đái tháo đường toàn quốc tăng lên 7,3% so với năm 2012 và tiền đái tháo đường tăng 17,8%. Những con số này cho thấy sự gia tăng nhanh chóng của người mắc đái tháo đường và tiền đái tháo đường tại Việt Nam.

Bên cạnh đó, tỉ lệ người mắc đái tháo đường chưa được chẩn đoán tại Việt Nam hiện còn khoảng 60% và có hơn một nửa số người trưởng thành chưa bao giờ được làm xét nghiệm đường huyết để phát hiện bệnh đái tháo đường.

Điều tra năm 2023 tại 3 khu vực Bắc, Trung và Nam bộ cho thấy, phụ nữ có thai tại Việt Nam có tỉ lệ mắc đái tháo đường thai kỳ là 23,7% (khu vực thành thị 29%, nông thôn 19,6%).

Thực trạng trên cho thấy bệnh đái tháo đường đang có những tác động xấu ảnh hưởng đến sức khoẻ của phụ nữ độ tuổi sinh đẻ và thể chất trẻ sơ sinh, để lại nhiều hậu quả về sau, cần phải được phòng chống tích cực.

Theo số liệu của Bộ Y tế, tại Việt Nam có hơn 55% bệnh nhân đái tháo đường đã có biến chứng, trong đó 34% là biến chứng về tim mạch; 39,5% có biến chứng về mắt và biến chứng về thần kinh; 24% biến chứng về thận.

Là bệnh viện tuyến cuối điều trị các bệnh nội tiết và rối loạn chuyển hoá - tại Bệnh viện Nội tiết TW, trung bình mỗi ngày tiếp nhận trên 2.000 lượt bệnh nhân, trong đó đa số là người mắc đái tháo đường. Nhiều trường hợp được chuyển từ tuyến dưới lên trong tình trạng đã có biến chứng nặng (như tim mạch, thận, tổn thương mắt, biến chứng loét bàn chân…vv) kéo theo chi phí điều trị tăng cao và kéo dài.

Trước những thách thức lớn đối với sức khỏe cộng đồng do bệnh đái tháo đường gây ra, Liên đoàn đái tháo đường thế giới (IDF) và Tổ chức Y tế thế giới đã lấy ngày 14/11 hàng năm là ngày thế giới phòng chống đái tháo đường. Đây là một sự kiện mang tính toàn cầu nhằm thu hút sự quan tâm của toàn xã hội, nâng cao nhận thức của nhân dân về phòng, chống bệnh đái tháo đường.

Chủ đề phòng chống bệnh đái tháo đường năm nay của IDF là "Hãy hành động sớm vì bệnh đái tháo đường - Early Action on Diabetes". Thông điệp nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thực hiện sớm và chủ động thực hiện kiểm soát các yếu tố nguy cơ đái tháo đường, ngay từ khi bệnh chưa xuất hiện. Khi có yếu tố nguy cơ, bệnh cần phải được chẩn đoán, phát hiện sớm và can thiệp thời để phòng ngừa biến chứng.

Bệnh đái tháo đường hoàn toàn có thể phòng ngừa

Nhân ngày thế giới phòng, chống đái tháo đường 14/11/2026, Bệnh viện Nội tiết Trung ương đã phối hợp với Sở Y tế, Bệnh viện Nội tiết Thanh Hoá tổ chức lễ mít tinh hưởng ứng và kêu gọi mỗi người dân hãy chủ động bảo vệ sức khỏe vì bệnh đái tháo đường hoàn toàn có thể phòng ngừa, kiểm soát và chung sống khỏe mạnh với nó nếu chúng ta có kiến thức và hành động kịp thời.

Cụ thể, duy trì chế độ ăn uống hợp lý: Tăng cường rau xanh, hạn chế thực phẩm chứa nhiều đường, chất béo và năng lượng; xây dựng khẩu phần ăn cân đối, phù hợp với nhu cầu của cơ thể.

Tăng cường hoạt động thể lực: Thường xuyên vận động, tập luyện thể dục thể thao, hạn chế lối sống ít vận động và duy trì cân nặng hợp lý.

Chủ động kiểm tra sức khỏe và đường huyết định kỳ: Đặc biệt đối với những người có yếu tố nguy cơ như thừa cân, béo phì, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh đái tháo đường.

Phát hiện sớm và quản lý các yếu tố nguy cơ: Theo dõi, kiểm soát đường huyết, huyết áp, mỡ máu và tình trạng thừa cân, béo phì để hạn chế nguy cơ mắc bệnh cũng như các biến chứng.

Tuân thủ điều trị: Đối với người đã được chẩn đoán mắc đái tháo đường, cần thực hiện đúng hướng dẫn của nhân viên y tế, tái khám định kỳ và kiểm soát tốt đường huyết nhằm hạn chế các biến chứng về sau.

Hiền Minh